طنز، لبه تیزی دارد

امسال دومین هم‌اندیشی طنز رادیویی با موضوع شادیانه‌های فرهنگ مردم برگزار می‌شود. تعریف شما از طنز مطلوب و آرمانی چیست؟‌

طنز، لبه تیز و برنده‌ای دارد. طنز نباید به لودگی و هجو کشیده شود. خیلی وقت‌ها پیامک‌هایی برای من و شما می‌آید که زشت است و در جمع قابل خواندن نیست. شخصیت آن آدم با چیزی که فرستاده خدشه‌دار می‌شود. طنزهای انتقادی و سازنده بهترین طنزها هستند. شما در تلویزیون می‌بینید که بچه‌ای داخل یک سطل می‌افتد و همه می‌خندند. این تصویر اگر خنده‌دار هم باشد بی‌ارزش است.

اگر یادتان باشد مجله گل آقا خیلی وزین بود و قشنگ حرف‌هایش را می‌زد. نویسندگان خوبی در آن جا جمع شده بودند. نویسندگان سرمایه‌های ارزشمند ما هستند. مسوولان باید چشم‌هایشان را بیشتر باز کنند و سره را از ناسره تشخیص دهند.

جمعه‌شب‌ها رادیو سراسری برنامه‌ای به نام فرهنگ عامیانه، شعرهای عامیانه اقصی نقاط ایران را پخش می‌کنند. ما اگر به فرهنگ گذشته خودمان نگاه کنیم می‌بینیم اینها منابع ارزشمندی هستند.

از سال‌های دور خلأ این رادیو احساس می‌شد. امیدوارم رادیو نمایش به دور از باندبازی‌های دسته‌ای قرار گیرد. هنرهای نمایشی یکی از برنده‌ترین هنرهای هفتگانه است که در جهت آگاه‌سازی و القای مفاهیم به تمامی اقشار مختلف پیشرو بوده و هست. اگر نمایشی صادق و سالم باشد تاثیرش در جامعه بیش از چند سخنرانی، وعظ و خطابه است.

نمایش‌ها باید به معضلات مردم بپردازند. هر چه از دل برآید بر دل می‌نشیند. مردم باید حرف دلشان را در نمایش‌ها بشنوند. به نظر من اولویت این رادیو بیشتر با نمایش‌های ایرانی است. مردم باید با قالب نمایش‌های رادیویی خو بگیرند، بعد ما می‌توانیم به متن‌های چخوف و دیگران بپردازیم.

رادیو نمایش باید تبلیغاتش را بیشتر کند. ما برای یک فیلم خوب تبلیغات تلویزیونی پخش می‌کنیم. رادیو نمایش هم باید آنونس داشته باشد. باید ساعت پخش نمایش‌های رادیویی خوب برای مردم در تلویزیون زیرنویس شود.

ما در زندگی امروزی خیلی مشغله‌های فکری زیادی داریم. باید به عنوان شنونده برای رادیو وقت بگذاریم. یعنی تعیین کنیم از این ساعت تا آن ساعت رادیو گوش کنیم. وقتی یک نفر سر مزرعه‌اش رادیو گوش می‌کند نمی‌تواند خیلی با آن ارتباط برقرار کند. مردم هنردوست ما از سلیقه‌های شنیداری مختلف برخوردارند. برنامه‌سازان این رشته باید خود را با سلیقه‌های این مخاطبان همسو سازند.

متن، زیربنا و چارچوب یک اثر دراماتیک در رادیو و در آثار هنرهای نمایشی است. اگر این چارچوب به هم بریزد ناخودآگاه نمایش به سمت هجویات راه پیدا می‌کند.

نباید متن‌ها فقط به قصد ایجاد خوراک برای آنتن و پر کردن آن نوشته شوند. در حال حاضر در رادیو نویسندگان خلاقی در حال فعالیت هستند. به نظر من مسوولان باید پاداش‌های ویژه‌ای را برای این عزیزان در نظر بگیرند تا آنها دلخوش‌تر قلم را بر دل صفحه سپید کاغذ نوازش دهند. عدم توجه به مسائل مالی نویسندگان باعث می‌شود مشکل کمبود متن‌های قابل توجه و درخور یک نمایش ممتاز را داشته باشیم.

رادیو نمایش نویسنده‌های خوبی را جذب کرده است. بعضی‌هایشان نوشته‌های بکری دارند. بعضی‌ها باید خیلی شاگردی کنند و به پیشکسوتان احترام بگذارند تا پیشرفت کنند.

سوژه‌های ناب و دست‌نخورده‌ای هست که باید روی آنها کار شود. نویسنده باید خلاقیت داشته باشد و اینها را پیدا کند. اصغر فرهادی یکباره فیلمی می‌سازد که نظر همه جهان را به خودش جلب می‌کند. بعضی از نویسنده‌ها می‌روند از روی دست دیگران رونویسی می‌کنند. برای همین کارشان بکر نیست.

به تازگی در نمایش رادیویی «گنجه» و «گلدان» بازی کرده‌ام که کارگردانش امیر زنده‌دلان است. او از شاگردهای قدیمی خودم در مرکز مشهد بود. من ابایی ندارم که زیر نظر شاگرد خودم کار کنم. همچنین نمایش‌های طنز 2 ساعته‌ای به نام «شب‌نشینی» برای شبکه جهانی صدای آشنا در حال تهیه‌ هستند.

این شبکه در کشورهای اروپایی و آمریکایی مخاطب دارد. احمد شیشه‌گران این نمایش‌ها را کارگردانی کرده و حدود 6 ماه است که به عنوان بازیگر با این برنامه همکاری دارم و 9 لهجه و گویش را در این برنامه اجرا کرده‌ام.

بله. با لهجه‌های کرمانی، اصفهانی، شمالی، آذری، قوچانی، سبزواری و... می‌توانم صحبت کنم. مردم خارج از ایران با این لهجه‌ها مانوس هستند و با شنیدن اینها خاطراتشان زنده می‌شود.

در رادیو باید علاوه بر حواس پنجگانه‌تان، حس ششم و حس هفتم هم داشته باشید. یک بازیگر رادیو باید حتی برای خودش هم تصویرگری کند. در تلویزیون می‌شود با حرکات دست و دگرگونی چهره مفاهیم را منتقل کرد، اما در رادیو باید همه حس را توی صدایت بریزی. موقع خواندن متن باید به ویرگول‌هایش هم توجه کنی و بدانی کدام کلمه تاکید بیشتری لازم دارد.

احسان رحیم‌زاده / گروه رادیو و تلویزیون