گفت و گو با خسرو ارتقایی، مدیرعامل آب منطقه‌ای استان تهران

سرانه آب تهرانی‌ها یک‌پنجم کشور ‌است

منابع آبی استان تهران به دلیل دارا بودن جمعیت بالای شهرنشین از اهمیت زیادی برخوردار است. سدهای لار، طالقان، لتیان و امیرکبیر تامین‌کننده آب شرب تهران هستند که با این وجود بخشی از جنوب تهران همواره با دشواری‌های تامین آب روبه‌روست. آلاینده‌هایی مانند فاضلاب خانگی و رستوران‌ها در حاشیه رودخانه‌ها و حوزه آب‌ریز سدهای تامین‌کننده آب شرب از جدی‌ترین نگرانی‌های مسوولان آب استان تهران است. به گفته خسروارتقایی، مدیرعامل آب منطقه‌ای استان تهران در هفته 10 کامیون از پشت سدها فقط بطری‌های آب و نوشابه را جمع‌آوری می‌کنند که حل این مشکل نیاز به فرهنگسازی دارد. آنچه در پی می‌آید حاصل گفت‌وگوی «جام‌جم» با مدیرعامل آب منطقه‌ای استان تهران است که به تشریح منابع آبی استان تهران پرداخته است.
کد خبر: ۳۸۴۷۷۳

در حال حاضر آب‌شرب استان تهران از چه منابعی تامین می‌شود؟

به طور متوسط بالغ بر 750 میلیون مترمکعب آب‌شرب تهران در سال از منابع سدهای چهارگانه اطراف تهران و بیش از 300 میلیون مترمکعب هم از محل چاه‌ها تامین می‌شود. البته بسته به این‌که وضعیت بارندگی نرمال باشد یا خشکسالی این میزان متغیر خواهد بود. به طور طبیعی این میزان 70 ـ 30 درصد است. یعنی 70 درصد منابع از طریق آب‌های سطحی و 30 درصد از طریق منابع آب‌های زیرزمینی تامین می‌شود‌. گاهی اوقات این عدد به حدود 55 ـ 45 درصد هم در سال‌های خشکسالی می‌رسد. یعنی 55 درصد منابع آب‌های سطحی و 45 درصد منابع آب‌های زیرزمینی تامین‌کننده آب خواهد بود.

وضعیت آب در بخش‌های مختلف استان تهران به چه صورت است؟

شرایط ذخایر آبی در غرب استان تهران بهتر از شرق است، چون در طالقان ذخیره آبی مناسب‌تری داریم و اگر ضرورت ایجاد کند می‌توانیم آب بیشتری را از طالقان منتقل کنیم، اما در سامانه شرق که شامل سدهای لار و لتیان است آب جدیدی نداریم. سد ماملو هم علی‌رغم این‌که آماده بهره‌برداری است، به دلیل این که هنوز خط انتقال آن به تصفیه‌خانه آماده نشده فعلا برای آب‌شرب قابل استفاده نیست و صرفا برای آب زراعی دشت ورامین و پاکدشت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

طرح‌هایی برای تامین آب‌ استان تهران در دست اجرا دارید؟

تعدادی طرح ملی در دست اجرا داریم که هزینه آن به 186 میلیارد تومان می‌رسد. یکی از طرح‌های مهم آب تهران که از گذشته مطرح بوده طرح انتقال از رودخانه دز به قمرود برای تامین آب‌شرب شهر قم و 9 شهر دیگر در طول مسیر است که امیدواریم تا پایان سال جاری بتوانیم فاز اول این طرح را به بهره‌برداری برسانیم. از دیگر طرح‌های مهم ما انتقال آب از سد کرج به شهر تهران است. این طرح شامل تونلی است به طول 30 کیلومتر که حدود 7 کیلومتر آن باقی‌مانده. کار با سرعت خوب در حال انجام است امیدواریم این تونل اواخر سال 90 به اتمام برسد.

