انقلاب در پی انقلاب

 اگر در مورد انقلاب نخست گفته می‌شد این شیوه‌ها و شگردهای غرب است که در حاشیه روسیه (‌در شرق و غرب آن) با ترتیب دادن انقلاب‌های رنگی متحدان قدیمی این کشور را که روزی به اردوگاه بزرگ شرق کمونیستی تعلق داشتند از آن جدا می‌کند این بار ظاهرا این روسیه است که در مظان اتهام قرار گرفته و متهم به دست داشتن در حوادث اخیر قرقیزستان می‌شود.

شورش اخیر قرقیزستان که برخی از آن به عنوان کودتا و برخی دیگر انقلاب یاد می‌کنند ـ و به نظر می‌رسد تاکنون کارشناسان هنوز نام مناسبی برای آن پیدا نکرده‌اند ـ از آوریل گذشته (‌کمتر از یک ماه پیش) شروع شد و در 8 آوریل (حدود 10 روز پیش) با تصرف نهادهای دولتی از جمله کاخ ریاست‌جمهوری به دست مخالفان و فرار قربان باقی اف رئیس‌جمهور این کشور و سقوط دولت او به پیروزی مخالفان انجامید و در پی آن رزا آتنبای آوا که از متحدان قدیمی باقی اف بود اعلام کرد تا برگزاری انتخابات جدید به مدت 6 ماه کشور را اداره خواهد کرد. معترضان ابتدا در روز 6 آوریل موفق به تسخیر فرمانداری شهر تالاس شدند.

در 7 آوریل درگیری خونین میان پلیس و معترضان در بیشکک پایتخت این کشور به قتل دست‌کم 74 معترض انجامید و رادیو و تلویزیون دولتی قرقیزستان، پارلمان، نیروی پلیس و فرودگاه به تصرف معترضان درآمد. همان شب با اعلام فرار رئیس‌جمهور قربان بیک باقی‌اف از پایتخت، مخالفان تشکیل حکومت انتقالی را اعلام کردند. قربان بیک باقی‌اف، در سال 2005 در پی اعتراضات مردمی، قدرت را از عسگر آقایف، رهبر حزب کمونیست قرقیزستان تحویل گرفت. آقایف نیز 6 سال پیش از آن (1999) پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی موفق شده بود استقلال قرقیزستان را اعلام کند. به این ترتیب طی 2 دهه گذشته باید گفت کشور قرقیزستان 3 بار دچار تحولات سیاسی بنیادین شده است. باقی اف که تا مدتی در مخفیگاه خود ساکن و با برخی رسانه‌های خارجی گفتگو می‌کرد مخالفان را عناصر شورشی می‌نامید که کشور را به سمت نابودی می‌برند و وعده پیروزی بر آنها می‌داد. باقی اف در برابر دعوت مخالفان به استعفا بارها تاکید داشت که رئیس‌جمهور قانونی کشور من هستم. تا این‌که در نهایت با تعیین یک ضرب‌الاجل دولت موقت اعتماد ملی مهلتی را برای تسلیم شدن باقی اف تعیین کرد و تهدید نمود در غیر این صورت مجبور به استفاده از زور و بازداشت او خواهد شد. سرانجام روز سه‌شنبه گذشته باقی اف پیش از اتمام این ضرب الاجل پذیرفت که از سمت خود استعفا دهد و به این ترتیب قرقیزستان وارد فصل تازه‌ای ازتاریخ خود شد.

تحولات سیاسی قرقیزستان بر خلاف انتظار بسیاری از ناظران و حتی کشورهای دوست و همسایه به طور بسیار سریع پیش رفت. این حوادث زمانی وارد مرحله تغییرات اساسی در ساختار قدرت شد که قربان بیک باقی اف رئیس‌جمهور قرقیزستان مطالبات مخالفان را که در تاریخ 17 مارس طی یک گردهمایی مطرح کرده بودند بدون پاسخ گذاشت. در نتیجه مخالفان اعلام کردند که اقدام به برگزاری تجمع و تظاهرات اعتراض‌آمیز علیه دولت در تاریخ 7 آوریل در سراسر این کشور خواهند کرد.

روز سه شنبه 7 آوریل«بالات بیک شیرنیاز اف» معاون حزب «آته میکین» حزب مخالف دولت قرقیزستان و تعدادی از جبهه متحد مردمی در شهر تالاس از طرف پلیس بازداشت شدند که پس از آن صدها نفر از هواداران مخالفان با حمله به ساختمان استانداری و اشغال آن آزادی بازداشت‌شدگان را خواستار شدند.

