نوری بر تاریکخانه امپراتوری مرداک

اوایل سال 2009 نیز چنین وضعیت مشابهی اتفاق افتاد. او مطلع شده بود که جیمز مرداک، پسر و وارث قدرتمندترین شرکت رسانه‌ای در کل دنیا، به صورت محرمانه یک میلیون دلار پرداخت کرده تا شواهد و مدارک جرم علیه شرکت پدرش را پنهان کند. اما آیا این موضوع هم جالب بود؟

پاسخ هر دو سوال مطرح شده، مثبت است. نیک در هر دوی آن مواقع، با همان ظاهر همیشگی‌اش با شلوار جین و ژاکت چرمی قهوه‌ای رنگ در را پشت سرش بست و رفت تا به حقیقت موضوع پی ببرد. همه می‌دانند که ویکی لیکس چگونه پایان یافت: در عرض مدتی کوتاه افشاگری‌های روزانه، وقایع جنگی، اسناد طبقه‌بندی شده و بی‌احتیاطی‌های دیپلماتیکی که به جهان خارج درز پیدا کرده بود، بیشتر کشورهای دنیا را مات و مبهوت کرد. امروز نیز همه می‌دانند داستان مرداک به کجا رسیده است: موجی از تنفر که کارمندان شرکت مرداک به وجود آورده‌اند، رای بی‌سابقه پارلمان انگلیس که مانع از امضای قراردادی چند میلیون دلاری شد و توقف انتشار یک نشریه سودآور با چند میلیون نسخه پس از 168 سال در عرض یک هفته.

البته برخلاف آسانژ، داستان مرداک هنوز به پایان نرسیده است. این داستان به عمق زندگی مدنی مردم انگلیس و آمریکا نفوذ کرده و شاید تا ماه‌ها و سال‌ها نیز ادامه داشته باشد. هر فردی انتظار دستگیری‌های بیشتری دارد. بعضی از اقدامات مدنی وجود دارد که مسیرش از دادگاه‌های انگلیس عبور می‌کند. درخواست عمومی مردم تحقیق در مورد رفتار رسانه‌ها و پلیس است و هیچ‌کس نمی‌داند سهام داران شرکت نیوز کورپوریشن و مقامات آمریکایی در صورت مشخص شدن دیگر رسوایی‌های این خانواده تجاری چه واکنشی نشان خواهند داد.

حال به جولای 2009 باز می‌گردیم تا ببینیم این موضوع چگونه به این مرحله رسید. تا اینجا گفته‌ها و اظهارات رسمی رک و صریح است. کلیو گودمن، خبرنگار سلطنتی نشریه نیوز آو د ورلد، متهم به هک کردن تلفن‌های قصر سلطنتی شد. دیگر اتهام مطرح شده علیه گودمن این بود که وی با یک کارآگاه خصوصی به نام گلن مولکایر، ارتباط شغلی داشت. به گفته‌ رسانه‌ها، گلن تبحری خاص در دسترسی به پیام‌های صوتی و پیگیری موضوعات امنیتی داشت. پلیس بشدت با این موضوع برخورد کرد. هر دوی آنها روانه زندان شدند و نیوز اینترنشنال به همه گفت که گودمن تنها عنصر نامطلوب این مجموعه بوده است. اندی کولسون، سردبیر نشریه مذکور استعفا کرد و گفت در جریان هیچ یک از این موضوعات نبوده است.

اما مقاله روزنامه گاردین در 9 جولای 2009، تمام معادلات را به هم ریخت. طی آن مقاله مشخص شد یکی دیگر از خبرنگاران ارشد این نشریه به پیام‌های صوتی‌ گوردون تیلور، رئیس اجرایی موسسه بازیکنان حرفه‌ای فوتبال دسترسی یافته و آنها را برای فرد دیگری می‌فرستد؛ دریافت‌کننده این اطلاعات شخصی، کسی نبود جز نویل ثوربلک، رئیس خبرنگاران نشریه نیوز آو د ورلد. حال پای دو نفر دیگر از این نشریه نیز به این ماجرا کشیده شده بود. یک نفر دیگر از درون همان مجموعه هم باید آن خبرنگار ارشد را راهنمایی می‌کرد. حتی معلوم شد یکی از اعضای اجرایی این نشریه قراردادی پرسود با گلن مولکایر امضا کرده تا اطلاعات مربوط به تیلور را در اختیار او قرار دهد. حال برخلاف گفته‌ مقامات نیوز اینترنشنال علاوه بر گودمن، 3 یا 4 نفر دیگر نیز در این رسوایی‌ها دست داشتند.