چند سال پیش بحث‌های زیست‌محیطی هم در این پروژه مطرح شد یکی از گرفتاری‌های پروژه فاصله داشتن با بعضی استانداردهای زیست‌محیطی است. آیا این مشکل برطرف شده است یا خیر؟

مطالعات زیست‌محیطی این طرح به طور کامل انجام شد. علاوه بر تصویب طرح در آب تهران و وزارت نیرو به دلیل حساسیت‌هایی که در مسوولان شهرستان کرج ـ که الان استان البرز شده ـ‌ وجود داشت، تمام مستندات و مطالعات به کمیسیون زیربنایی دولت رفت و در نهایت مورد تصویب کمیسیون زیربنایی دولت و متعاقبا تصویب دولت قرار گرفت بر خلاف روال عادی طرح‌ها که معمولا بعد از تایید وزارتخانه متبوع یا ذیربط به مرحله اجرا در می‌آید این طرح به تصویب دولت رسید و در حال اجراست. همه مسائل زیست‌محیطی در آن در نظر گرفته شده و یک قطره آب بیشتر از میزان تعیین‌شده از سد کرج و تهران منتقل نخواهد شد و طبق مصوبه دولت که از قبل هم وجود داشته حقابه (حق عبور آب)‌ زیست‌محیطی و حقابه کرج طبق روالی که در گذشته بود پرداخت خواهد شد. اما متاسفانه از برخی رودخانه‌ها به عنوان وسیله‌ای جهت دفع فاضلاب استفاده می‌کنند یعنی برخی رستوران‌ها و مستحدثاتی که در حاشیه رودخانه‌های جاجرود، کرج و طالقان ساخته شده از این مسیر طبیعی فاضلاب‌شان را تخلیه می‌کنند، که کار دستی نیست این رودخانه‌ها تنها منابع تامین‌کننده آب شرب تهران هستند.در مواقعی دور از چشم مسوولان ما و محیط‌زیست این رستوران‌ها فاضلاب‌شان را در مسیر رودخانه تخلیه می‌کنندکه این کار مشکل آلایندگی به وجود می‌آورد. رودخانه مخصوصا در فصول کم‌آبی قادر به خودپالایی نیست اگر دبی (میزان سنگینی و ناخالصی آب)‌ بالا باشد و فاضلاب جزئی باز شود طبق قوانین هیدروکیلی که در بستر طبیعی رودخانه وجود دارد ممکن است بر اثر جریان آب در رودخانه این آلاینده‌ها خودپالایی کنند و کاهش یابند. بنابراین تاکید داریم و بازدیدهایی هم داریم. مسوولان و ماموران حفاظت‌مان در محیط زیست با کسانی که آب را آلوده می‌کنند برخورد می‌کنند.

برای جلوگیری از ورود زباله و آلاینده‌ها به سدها چه راهکارهای حقوقی و فنی وجود دارد؟

شهر تهران بیش از 8 میلیون نفر جمعیت دارد و در خود شهر کرج نزدیک به 2 میلیون نفر ساکن هستند با وجود این که در سال‌های اخیر پارک‌ها توسعه خوبی پیدا کرده‌اند، اما به دلیل آلودگی هوا و خستگی که مردم در طول هفته دارند آخر هفته به دامن طبیعت و مناطق ییلاقی و خوش آب و هوای‌ شمال تهران یا جاده‌ چالوس، اوشان، فشم، میگون، رودبار‌ و لواسانات در شهرستان شمیران می‌روند.

آمارها متفاوت است. گاهی اوقات در یک تعطیلی آخر هفته چند صد هزار نفر به این محیط‌ها می‌آیند. متاسفانه ما زیربناهای لازم برای پذیرایی از این جمعیت را نداریم یعنی اگر می‌بینید به تعداد کافی رستوران وجود دارد درصد قابل‌توجهی از این رستوران‌ها از گذشته‌های دور در کنار همین رودخانه‌های تامین‌کننده آب شرب ساخته شده‌اند.

