تفسیر غلط آمریکا از تحولات خاورمیانه

اوباما در این سخنرانی مدعی شد، هرچند مقوله تعقیب منافع آمریکا در تحولات اخیر (خاورمیانه و شمال آفریقا) با آمال و خواسته‌های مردم منطقه منافات و مغایرت ندارد، اما تحقق خواسته‌های مردم مهم‌تر و ارجح‌تر است.

اما در واقع مردم منطقه با این قضیه مخالفند. زیرا یافته‌های نظرسنجی اواخر مارس و اوایل آوریل موسسه «پیو» از مردم کشورهای مهم خاورمیانه که شامل دوره زمانی ظهور بزرگ‌ترین مصادیق بیداری جهان عرب تا به امروز ـ یعنی تغییر رژیم در تونس و مصر، حمله نظامی آمریکا و سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به لیبی، مداخله عربستان در بحرین و... ـ بوده است، گواهی بر مخالفت افکار عمومی منطقه با سیاست‌ها و رویکرد آمریکا و اوباما می‌دهد.

نتایج این نظرسنجی از خشم و نارضایتی مردم منطقه از آمریکا و شخص اوباما حکایت دارد و نشان می‌دهد که مقبولیت وی در میان مردم منطقه حتی از بوش در روزهای پایانی ریاست جمهوری‌اش نیز کمتر است.

صرف‌نظر از افکار عمومی منطقه، با توجه به این‌که نقش‌آفرینان راهبردی و کلیدی منطقه ـ از جمله جمهوری اسلامی ایران، عراق پس از برکناری صدام، ترکیه، مصر پس از سرنگونی مبارک، عربستان و... ـ هر یک به نوبه خود در حال ترسیم و پیگیری جدی خط‌مشی‌های راهبردی خود هستند و آمریکا را کشوری ضعیف‌النفس، بی‌کفایت و فاقد صلاحیت تلقی می‌کنند، شرایط بیش از پیش برای اتخاذ تصمیمات و تدابیر مهم بدون رعایت اولویت‌ها و موارد ترجیحی آمریکا آماده می‌شود.

تصمیم مصر به بهبود و گسترش رابطه با ایران و قطع همکاری با اسرائیل در ادامه محاصره غزه از مصادیق بارز این امر است. این روند بلافاصله پس از سخنرانی اوباما و رد پیشنهاد وی مبنی بر مبنا قراردادن مرزهای 1967 در مذاکرات اسرائیل ـ فلسطین از سوی بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی شروع شد. لفاظی‌های ضعیف و بی‌مایه اوباما درباره مساله فلسطین و جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) که تکرار فرمول پیشنهادی 10 سال پیش بیل کلینتون بود، از فقدان رویکردی راهبردی در دولت وی پرده برداشت.

در حال حاضر، تلاش آمریکا باید صرف بازنگری و تعدیل موضع‌اش در قبال جنبش‌های اسلامی خاورمیانه از جمله اخوان‌المسلمین مصر، حزب‌الله و حماس شود. اوباما با ادامه رویکرد ناکارآمد اسلافش صرفا باعث انزوای بیشتر آمریکا در خاورمیانه خواهد شد.

برخلاف تلاش اوباما برای القای نقش آمریکا در تحولات اخیر جهان عرب، در واقع، مردم خاورمیانه خواستار نوعی نظم سیاسی بومی و آرمانی الهام‌گرفته از جمهوری اسلامی هستند که تابع و نشات‌گرفته از هژمونی سلطه‌جویانه آمریکا یا سایر قدرت‌های خارجی نباشد. واقعیت آن است که هرچه نظام‌های سیاسی در خاورمیانه متجلی ارزش‌ها، اعتقادات و اراده مردمی باشد، به همکاری راهبردی با آمریکا رغبت کمتری خواهد داشت.

اوباما به جای درک واقعیت و تعقیب منافع آمریکا در خاورمیانه بدون به خطر انداختن جان و زندگی مردم این منطقه، به لفاظی‌ها و سیاست‌های از قبل شکست‌خورده متوسل شده است. از این روست که تنها شمار معدودی از مردم خاورمیانه فریب این تبلیغات اوباما را می‌خورند. یعنی آنهایی که توسعه اقتصادی تحت حمایت مالی آمریکا را راه‌حل بسیاری از مهم‌ترین مشکلات خاورمیانه می‌دانند، اما تاکتیک حمایت مالی که از سال‌ها پیش برای فرونشاندن خشم و نارضایتی فلسطینی‌های تحت اشغال دولتی تحت حمایت آمریکا در منطقه اجرا می‌شد، دیگر تاکتیکی بی‌فایده و شکست‌خورده است.

خاورمیانه در حال تغییر است و از این رو، آمریکا نیز لاجرم باید در سیاست خود در قبال این منطقه تجدیدنظر کند. اوباما نه‌تنها به وعده‌هایش در زمینه ترمیم و بهبود سیاست خارجی فاجعه‌بار بوش عمل نکرده است بلکه با ادامه و تاسی از همان رویکردهای نسنجیده، موجب تنزل بیشتر جایگاه آمریکا در منطقه شده است.