فراز و فرودهای محیط زیست ایران در سال 1388

شاید اوج عقوبتی را که ایرانیان در سال 88 از بی‌توجهی به ملاحظات محیط زیستی درک کردند، بتوان در تصرف بی‌سابقه آسمان 18 استان کشور توسط ریزگردهای عربی دانست؛ ریزگردهایی که یکی از مهم‌ترین دلایل افزایش چشمگیرشان برمی‌گردد به خشک شدن بسیاری از تالاب‌های منطقه در ایران، عراق و سوریه.

اتفاقی که اگر در ساخت سدهای بالادست، حق‌آبه طبیعی این تالاب‌ها رعایت می‌شد و در دشت‌های ممنوعه از حفر چاه غیرمجاز ممانعت به عمل می‌آمد، هرگز با چنین وخامتی رخ نمی‌داد.

وقوع سیل‌های حادثه‌ساز نیز، همچنان در سال 1388 ادامه یافت که شاید یکی از شگفت‌انگیز‌ترین آنها، سیل قم بود؛ سیلی که می‌توانست برای طبیعت خشک این استان نعمت باشد، اما به دلیل موانعی که در بستر رودخانه به‌وجود آورده بودیم، آن را به نقمت بدل ساختیم و میلیاردها تومان به اقتصاد ملی ضربه زدیم و جان و مال تعدادی از هموطنان بی‌گناه را نابود ساختیم.

اُفت کم‌سابقه سطح آب زیرزمینی و فرونشست زمین، یکی دیگر از بحران‌های سال 88 بود که ابعاد و دامنه پیشروی آن، علاوه بر خراسان جنوبی، شمالی، رضوی، فارس، اصفهان، کرمان، همدان و... به دروازه‌های پایتخت هم رسید.

دفن زباله در شهرهای ساحلی نوار شمالی کشور، همچنان معضل اساسی بود و افزون بر آن، ساخت و سازهای پرشتاب در این نوار باریک هیرکانی، نفس اغلب رودخانه‌ها را به شماره انداخت، به نحوی که میزان برداشت شن و ماسه از بستر برخی رودخانه‌های استان مازندران ـ بویژه منطقه تنکابن ـ به بیش از 25 متر رسید؛ آن هم در حالی که هنوز خبری از افتتاح آزاد راه تهران ـ شمال نیست! هست؟

سال 88 سال خداحافظی غمبار با درختان 400 ساله و خاطره‌انگیز باغ تاریخی فین کاشان هم بود؛ اتفاقی که اگر درست مدیریت می‌شد، می‌توانست هرگز رخ ندهد. درست مانند فاجعه خشک شدن زاینده‌رود و تالاب گاوخونی در فلات مرکزی کشور که می‌توانست هرگز اتفاق نیفتد. درست مانند آتش سوزی شرم‌آور تالاب گندمان که می‌توانست به جای 45 روز در یکی دو روز، مهار شود و درست مانند...

سرانجام پس از هشدارهای مکرر از سوی طرفداران محیط زیست، در روزهای آغازین سال جدید یک مدیر بلندپایه دولتی قرار گرفتن دریاچه ارومیه در مسیر مرگ و نیستی را تایید کرد. مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی گفت: در حال حاضر به دلیل مصرف بی رویه و کاهش بیش از حد آب دریاچه ارومیه، میزان شوری آب این تالاب به 340 گرم در لیتر رسیده است. با کاهش آب دریاچه ارومیه در حال حاضر 200 تا 250 هزار هکتار از زمین‌های اطراف این دریاچه به شوره زار تبدیل شده است. سطح آب دریاچه ارومیه در مقایسه با 14سال گذشته 5/6 متر کاهش یافته است. امسال در روز طبیعت خیل عظیمی از مردم در اعتراض به بی‌توجهی مسوولان به خشک شدن آب دریاچه و تبدیل این منطقه به کویر نمک در تجمعی پرشور در اطراف و روی پل میانگذر دریاچه ارومیه حاضر شدند که به خشونت کشیده شد.

طرفداران محیط زیست و کوهنوردان نگذاشتند آسفالت به قله دماوند برسد؛ آنها نگذاشتند مجلسیان قانونی را وارد بودجه سال 89 کنند که به موجب آن، هر فردی که زمینی را به تصرف درآورده، جایزه بگیرد و مالکش شود؛ آنها در برابر متجاوزان به پارک ملی گلستان و جنگل زیبای ابر در شاهرود نیز ایستادند.

اینک امیدی که برای سال 1389 در دل می‌پرورانیم و زنده نگه می‌داریم، آن است که بخشی از حرف‌های رئیس جمهور در اجلاس کپنهاگ جامه عمل بپوشد و در سال جدید شاهد آن باشیم که گردن نهادن به ملاحظات محیط زیستی از شعار به شعور بدل شده و شاهد تکرار فجایع خودساخته ـ مشابه آنچه در سال 88 و سنوات پیش از آن رخ داد ـ نباشیم.