آب‌بندان‌ها ظرفیت‌های فراموش شده

به گزارش مهر، با وجود بارندگی‌های فراوان در نواحی شمال کشور، کشاورزان برای تامین آب مورد نیاز اراضی کشاورزی خود با مشکل مواجه می‌شوند، چرا که بخش عمده‌ای از بارندگی‌ها در فصول غیرزراعی می‌بارد و بدون ذخیره‌سازی از دسترس خارج می‌شود و به دریا می‌ریزد.

کشاورزان بومی منطقه از سالیان دور با درک و لمس این مشکلات و مسائل در فصول غیرزراعی و زمستان، آب‌های چشمه‌ها، جویبارها و برخی رودخانه‌ها و مسیل‌ها و از همه مهم‌تر و جالب‌تر هرزآب‌ها و زه‌آب‌ها را به نوعی مهار و به‌گونه‌ای منطقی ذخیره کرده و با این هدف آب‌بندان‌ها را به وجود آوردند.

آب‌بندان در واقع یک استخر ذخیره خاکی و بسیار بزرگ است که از گود کردن و خاکبرداری یک محدوده و ریختن و کوبیدن و ایجاد دیواره خاکی دور این محدوده به وجود می‌آید. به نوعی می‌توان گفت که این سازه مختص استان‌های شمالی کشور است و در هر یک از این استان‌ها نیز نام خاصی دارند برای مثال در استان گیلان به آنها سل در استان مازندران به اندون و در استان گلستان به بند سار معروف هستند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان گیلان با اشاره به این‌که آب‌بندان‌ها از منابع تأمین آب فعالیت‌های کشاورزی به ویژه برای تولید برنج هستند، گفت: این سازه‌های آبی بومی سهم اصلی در توسعه برنجکاری دارند. این منبع پایدار و مطمئن آب کشاورزی مناطق شمالی باید به‌عنوان منبع مطمئن و امیدوارکننده‌ای برای کشاورزان و فعالان این بخش باشد. اردشیر روحی ماسوله، ذخیره آب کشاورزی، جمع‌آوری زه‌آب اراضی بالادست و امکان کشت دوم، پرورش آبزیان، ایجاد اکوسیستم جدید و کمک به تنوع زیستی و محیط زیست، اکوتوریسم و ایجاد محیط‌های تفرجگاهی، احیای اراضی و جلوگیری از پیشروی آب شور و پایداری نظام اجتماعی آب‌بندان را از مزایای بسیار ارزشمند این سازه‌های طبیعی آبی دانست.

از سوی دیگر به گفته مدیر آب و خاک و امور فنی مهندسی سازمان جهاد کشاورزی گیلان، برای بازسازی آب‌بندان‌ها ی استان گیلان به حدود 600 میلیارد ریال اعتبار نیاز است.

احمد زارع، وسعت آب‌بندان‌های استان گیلان را 11 هزار و 350 هکتار با 2160 پهنه آبی عنوان کرد و افزود: در حال حاضر حدود 8400 هکتار از این آب‌بندان‌ها استفاده می‌شود.

وی ادامه داد: هم‌اکنون با حجم آبی موجود در آب‌بندان‌ها می‌توان 29 هزار هکتار از اراضی کشاورزی را تحت پوشش قرار داد که این میزان در صورت بازسازی به 55 هزار هکتار قابل افزایش است.

وی یادآورشد: در استان گلستان 2000 هکتار، مازندران 17 هزار هکتار و گیلان 11 هزار و 350 هکتار آب‌بندان به عنوان ذخیره‌های طبیعی آبی وجود دارند که نیازمند افزایش اعتبارات ملی برای احیا و بازسازی هستند. با وجود این اکثر آب‌بندان‌ها چند منظوره هستند و از آب آنها برای آبیاری مزارع، باغات، شالیزارها، پرورش انواع ماهی و اردک استفاده می‌شود، ضمن این‌که این سازه‌ها به تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی و چاه‌های آشامیدنی پایین‌دست نیز کمک می‌کنند.

در همین حال نماینده مردم آستانه اشرفیه و بندر کیاشهر در مجلس بر لزوم احیای آب‌بندان‌های استان گیلان تاکید کرد و افزود: در سطح استان گیلان 9 هزار هکتار آب‌بندان وجود دارد که از این ظرفیت‌های آبی می‌توان به سه منظور ذخیره آب برای کمک به بخش آبیاری زراعی، پرورش ماهی و گردشگری استفاده کرد.

سیدمهدی صادق با اشاره به این‌که از مجموع 9 هزار هکتار آب‌بندان گیلان 3000 هکتار در آستانه اشرفیه و بندر کیاشهر واقع شده است، اظهار کرد: وسعت برخی از این استخرهای طبیعی (سل‌ها) به 500 تا 600 هکتار می‌رسد.