آلاینده‌های کربنی، زمین را به ‌بیابان ‌تبدیل می‌کنند

چندین دهه است که دانشمندان و مراکز تحقیقاتی فراوانی در سراسر جهان نسبت به تشدید این نوع آلاینده‌‌ها هشدار می‌دهند. در این میان تحقیقات زیادی نیز انجام شده تا مشخص شود چه مناطق و کشورهایی از جهان سهم بیشتری در تولید آلاینده‌های کربنی دارند. یکی از این تحقیقات در انستیتو کارنگی انجام شده است. محققان این انستیتو که مطالعات در این زمینه را در مدت زمان قابل توجهی انجام داده‌اند، به این نتیجه رسیده‌اند که کشورهای در حال توسعه جهان از جمله چین که بخش قابل توجهی از کالای تولیدی جهان را ارائه می‌کنند، بیشترین سهم را در میان تولیدکنندگان آلاینده‌های کربنی به خود اختصاص می‌دهند. دکتر کن کالدیرا از دپارتمان اکولوژی جهانی انستیتو کارنگی دانشگاه استنفورد که در صدر این مطالعه قرار دارد، در گفت‌وگوی اختصاصی با سیب به تشریح جنبه‌های مختلف این مطالعه پرداخته است.

در نگاه نخست این‌گونه به نظر می‌رسد که کشورهای توسعه یافته جهان که معمولا به دلیل رفاه نسبی بیشتر، توانمندی بیشتری در مصرف کالاهای تولید شده در سراسر جهان دارند باید سهم بیشتری نیز در تولید آلاینده‌های کربنی داشته باشند، اما تحقیقات شما چیز دیگری می‌گوید.

بله. مردمی که در کشورهای مرفه و توسعه یافته جهان زندگی می‌کنند معمولا قدرت خرید بیشتری دارند و از این رو سهم قابل توجهی از کالاهای تولید شده مصرف می‌کنند. به همین دلیل با استناد به یک رابطه ساده ریاضی باید آنها را از متهمان ردیف اول تولید آلاینده‌های کربنی در جهان به شمار آورد. اما در اینجا باید به یک نکته کوچک اما مهم توجه کرد و آن این‌که آیا این کالاها در همین کشورها تولید شده‌اند؟ معمولا اینگونه نیست. مبدأ پیدایش این کالاها معمولا در کشورهای در حال توسعه جهان و البته کشوری همچون چین است. این کشور فاصله چندان زیادی تا تبدیل شدن به غول اقتصادی جهان ندارد. نگاهی به چین مشخص می‌کند که در سراسر این کشور تولید ادامه دارد.

تولید در چنین کشورهایی معمولا به معنای تولید حجم قابل توجهی از آلاینده‌های کربنی است چون هم‌اکنون سهم قابل توجهی از تولیدات در کشورهای در حال توسعه به دور از سیستم‌های مکانیزه و دوستدار محیط زیست است.

بله. نگاهی به توسعه فعالیت‌های تجاری و اقتصادی در چند دهه گذشته و به خصوص در 20 سال اخیر نشان می‌دهد که بنا به دلایل مختلفی که هزینه از مهم‌ترین آنهاست، فرآیند تولید از کارخانجات واقع در کشورهای توسعه یافته به تدریج خارج و روانه کارخانجاتی شده است که در کشورهای در حال توسعه قرار دارد. در چنین کشورهایی معمولا هزینه نهایی تولید کالاها چندان زیاد نیست. شرق آسیا و چین مثال روشنی در این زمینه است. به همین دلیل به طور ناخودآگاه این کشورها به عنوان مناطق پیشرو در تولید آلاینده‌های کربنی در جهان شناخته می‌شوند. هم‌اکنون اقتصاد در حال شکوفا شدن چین سهم بزرگی در تولید آلاینده‌های کربنی
زمین دارد.

رابطه اقتصادی میان کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه رابطه‌ای در هم گره خورده است که هر یک سود حاصل از آن را به دست می‌آورد. در حقیقت برای هر دو طرف این یک رابطه سودآور است.

نمی‌توان به روشنی گفت که کدام یک متهم اصلی در فرآیند تولید روزافزون آلاینده‌های کربنی هستند. از یک سو در کشورهای توسعه یافته هر روز بر نیاز به مصرف محصولات جدید افزوده می‌شود و از سوی دیگر کشورهای در حال توسعه و البته چین برای رشد و شکوفایی اقتصادی نیاز به تولید روزافزون کالاهای مختلف دارند.

برای این‌که نتایج روشن و قابل اطمینانی به دست آوریم صنایع مختلف در 113 کشور جهان را مورد بررسی قرار داده‌ایم. این مطالعه از سال 2004 آغاز شده و حدودا 6 سال نیز به درازا کشیده است. در این مدت توانسته‌ایم مدل جهانی برای تولید آلاینده‌های کربنی در قسمت‌های مختلف زمین به دست آوریم. با استفاده از این مدل‌ها می‌توانیم محاسبات دقیقی نیز درخصوص آلاینده‌های کربنی در بخش‌های جزء به جزء زمین داشته باشیم.

براساس تحقیقاتی که انجام داده‌ایم تقریبا بیش از یک سوم آلاینده‌های کربنی و بخصوص دی اکسید کربنی بر جای مانده در اتمسفر زمین مربوط به کالاها و خدماتی می‌شود که در کشورهای اروپایی و بویژه اروپای غربی مصرف می‌شوند. البته آمریکای شمالی نیز بخش چشمگیری از مصرف این کالاها و خدمات را به خود اختصاص داده‌اند. با این حال نکته جالب این است که در برخی از کشورهای کوچک اما توسعه یافته جهان نظیر سوئیس و نروژ، کالاهایی مصرف می‌شود که برای تولید آنها در مناطق در حال توسعه حجم قابل توجهی از آلاینده‌های کربنی تولید و روانه اتمسفر شده است.

البته زمانی که تأثیر جهانی این روند را بر محیط زیست زمین مورد بررسی قرار می‌دهیم متوجه می‌شویم که سراسر جهان با خطر بزرگی روبه‌روست. در این صورت دیگر نمی‌توان گفت فلان بخش در معرض خطر قرار دارد و فلان بخش نه. گرمایش زمین که ارتباط مستقیمی با افزایش سطوح آلاینده کربنی در اتمسفر دارد تمامی کشورهای جهان و البته اقیانوس‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

نباید به دنبال تغییر در موازنه این معادله بود بلکه باید به دنبال راه‌هایی برای کاستن از آلاینده‌های کربنی و پیدا کردن روش‌هایی جهت تولید مکانیزه‌تر محصولات بود، روش‌هایی که دوستدار محیط‌زیست باشند.