برای جهانی شدن، نخست باید ایرانی بود

مصادیق آشکار در اشعار شاعرانی چون خیام، سعدی، نظامی، حافظ و... نشان‌دهنده عمر زیاد عروسک‌های نمایشی در ایران است. براساس شواهد و قرائن می‌توان مطمئن بود که نمایش عروسکی ریشه‌ای چند هزار ساله در این خاک دارد که از آن میان خیمه‌شب‌بازی شهرتی جهانی یافته است.

عروسک‌های بوکه باروفه در کردستان، باز بازک در بختیاری، چولی قزک در خراسان، تکم در آذربایجان و نمونه‌های بسیار دیگری هستند که بعد آیینی، سنتی و نمایشی داشته و برای مردم آشنا بوده‌اند.

بخشی از این کاهش استقبال به تغییر ذائقه و سلیقه مخاطب برمی‌گردد. نیازهای مادی و معنوی مردم در گذر زمان تغییر می‌کند و طبیعی است که هنر هم از این قاعده خارج نیست.

برای مثال، خیمه شب‌بازی در دوره‌هایی، بازار داغی داشته و در هر مجلس جشن و سروری اجرا می‌شده است که امروزه دیگر چنین نیست. وضعیت این نمایش چنان بحرانی شده که امروز آخرین نسل خیمه‌شب‌بازان سنتی از دست رفته‌اند و تعداد اندکی هنرمند در این عرصه فعال هستند.

طبیعی است که هنر ایرانی باید از زیبایی‌شناسی، فضائل معنوی و فرهنگ این سرزمین ریشه بگیرد. البته این امر هرگز به معنای نفی ارزش‌های هنری دیگر ملت‌ها نیست و مراد آن است که برای جهانی شدن، نخست باید ایرانی بود.

متل‌ها، افسانه‌ها، آیین‌ها، اسطوره‌ها، باورهای قومی،‌ فرهنگ شفاهی، آثار ادبی منظوم و منثور و روایت‌ها و احادیث مذهبی ما چنان غنایی دارند که می‌توانند بسیاری از نیازهای معنوی مردم جهان را پاسخ دهند. با مراجعه به چنین سرچشمه‌هایی می‌توانیم تئاتر عروسکی و آثار شایسته و باارزشی پدید آوریم.

هدف ما در جشنواره سیزدهم آن است که بستر لازم را برای تولید نمایش‌های عروسکی مبتنی بر فرهنگ خودمان را فراهم سازیم و در یک کلام با شناسنامه ایرانی به فرهنگ جهانی بپیوندیم.

تئاتر عروسکی، ‌نمایشنامه ویژه خود را طلب می‌کند، متنی که در مرحله نخست دارای جوهره فانتزی باشد. انگاره عروسکی باید با فطرت درام عروسکی منطبق باشد. زبان عروسک، موضوع و مضمون پرداخت، ارتباط با اشیا و تخیل کارآمد از شاخصه‌های مهم این گونه هنری است. بنابراین هر متنی به آسانی قابل تبدیل شدن به نمایش عروسکی نیست و نیازمند تبحر و تجربه خاص است.