اما واکنش دیگر موسسات، به طرز مشابهی تنها یک چیز را می‌گفت. پلیس اعلام کرد در حال تحقیق است، سپس در عرض چند ساعت طی بیانیه‌ای اظهار کرد که مورد جدیدی در تحقیقات یافت نشده است. اما حقیقت این طور نبود. حقیقت در 11 هزار صفحه یادداشت مولکایر بود که پلیس توجهی به آن نکرد.

نیوز اینترنشنال اعلامیه پلیس را سند بیگناهی خود دانست. این شرکت طی بیانیه‌ای اعلام کرد روزنامه گاردین سعی در منحرف کردن افکار عمومی مردم انگلیس دارد. در این میان، کمیته شکایات رسانه‌های انگلیس نیز یافته‌های تحقیقاتش را اعلام کرد: نظریه عنصر نامطلوب (کلیو گودمن) تنها چیزی است که در مورد این شرکت وجود دارد. یکی از کمیسیون‌های پارلمان، تمام تلاش خود را انجام داد تا به حقیقت ماجرا پی ببرد. اما ربکا بروکز، مدیر اجرایی نیوز اینترنشنال و سردبیر سابق روزنامه سان و نشریه نیوز آو د ورلد از حضور در پارلمان امتناع ورزید. یک یا 2 نفر از اعضای این کمیسیون نیز اعلام کردند ممکن است در صورت پافشاری بر این موضوع، از طرف خبرنگاران نیوز اینترنشنال مورد تهدید قرار بگیرند.

اکثر رسانه‌ها هم وضعیتی بهتر از این نداشتند. در آن زمان کولسون به عنوان سخنگوی رسانه‌ای فردی استخدام شده بود که همه او را نخست‌وزیر بعدی انگلیس می‌دانستند. هر چه دیوید کامرون به خانه شماره 10 داونینگ استریت نزدیک‌تر می‌شد، موضوعات منفی در اطراف کولسون نیز کمتر می‌شد. من می‌دانم که ما در نوامبر 2009 با راهی که انتخاب کردیم، چقدر تنها شدیم. در آن زمان یکی از خبرنگاران سابق نیوز آو د ورلد به علت فشار کاری در زمان کولسون، یک میلیون دلار دریافت کرد. آیا این داستان بزرگی بود؟ ابدا. چرا که گاردین تنها روزنامه انگلیسی بود که این موضوع را در صدر اخبار خود قرار داد. شاید این موضوع برای دیگر رسانه‌ها به اندازه سر سوزن هم ارزش خبری نداشت.

به نظر می‌رسید که ما در گاردین تنها هستیم. نیک دیویس مطلع شده بود که بروکز به همکارانش گفته، روزی را می‌بیند که آلن راسبریج (نویسنده این مقاله و سردبیر گاردین) در مقابلش زانو زده و تقاضای بخشش می‌کند. نیک هفته گذشته در یکی از پست‌هایش نوشت: آنها ما را نابود کردند. اگر می‌توانستند حتی گاردین را هم می‌بستند.

در این میان فکر کردم بهتر است کاری کنم تا این داستان بار دیگر احیا شود. از بیل کیلر در روزنامه نیویورک تایمز خواستم کمکم کند. چند روز بعد 3 نفر از خبرنگاران تایمز در اتاق جلسات روزنامه گاردین کنار دیویس نشسته بودند و او داشت اصول داستانی را برایشان تعریف می‌کرد که طی سال‌ها ارتباط با خبرنگاران، وکلا و افسران پلیس به آنها دسترسی پیدا کرده بود.

خبرنگاران تایمز ماه‌ها صرف بررسی نوشته‌های نیک کردند و محدوده‌ جدیدی برای خود به وجود آوردند. حقیقت و درستی تحقیقات تایمز به دیگر رسانه‌ها نیز جرات داد. آنها سعی کردند کم‌کم خود را وارد ماجرا کنند. یکی از قربانیان شنود تلفنی، دادخواست خود را مطرح کرد. فایننشیال تایمز و ایندیپندنت به سابقه این موضوع اشاره کردند. گروه وسیع‌تری از مردم کم‌ کم به این باور رسیدند که شاید و فقط شاید موضوعی در پس این اخبار وجود داشته باشد.