در همین حال نخست وزیر قرقیزستان اعلام کرد که در نتیجه درگیری میان تظاهرات کنندگان و نیروهای امنیتی، بیش از 100 نفر از دو طرف زخمی شدند که حال برخی از آنها وخیم گزارش می‌شود. از صبح روز چهارشنبه قرقیزستان شاهد تحولات و ناآرامی‌های گسترده در بسیاری از نقاط و استان‌های این کشور بود. در این روز ساختمان استانداری و پلیس استان تالاس، نارین و اسیق کول به تصرف مخالفان درآمد.

گزارش برخی منابع خبری حاکی است که در هنگام حمله معترضان به ساختمان استانداری تالاس، «کاگانتی‌‌‌‌اف» وزیر کشور قرقیزستان که جهت مدیریت عملیات نیروهای امنیتی به منطقه اعزام شده بود، مورد حمله گروهی از تظاهرات‌کنندگان قرار گرفت و به شدت زخمی شد که برخی از رسانه‌ها نیز خبر از کشته شدن او در هنگام انتقال به بیمارستان دادند و همچنین سرنوشت چند نفر دیگر از مقامات بلندپایه دولتی نیز که به منظور کنترل اوضاع به استان تالاس اعزام شده بودند، اطلاعی در دست نیست.

رئیس جمهور قرقیزستان به منظور جلوگیری از گسترش ناآرامی‌ها و خشونت‌ها در شهر بیشکک و استان‌های چوی و تالاس خواستار برقراری حکومت نظامی شد، ولی پارلمان به دلیل به حد نصاب نرسیدن تعداد نمایندگان نتوانست این تقاضای رئیس‌جمهور را تصویب کند. عصر همان روز تحت فشارهای تظاهرکنندگان تعدادی از رهبران مخالفان که از طرف خدمات امنیت ملی قرقیزستان بازداشت شده بودند آزاد شدند و به مدیریت تحولات پرداختند. تصرف و اشغال کاخ ریاست‌جمهوری یکی از اهداف اصلی تظاهرکنندگان شناخته شد و نهایتا نیروهای امنیتی مجبور به عقب‌نشینی شده و کاخ ریاست‌جمهوری را در اختیار آنها گذاشتند.

با سقوط دولت باقی اف چالش‌های داخلی و خارجی باز تعریف دوباره و جدیدی یافتند. از یک‌سو دولت موقت با انبوهی از مشکلات اقتصادی در داخل مواجه است که از همان ابتدا دست به دامن روسیه شد. انقلاب گل لاله نه‌تنها قادر به حل مشکلات نشد که کشور را درگیر بحران‌های بیتشری کرد. از سوی دیگر دولت موقت با همان چالش‌های خارجی مواجه است. زیرا آمریکا و روسیه هریک جداگانه در این کشور دارای پایگاه نظامی هستند و از نظر استراتژیک داشتن رابطه‌ای گرم با بیشکک برایشان اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. رقابت این دو کشور بر سر قرقیزستان، برای دسترسی به انرژی و سایر منابع طبیعی، مسیرهای تجاری و اخیرا راه تدارکات غرب برای عملیات در افغانستان بیشتر شده است. برای قرقیزستان با 198500 ‌کیلومتر مربع مساحت و جمعیتی برابر با 5 میلیون (‌که 1‌/‌2 میلیون آنها فقط در بیشکک مستقر هستند‌) که یکی از فقیرترین کشورهای این منطقه است، تمرکز اصلی بین‌المللی همیشه با هدف دسترسی به پایگاه های نظامی بوده است.

مقام‌های قرقیزستان نیز همواره برای پیشبرد منافع خود، واشنگتن و مسکو را مقابل هم قرار داده‌اند. به نظر می‌رسد دولت جدید آتنبای آوا نیز جز این چاره دیگری نداشته باشد. ناتوانی دولت موقت کنونی در برخورد با این چالش‌ها به معنای تکرار دوباره و چندباره تاریخ در کشورهای توسعه‌نیافته و انقلاب در انقلاب خواهد بود. سناریویی که اگر رهبران پیروز کنونی نتوانند بنیادهای جامعه را متحول کنند چندان بعید به نظر نمی‌رسد.

رحیم محمدی / گروه بین‌الملل