به‌ دنبال ‌کشف راز پرواز پرندگان هستیم

بله در این پروژه محققان و دانشمندانی از دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی مختلف اسکاتلند و سایر کشورها حضور داشته‌اند. در این مطالعه که ماه‌های طولانی ادامه داشته است و همچنان نیز ادامه خواهد داشت محققانی از موزه ملی اسکاتلند، دانشگاه داندی و دانشگاه لتبریج کانادا حضور داشته‌اند. در کل در پروژه‌هایی که به بررسی ساختارهای فسیلی پرداخته می‌شود معمولا تیم‌هایی از کشورها و دانشگاه‌های مختلف جهان حضور دارند.

ما پس از بررسی‌های طولانی به این نتیجه رسیدیم که استفاده از فناوری سی‌تی‌اسکن آن هم از نوع بسیار پیشرفته‌اش می‌تواند بهترین انتخاب برای دستیابی به سرنخ‌های امیدوارکننده‌ای از فرآیند تکامل توانمندی پروازی در پرندگان باشد. ما نمونه‌های زیاد و البته ارزشمندی از فسیل مربوط به جمجمه پرندگان متعلق به دوران‌ بسیار قبل در اختیار داریم که آنها را در دانشگاه داندی مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهیم. در این دانشگاه و با استفاده از طیف گسترده‌ای از سیستم‌های رایانه‌ای، مدل‌های سه‌بعدی بسیار دقیقی از مغز پرندگانی خلق می‌کنیم که مدت‌ها پیش منقرض شده‌اند. با این حال هرگونه داده‌ای که از این بابت به دست آوریم می‌تواند در افزایش درک ما از توانمندی پروازی در پرندگان و تکامل نهفته در آن سودمند باشد.

پاسخ به این پرسش را می‌توان کلید اصلی این مطالعه برشمرد. تحقیقات نشان می‌دهند جمجمه پرندگان تا پیش از بزرگ شدن و ترک آشیانه به اندازه نهایی و اصلی خود می‌رسد و این درحالی است که مغز آنها حتی پس از ترک آشیانه و توانمند شدن در پرواز همچنان به رشد خود ادامه می‌دهد. این رشد تا آنجا ادامه پیدا می‌کند تا این‌که فضای خالی جمجمه نیز کاملا پر شود. این به معنای آن است که جمجمه پرندگان را می‌توان برای محاسبه دقیق اندازه و شکل مغز مورد ارزیابی قرار داد. البته اگر قرار باشد به نتایج نسبتا قطعی دست پیدا کنیم راهی نداریم جز این‌که از سیستم‌های پیشرفته رایانه‌ای در خلق مدل‌های سه‌بعدی استفاده کنیم.

بله. از زمانی که کار روی این مطالعه را آغاز کرده‌ایم سراغ بررسی دقیق اندازه بخشی از مغز موسوم به فوکولوس رفته‌ایم. این بخش کوچک از مخچه مغز مسوول یکپارچه‌سازی سیگنال‌های بصری و تعادلی در پرندگان در زمان پرواز است که به پرندگان این امکان را می‌دهد تا در حین پرواز، روی اشیای مختلف متمرکز شده و بتوانند در جهت‌های مختلف به مسیر خود ادامه دهند.

این‌که پرندگانی که در دوران بسیار دور زندگی می‌کرده‌اند چگونه به سطح قابل توجهی از توانمندی پروازی دست یافته‌اند صرفا به این بخش بسیار کوچک از مغز آنها مربوط می‌شود. از این‌رو ما بخش قابل توجهی از تمرکز خود را برای فولوکوس مغز پرندگان قرار داده‌ایم. عقیده ما براین است که در آینده‌ای نه چندان دور اطلاعات ارزشمند زیادی درخصوص تکامل تدریجی پرندگان در پرواز کردن به دست خواهیم آورد.

به دلیل جذابیت کلی که در این موضوع نهفته است در سال‌های گذشته تحقیقات متعددی در این خصوص انجام شده که البته هر یک نتایج مهمی نیز به دنبال داشته‌اند و اتفاقا ما در این بررسی از این نتایج نیز استفاده کرده‌ایم. با این حال تاکنون سابقه نداشته است که از سیستم‌های پیشرفته تصویربرداری سی‌تی‌اسکن برای این منظور استفاده شود. ما اکنون می‌توانیم مغز پرندگانی را شبیه‌سازی کنیم که دیگر وجود خارجی ندارند، پرندگانی که از انقراض نسل آنها قرن‌های بسیار زیادی می‌گذرد.

همچون بسیاری از پروژه‌های تحقیقاتی و اکتشافاتی از این دست در ابتدا پرسش کلیدی را مطرح کرده‌ایم. این پرسش چیزی نیست جز این‌که آیا با بزرگ‌تر بودن بخش فولوکوس مغز توانمندی پرواز در پرندگان نیز افزایش قابل توجهی پیدا می‌کند؟ ما فکر می‌کنیم که پاسخ قطعی به این پرسش می‌تواند گویای بسیاری از نکات درخصوص توانمندی برخی دایناسورها در پرواز کردن بر فراز آسمان‌ها باشد.

ما هنوز فاز ابتدایی این تحقیقات را به اتمام نرسانده‌ایم و در نظر داریم تا در ماه‌های آتی به یک سری پاسخ‌ها و اطلاعات قطعی درخصوص تکامل پرندگان در توانمندی برخاستن از زمین دست پیدا کنیم. ما همچنین عدم توانایی برخی پرندگان ریز جثه در پرواز کردن و ارتباط احتمالی آن با کوچک بودن بیش از اندازه بخش فولوکوس مغز آنها را مورد بررسی قرار می‌دهیم. البته این بخش از تحقیقات ما هنوز کارهای زیادی دارد.

مترجم: مهدی پیرگزی