ارتقایی: ما گاهی اوقات هر هفته بیش از 10 کامیون شیشه نوشابه و... از روی سد لتیان جمع می‌کنیم این زباله‌ها که منظره بدی دارند البته نقش بالایی در آلودگی آب ندارند ما پلاستیک و چوب و مواد شناور را جمع می‌کنیم، البته زباله‌هایی هستند که به چشم نمی‌آیند و توسط مردم و رستوران‌ها وارد رودخانه می‌شوند‌

شهرداری‌ها و بخشداری‌ها کارهایی را انجام دادند، اما محل‌های مناسبی برای این تعداد جمعیت وجود ندارد سرویس بهداشتی و محل اقامت برای اقامت 3 ـ 2ساعته، شبانه‌روزی و... وجود ندارد.ما گاهی اوقات هر هفته بیش از 10 کامیون شیشه نوشابه و... از روی سد لتیان جمع می‌کنیم این زباله‌ها که منظره بدی دارند البته نقش بالایی در آلودگی آب ندارند ما پلاستیک و چوب و مواد شناور را جمع می‌کنیم، اما این نگرانی ما نیست نگرانی ما زباله‌هایی هستند که به چشم نمی‌آیند و توسط مردم و رستوران‌ها وارد رودخانه می‌شوند.حتی دام‌هایی که در این روستاها وجود دارد آلودگی وارد آب می‌کنند.مطالعات ما نشان می‌دهد، موقعی که مواد آلی رودخانه وارد سد می‌شود بتدریج لایه‌های زیرین آب مغذی می‌شوند لذا وقتی ارتفاع سطح کاهش پیدا می‌کند ما نمی‌توانیم آب مناسب را از سد به شهر منتقل کنیم.این پدیده که بسیار نگران‌کننده است در سال‌های خشکسالی بیشتر اتفاق می‌افتد.

چرا هشدار نسبت به این موضوع کم بوده در حالی که موضوع بسیار جدی است؟

ما طرحی داریم به نام طرح جلوگیری از آلودگی آب تهران، در سال‌های گذشته با پیگیری‌هایی که از طریق وزارت نیرو و شورای‌عالی امنیت ملی شد اعتبار این طرح تا 4 میلیارد تومان افزایش پیدا کرد. متاسفانه با بی‌توجهی‌هایی که صورت گرفت، باز کاهش پیدا کرد.الان هم پیمانکارانی داریم که ساخت‌وسازهای جدید را انجام می‌دهند. همه تلاش ما این است که این 2 هزار دیوار و پل و رستوران که در این رودخانه است 3 هزار تا نشود یعنی بعد از مصوبات شورای عالی امنیت ملی، وزارت نیرو، نیروهای انتظامی، نیروهای قضایی و فرمانداری و غیره تلاش کردند از این تعداد بیشتر نشود.لذا الان با ساخت و ساز جدید برخورد جدی می‌کنیم وگرنه اگر بخواهیم برویم سراغ رستوران‌های موجود و رستوران را تعطیل کنیم این ممکن نیست، البته اگر ببینیم فاضلاب‌شان داخل رودخانه بیاید برخورد می‌کنیم.

به جز رستوران‌ها، پساب‌های صنعتی هم در این محدوده داریم؟

پساب‌های صنعتی شامل تعدادی کشتارگاه دام، حمام‌های روستاها و... می‌شود، اما خوشبختانه صنعت بزرگی در این حوزه آبریز نداریم.

وضعیت ذخایر آب زیرزمینی استان تهران چگونه است؟

وضعیت ذخایر در سال‌های قبل بهتر از حالا بود و توسعه شهرها به این مقدار نبود. یک زمانی 9 ـ 8 رودخانه دشت تهران را از شرق به غرب تغذیه می‌کرد. رودخانه دارآباد، دربند، گلاب‌دره، ولنجک، درکه، مسیل کن و دره فرحزاد.