در این میان، کامرون رسما کولسون را به عنوان سخنگوی رسانه‌ای خود انتخاب کرد. پیش از برگزاری انتخابات، مدرکی برای کامرون فرستادم و اعلام کردم که به دلایل قانونی قابل چاپ نیست اما او باید نسبت به آن مطلع باشد. مدرک مورد نظر این بود: سال 2005 که کولسون در نشریه نیوز آو د ورلد کار می‌کرد، فردی به نام جاناتن ریس به عنوان یکی از محققان این نشریه انتخاب شد. ریس به دلیل قرار دادن کوکائین در کیف یک زن بی‌گناه، محکومیت 7 ساله خود را کشید و آزاد شد. البته او بار دیگر به اتهام قتل شریک تجاری‌ سابقش به زندان افتاد که در نهایت ماه مارس تبرئه شد. کاملا باور نکردنی بود که نیوز آو د ورلد از سابقه چنین فردی اطلاع نداشته باشد. گاردین 2 مقاله بلند در مورد ارتباط ریس با این نشریه و موضوع رشوه او به افسران پلیس در سال 2002 نوشت.

گاردین نمی‌توانست هیچ‌یک از این موضوعات را پیش از انتخابات عمومی مطرح کند، چرا که طبق قانون رسانه‌ها در انگلیس، روزنامه‌ها از نوشتن مطلب در مورد افرادی که اتهامات مجرمانه دارند، منع شده‌اند. اما من تصور می‌کنم کامرون باید پیش از هر انتصابی در تیم دولتی‌اش، از این موضوعات اطلاع پیدا می‌کرد. کامرون هفته گذشته اعلام کرد که رئیس دفتر او چنین خبری را از طرف من به او نداده است. البته به نظر می‌رسد او همان موقع به اهمیت این موضوع بی‌توجه بود. با تمام این اوصاف، انتصاب کولسون اشتباهی بود که کامرون باید به آن اهمیت می‌داد.

این موضوع اوایل سال جاری بار دیگر شدت گرفت. جریانی از فعالیت‌های مدنی به یک سیل عظیم تبدیل شدند. پلیس با قدرت بیشتری وارد عمل شد و با انتصاب تیمی 45 نفره و قوی، کاری را انجام داد که سال 2006 در انجام آن کوتاهی کرده بود. تا آنجا پیش رفت که معلوم شد از بین 4 هزار نفر، حدود 170 نفر مورد شنود تلفنی قرار گرفته‌اند. پلیس گزارش قبلی خود را بی‌ارزش اعلام کرد. ضربه پایانی افشاگری نیک دیویس در مورد هک کردن تماس تلفنی و پاک کردن پیام‌های صوتی میلی داولر (دختر 13 ساله گمشده در لندن در سال 2005 ) توسط خبرنگاران نیوز آو د ورلد بود.

همین اقدام ساده باعث شده بود تا والدین میلی پیش از پیدا شدن جسد دخترشان، همچنان به زنده بودن او امید داشته باشند. این افشاگری دیویس ضربه شدیدی بود که نیوز آود ورلد پس از آن نتوانست بار دیگر خود را احیا کند.

کمتر اتفاق می‌افتد چنین داستان ساده‌ای، تبعات فراوانی داشته باشد. این روزها سیاستمداران، افسران پلیس و روزنامه‌نگاران به مشتریان ثابت رسانه‌های خبری انگلیس تبدیل شده‌اند. افسران پلیس به دلیل اشتباه در قضاوت از مردم عذر خواهی و تاکنون 2 نفر از افسران ارشد لندن استعفا کرده‌اند. نمایندگان مجلس این روزها در رسانه‌های عمومی، سخنانی را بر زبان می‌آورند که پیشتر در خلوت و به صورت زمزمه شنیده می‌شد.

یک نفر این اوضاع را «بهار مرداک» می‌نامد. یک باور عمومی وجود دارد که می‌گوید مردم زندگی عادی خود در انگلیس را مطابق با مرداک‌ها کرده‌اند. حال متوجه شده‌ایم که هر چه شرکت تحت امر او بزرگ‌تر و موفق‌تر می‌شد، گروهی از بازجویان برای بررسی زندگی فردی انگلیسی‌ها استخدام می‌شدند. بسیاری از سیاستمداران عقیده داشتند برای انتخاب شدن، نیاز به مرداک دارند. از سوی دیگر هم گفته می‌شد مرداک به چیزهای دیگری نیاز دارد. حال با یک داستان ساده و یک رای کلی در مجلس عوام، این طلسم شکسته شده است.

روزنامه گاردین* ‌/‌ مترجم: علیرضا ثمودی

* این مقاله نوشته آلن راسبریج، سردبیر روزنامه گاردین است که افشای رسوایی کمپانی مرداک از این روزنامه شروع شد.