مراقب زبان پنگول باشید

این شکل از اجرای پلاتویی هنوز هم در برنامه عمو پورنگ دیده می‌شود. عمو پورنگ همراه امیرمحمد چند سالی است که برای بچه‌ها برنامه اجرا می‌کنند. در دهه 70 عمو قناد به همراه قلقلی هم زوج موفقی در اجرای برنامه‌های پلاتویی بودند. قلقلی حرف نمی‌زد و مقصود خود را با حرکات نمایشی به مخاطب و عمو قناد می‌رساند. امیر محمد هم خیلی کم سن بود که به برنامه عموپورنگ آمد. پورنگ همیشه مراقب او بود تا حرف نابجا یا سخنی که برای بچه‌ها بدآموزی داشته باشد به زبان نیاورد. حتی اگر او گاهی شوخی بی‌موردی می‌کرد، عمو پورنگ خیلی زود آن را اصلاح می‌کرد. در برنامه فیتیله هم که طولانی‌ترین برنامه پلاتویی کودک و نوجوان به شمار می‌آید، بازیگران بشدت مراقب رفتار و گفتار خود هستند تا کلمه یا حرفی که برای بچه‌ها بار منفی به همراه داشته باشد به زبان نیاورند. البته آنها بارها توضیح داده‌اند که نوع گریم‌شان طوری است که بچه‌ها متوجه می‌شوند آنها دارند نقش بازی می‌کنند و وقتی بازیگری نقش بازی می‌کند، می‌تواند اشتباه هم بکند اما بازیگر نقش مقابل او باید اشتباه او را در قالب نمایش اصلاح کند. برای همین است که وقتی مثلا عمو مسلمی با گریم مادربزرگ مقابل دوربین می‌آید و عمو فروتن با گریم کودک خردسال نقش نوه او را بازی می‌کند، اگر نوه حرف نامناسبی به مادربزرگ بگوید، مادر بزرگ همان جا به او یادآوری می‌کند که بچه‌ها باید به بزرگ‌ترها بی‌احترامی نکنند.

اما چند سالی است عروسک‌ها در کنار مجریان تلویزیونی جا خوش کرده‌اند و به قول نگار استخر، مجری قدیمی برنامه‌های کودک، تلویزیون پر شده است از عمه، خاله و عمو که در کنار هر کدام یک عروسک هم در حال سخن گفتن است. عروسک‌ها در برنامه‌های پلاتویی تلویزیون درست حکم بازیگر نقش مقابل را دارند. بچه‌ها آنها را به عنوان شخصیت‌‌های واقعی قبول می‌کنند و از آنها تاثیر می‌گیرند. مثلا چند سال پیش برای برنامه رنگین کمان که از شبکه تهران پخش می‌شد، عروسکی طراحی شد که «چرا» نام داشت. خاصیت این عروسک این بود که مدام سوال می‌کرد. خصوصیتی که در همه بچه‌ها وجود دارد. این عروسک به بزرگ‌ترها یادآوری می‌کرد که باید در برابر سوالات بی‌انتهای بچه‌ها صبور باشند و به آنها پاسخ بدهند. بعدها با آمدن عروسک «چیه» وظیفه این عروسک‌ها در پیام‌رسانی کامل شد. اما با تغییر تهیه‌کننده برنامه رنگین کمان عروسک‌های «چیه و چرا» که با ظاهری فانتزی از روی بچه‌ها ساخته شده بودند هم از برنامه رفتند و جای خود را به عروسک‌های موش، گربه و... دادند ـ و هیچ‌کس هم پی ماجرا را نگرفت که وقتی دو تا عروسک فانتزی بین بچه‌ها محبوبیت پیدا می‌کنند چرا باید با رفتن تهیه کننده از برنامه آنها هم حذف شوند ـ به مرور عروسک گربه‌ای پنگول به شخصیت ثابت برنامه رنگین کمان تبدیل شد. پنگول بین مخاطبان طرفداران زیادی پیدا کرد اما این طرفداری به این دلیل نیست که پنگول برای بچه‌ها الگوی خوبی است و می‌تواند آنها را تشویق کند که مثلا سوال زیاد بپرسند یا با بزرگ‌ترها محترمانه صحبت کنند. پنگول به «تیپی» محبوب تبدیل شده است چون پا را از «خط قرمزها» فراتر گذاشته و جوری صحبت می‌کند که بیننده‌ها و بخصوص بزرگ‌ترها را یاد تیپ‌های لمپن‌مآبی می‌اندازد که در فیلم‌های دهه 40 صحبت می‌کردند. برنامه رنگین کمان هدفمند موضوعات خود را انتخاب می‌کند و مثلا چند برنامه خود را به بحث انواع بیمه اختصاص می‌دهد تا بچه‌ها با این مقوله آشنا شوند تا وقتی بزرگ شدند با این مباحث اجتماعی و اقتصادی راحت مواجه شوند اما در این میان معلوم نیست به چه دلیل نویسنده و کارگردان برنامه پنگول را استثنا کرده‌اند و به او اجازه داده‌اند هر جور که دوست دارد و میلش می‌کشد صحبت کند و مقابل مجری و نیما هم بایستد و نحوه صحبت کردن خود را به آنها هم تحمیل کند.

بچه‌ها از برنامه‌ها و شخصیت‌های تلویزیونی الگو می‌گیرند، برای آنها فرق نمی‌کند که شخصیت مورد نظر آدمی باشد در هیبت مجری یا عروسکی باشد در شکل و شمایل حیوان یا بازیگری باشد در نقش کودک یا انسانی صامت. همه آنهایی که با کودکان از طریق تلویزیون صحبت می‌کنند باید مراقب کلام خود باشند و پنگول هم در این مورد استثنا نیست!

طاهره آشیانی 
گروه رادیو و  تلویزیون