تقابل طرحهای ایران و آمریکا در اجلاس کابل
کابل پایتخت همسایه شرقی ایران، امروز در حالی به مرکز توجه محافل سیاسی و بینالمللی مبدل شده است که حضور همزمان عالیترین مقامات دیپلماتیک ایران و آمریکا در این اجلاس توجه محافل رسانهای و سیاسی را به خود جلب کرده است.منوچهر متکی که در راس یک هیات عالیرتبه برای شرکت در کنفرانس بینالمللی افغانستان به کابل رفته و دیداری با حامد کرزای رئیسجمهور افغانستان، محمد یونس قانونی رئیس پارلمان افغانستان و زلمای رسول همتای افغان خود داشته است، ابراز امیدواری کرده که همفکریها در این کنفرانس به تصمیمات خوبی منجر شود.
به گفته متکی، جمهوری اسلامی ایران در طول 31 سال گذشته در پی شرایط خاص افغانستان از جمله اشغال خارجی و پس از آن شرایط داخلی و اوضاع کنونی همواره در کنار دولت و ملت افغانستان بوده و در رایزنیهای سیاسی و همکاریهای اقتصادی تلاش داشته که به صورت دوجانبه و چه در قالب منطقهای و بینالمللی نقش برادرانه و مسوولانه خود را در جهت منافع ملت بزرگ افغانستان ایفا کند.
وی با بیان اینکه امروز مشکلات افغانستان دیگر منحصر به این کشور نیست، یادآور شد: بخشهایی از این مشکل بویژه افراطگرایی و تروریسم منطقه را در بر گرفته و این خطر نه تنها برای منطقه، بلکه برای کل جامعه بینالملل است.
2 بازیگر متفاوت
اما نکته جالب در ارتباط با این اجلاس، حضور همزمان وزرای خارجه ایران و آمریکا در آن است؛ 2 کشوری که منافع و خطرات مشترکی در افغانستان دارند و بارها در موضوع افغانستان، بازسازی و بازگشت ثبات و امنیت به این کشور در اجلاسها و کنفرانسهایی همچون اجلاس کابل رو در روی یکدیگر قرار گرفتهاند.
اکنون که بحث مشارکت همزمان ایران و آمریکا در اجلاس بینالمللی کابل است، برخی صاحبنظران مسائل افغانستان بر این باورند که شرایط و ماهیت تحولات میان تهران و واشنگتن به گونهای نیست که امکان مذاکره رسمی دو کشور در حاشیه این اجلاس حتی در موضوع افغانستان را فراهم کند.ایالات متحده آمریکا به عنوان مهمترین صحنهگردان خارجی در افغانستان در ظاهر به دنبال ایجاد زمینههای استقلال و امنیت در افغانستان است، ولی به واقع در پی محکم کردن جای پای خود و ایجاد پایگاهی در همسایگی سه رقیب خود یعنی ایران، روسیه و چین میگردد. در این مسیر بلوک کشورهای غربی نیز زمینههای مشروعیت حضور این قدرت را در افغانستان مهیا کرده و با کمکهای به ظاهر انساندوستانه به افغانها جبهه غرب را در این کشور تقویت میکنند.
آمریکاییها به همراه شرکای اروپایی و همپیمانان منطقهای خود ـ پاکستان و عربستان ـ درصدد هستند که زمینه بازگشت طالبان به قدرت را فراهم کنند و در عین حال وانمود کنند اوضاع به سمت تعادل پیش میرود. مصالحه با طالبان حاصل تلاش یک سال گذشته سازمانهای اطلاعاتی پاکستان، عربستان، انگلیس و آمریکا بوده است. در این میان، عربستان، امارات، اردن و برخی کشورهای عربی نیز هستند که هم به لحاظ ایدئولوژیک به طالبان نزدیکاند و هم قائل به تعریف نقش و جایگاه خود در منطقه بویژه در مهار شیعیان و ایران و همچنین پیدا کردن جای پای بیشتر در افغانستان میباشند. بنابراین تقویت طالبان ابزار مفیدی برای تحقق خواستههای آنان است. پاکستان نیز عامل اصلی پرورش و قدرت گرفتن گروه طالبان است و خاستگاه این گروه افراطی را باید در مناطق قبایلی پاکستان جستجو کرد.
اما آمریکا با احیای مجدد طالبان میتواند یک عامل ناامنی در مرزهای شرقی ایران و همچنین یک عامل اختلافات ایدئولوژیک به وجود آورد و به این ترتیب تا حدی ایران را مهار کند و بهبود روابط ایران و افغانستان را کنترل کند، چرا که وقتی حامد کرزای به آمریکا سفر میکند، آمریکاییها به او توصیه میکنند که از نزدیکی با ایران پرهیز کند و روابط خود با ایران را محدود سازد.
حضور تهران در اجلاس کابل
زلمی رسول، وزیر امور خارجه افغانستان چند روز پیش در آستانه برگزاری اجلاس بینالمللی کابل به تهران سفر کرد تا شخصا از وزیر خارجه کشورمان برای شرکت در اجلاس کابل در مورد بازسازی افغانستان دعوت به عمل آورد.
نقش این دعوت رسمی و شخصی به اندازهای موثر بود که برخی تحلیلگران معتقدند بدون حضور وزیر خارجه افغانستان در تهران، احتمال حضور متکی در اجلاس کابل بسیار ضعیف میبود. به نظر میرسد که علت این دعوت ویژه را باید در اهمیت نقش منطقهای ایران و به طور خاص اهمیت ایران در اوضاع افغانستان جستجو کرد. این جایگاه در حد و اندازهای است که هم کابل و هم جامعه جهانی بر آن وقوف دارند. از سوی دیگر کابل به خوبی میداند که کمرنگ شدن نقش ایران در بهبود وضعیت افغانستان، منجر به پررنگ شدن نقش پاکستان خواهد شد و این موجب نگرانی کابل است.
انتظاری متفاوت
اما از نگاه گروهی از صاحبنظران، اجلاس کابل ادامه همان روند اجلاس لندن است که به گفته مهمانپرست، سخنگوی دستگاه دیپلماسی، محور قرار نگرفتن مشارکت منطقهای در آن مدنظر بود. ایران معتقد به لزوم مشارکت کشورهای منطقه و نه غیر از آن در حل بحران امنیتی افغانستان و برخورد با جریان افراط در آن است. این در حالی است که آرایش دیپلماتیک مهمانان حاضر در اجلاس کابل تفاوتی با اجلاس لندن ندارد و مشخص نیست در حالی که مهمانان غربی این اجلاس بر مواضع قبلی خود در ارتباط با افغانستان در محورهایی همچون جریان افراط، بازسازی، گفتگو با طالبان و.... تاکید میکنند، حضور وزیر امور خارجه ایران چه معادلهای را تغییر خواهد داد.
کتایون مافی / گروه سیاسی