آب سالم کوهستان را قبل از آلوده شدن، به بستر شن و ماسه‌ای این رودخانه‌ها نفوذ داده و وارد سفره آب تهران می‌کردند. هر کس می‌توانست با حفر چاه در عمق 60 ـ 50 متری به آب برسد و این آب زیاد آلوده نبود. به طوری که با یک کلرزنی قابل استفاده بود.این است که آبی که با این بارندگی‌های کم وارد دشت تهران می‌شود به کانال‌های سیمانی می‌رود. شاید مسیل شهرزاد در منطقه 3 را دیده باشید که کف آن اکثرا سیمان شده. وقتی سطح شهر آسفالت باشد آب سالم با فاضلاب جمع می‌شود و داخل رودخانه می‌ریزد. ما در جنوب تهران بالغ بر 400 میلیون مترمکعب یعنی نیمی از آبی که از سدها می‌آوریم روان‌فاضلاب داریم یعنی آب‌هایی که حتی برای کشاورزی هم مناسب نیستند.

همه اینها به آب‌های زیرزمینی نفوذ می‌کنند؟

نفوذ نمی‌کنند جمع می‌شوند و روان‌آب می‌شوند. الان نهر فیروزآباد در بعضی فصول سال 7 ـ 6 مترمکعب در ثانیه آب دارد. این ناشی از پوشش دادن سطح شهر (ایزوگام کردن)‌ است. نتیجه این می‌شود که آب‌های سالم با این آب‌ها جمع می‌شود و به جنوب تهران می‌ریزد.

الان 30 درصد تهران تحت پوشش شبکه فاضلاب و 70 درصد چاه جذبی است. خود این چاه‌های جذبی هم فاضلاب را نفوذ می‌دهد و بخشی از آن از قنوات بیرون می‌آید. بخشی هم نفوذ نمی‌دهد. در بعضی نقاط تهران فاضلاب مستقیم به نهر سرخه‌حصار می‌ریزد. مسیر رودخانه‌ها را ببینید مرتب از این طرف و آن طرف فاضلاب‌های خانگی و صنعتی می‌ریزد و به جنوب تهران می‌آید.

سرانه آب در تهران نسبت به سایر شهرهای کشور چگونه است؟

متوسط بارندگی در تهران حدود 335 میلی‌متر است که این در کشور به 250 میلی‌متر می‌رسد. یعنی وضع تهران از حالت متوسط بارندگی به صورت مطلق بهتر است. در عین حال حجم ریزش‌های جوی در تهران به طور متوسط 6 میلیارد و 580 میلیون در سال است (البته این عدد مربوط به زمانی است که استان البرز جدا نشده بود)‌. به عبارت دیگر 6/1 درصد ریزش جوی کل کشور در تهران صورت می‌گیرد. در حالی که 19 درصد جمعیت کشور در این عرصه زندگی می‌کنند. در نتیجه حجم آب سرانه در استان تهران به 375 مترمکعب در سال می‌رسد. حال آن که این عدد در کشور 1850 مترمکعب است یعنی یک تهرانی یک‌پنجم هموطنان دیگرمان در شهرهای دیگر سهم آب دارد. اینها یعنی یک تراکم جمعیتی بسیار بالا با منابع آب محدود در این منطقه که بی‌شباهت به بحران آب نیست.از سوی دیگر منابع آب تجدیدشونده ما حدود 5 میلیارد مترمکعب است که از این مقدار هر سال 300 میلیون مترمکعب کسری مخزن ایجاد می‌شود یعنی از مقدار آبی که بارندگی می‌شود و به مخازن دشت‌های نه‌گانه تهران می‌رود، هر سال 300 میلیون مترمکعب کاسته می‌شود یعنی نسبت به منابع‌مان 300 میلیون مترمکعب بیشتر مصرف می‌کنیم.

زیبا اسماعیلی ‌/‌ گروه اقتصاد

newsQrCode
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
صعود به عشق مردم وطنم

گفت‌وگوی «جام‌جم» با امیرمحمد دانایی،جوان‌ترین ایرانی صعودکننده به اورست در آستانه سفر به کوه وحشی

صعود به عشق مردم وطنم

نیازمندی ها