فراموشی آواهای دینی

چاووش عزا در ایران با نام‌های بانگ ماتم، بانگ حزن، بانگ عزا، کتل‌خوانی و... شناخته می‌شود که برای پیشباز
محرم الحرام، صبح عاشورا، مرگ بزرگان دینی و کشته شدگان در راه سفرهای زیارتی خوانده می‌شود. چاووش شادمانی که بخش زیادی از آن فراموش شده نیز برای پیشباز ماه رمضان، زیارت اماکن مقدس و... به کار می‌رود.

هنری با این اصالت که خصوصا با آرزوهای متعالی مانند سفر به حج، عتبات عالیات، مشهد و... در دل مردمان ایران جای گرفته بود، متاسفانه آن طور که باید و شاید ثبت نشده است.شاید از یک حیث نتوان به تمام مداحان امروز خرده گرفت که چرا هنری کهن را که اندیشه‌ورز بوده، از نو زنده نمی‌کنند زیرا در کمتر کتاب و ماخذی اطلاعات کافی از چاووش‌خوانی باقی مانده است. سفر کردن و نشستن با مردمان قدیمی، یافتن چاووش‌خوانان و کتل‌خوانان و ضبط اشعار آنان کاری دشوار است. به همین جهت تعداد کتاب‌های مربوط به چاووش‌خوانی در کتابخانه ملی ایران به 6 جلد هم نمی‌رسد. با مرور کتاب‌های این حوزه، مشخص می‌شود 2 پژوهشگر بیش از دیگران در این عرصه کار کرده‌اند، یکی آیت‌الله معتمدی در مجموعه 7 جلدی عزاداری سنتی شیعیان و دیگری هوشنگ جاوید، پژوهشگر آیین‌های سنتی در کتاب پرند ستایش در ایران و شاید اگر کتاب منتشر شده از اولین همایش چاووش‌خوانی یزد در اردیبهشت 84 به چاپ نرسیده بود، تقریبا مشخصات و چهره چاووش‌خوان‌ها و بسیاری از شعرهای این هنر به فراموشی سپرده و آسیبی جدی به این هنر مذهبی ایرانی وارد می‌شد.

و این امر جریان مکتوب نشدن چنین گنجینه‌ای را دردناک‌تر می‌کند، زیرا امروز از آنچه در حافظه شفاهی مردم نیز هنوز باقی مانده است، غافل مانده‌ایم.شعرهای چاووش‌خوانی به توصیف جایگاه دینی و انسانی امام، دعاخوانی و درخواست شفاعت، توصیف حرم معصومین، بیان آرزوی همراهی با امامان و توصیف صحنه‌هایی از عاشورا می‌پردازد.

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم چاووش‌خوانان رشد فضائل اخلاقی در آنها بوده است تا جایی که آنها می‌بایست آداب رفتاری و گفتاری خاصی را مانندپیشانی نیاز به درگاه بی‌نیاز گذاشتن، سینه را منبع حلم و معدن علم کردن، پا از طریق مردان راه بیرون نگذاشتن و... می‌پذیرفتند و عمل می‌کردند. اما کم‌کاری در این عرصه و نیز تنها ماندن و حمایت نشدن پژوهشگران آیین‌های سنتی موجب شده تا این هنر هرروز جلوه خود را از دست بدهد و به فراموشی سپرده شود و اگر چنین پیش رود شاید تا چند دهه دیگر چاووش‌خوانی رسمی از بین رفته باشد.