اصل هشتم قانون اساسی مغفول مانده

هفته اول ماه محرم، هفته امر به معروف و نهی از منکر نامیده شده، به نظر شما این نامگذاری چه دلایلی داشته است؟

مناسبت این نامگذاری به این دلیل بود که همه شیعیان ماه محرم را به نام امام حسین(ع) می‌شناسند و مهم‌‌ترین فلسفه‌ای را که در ارتباط با امر به معروف و نهی از منکر می‌توانیم مطرح کنیم، همان حرکت امام حسین(ع) با این پرچم و نشانه بود. امام حسین(ع) در وصیت‌نامه‌ای که نوشتند و به محمد حنفیه دادند، فرمودند: «من از مدینه برای امر به معروف و نهی از منکر حرکت می‌کنم.» بنابراین مبنای حرکت اباعبدالله، امر به معروف و نهی از منکر است. اگر خوب بررسی کنیم در جامعه آن روز ارزش‌های علوی و بلکه ارزش‌های نبوی مورد هجمه کسانی که خواستند ولایت و خلافت را بعد از پیامبر گرامی اسلام(ص) منحرف کنند، قرار گرفت و این افراد با دسیسه‌ها و کارهای فرهنگی‌ که انجام داده بودند، باعث به انحراف کشیده شدن اسلام شده بودند و امام حسین(ع)‌ نهی از همین منکر زمان خود را مدنظر داشت.

حضرت امام خمینی(ره)‌ جمله مشهوری دارند که می‌فرمایند: «محرم و صفر است که اسلام را زنده نگاه داشته است.» اگر این سخن را به معنای این بدانیم که الگوی امر به معروف و نهی از منکر حسینی باید همیشه ضامن حیات اسلام باشد، بنابراین تشخیص منکر هر زمان از اولین واجبات است. به نظر شما مهم‌ترین منکر در زمانه کنونی چیست؟

مهم‌ترین منکر در جامعه ما تضعیف نظام اسلامی و ارزش‌های جامعه اسلامی و ولایت‌فقیه است. این بزرگ‌ترین منکری است که همه باید به آن توجه کنیم، حساس باشیم و در جهت این مساله مسوولیت خودمان را ایفا کنیم.

در بحث امر به معروف و نهی از منکر، گاهی این مساله مطرح می‌شود که مقصود از «معروف» و «منکر» چیست؟ آیا معروف دلالت بر واجبات و مستحبات دینی دارد یا خیر؟ و اصولا از آنجا که امر به معروف از احکام اجتماعی و سیاسی محسوب می‌شود، مقصود از معروف، هنجارها و عرف‌های اجتماعی است؟

اصولا امر به معروف و نهی از منکر ضمن این‌که فریضه دینی و اجتماعی هم هست، بهترین و زیباترین راه تعامل اجتماعی افراد است، البته اگر درست به آن عمل کنیم. بنابراین اگر بخواهیم تعریف درستی از آن داشته باشیم، باید بگوییم همه خوبی‌های عالم که شناخته شده‌اند و همه معترف به خوب بودن آن هستند، معروف تلقی می‌شوند و همه بدی‌ها، زشتی‌ها و کژی‌هایی که وجود دارد به نام منکر شناخته می‌شوند و اگر این گونه تعریف شوند، طبیعتا دامنه امر به معروف و نهی از منکر و همچنین معروف و منکر وسیع می‌شود و مردم اگر بخواهند به تکلیف خودشان عمل کنند، هم باید معروف را بشناسند و هم منکر را. همچنین باید شیوه‌هایی را که باید از طریق آنها امر به معروف و نهی از منکر کنند، بشناسند.

هدف نهایی و غایت امر به معروف و نهی از منکر چیست؟

در هر جامعه‌ای که مسوولیت‌پذیری اجتماعی وجود داشته باشد و امر به معروف و نهی از منکر مکانیسم این مسوولیت‌پذیری باشد، خوبی‌ها در حد اعلی در آن جامعه شکل می‌گیرد و بدی‌ها در پایین‌ترین سطح ممکن قرار می‌گیرد، چرا؟ چون هدف از امر به معروف و نهی از منکر فقط خیرخواهی است، ترویج خیرخواهی و دوری از زشتی‌ها و بدی‌هاست، انسان ذاتا و فطرتا در پی چنین جامعه‌ای است؛ جامعه‌ای که در آن دروغ، بدی، بدرفتاری و غیبت نباشد و احسان، نیکی، خوبی و... تحقق داشته باشد. امام علی(ع) می‌فرماید: «امر به معروف و نهی از منکر غایت دین است» و غایت دین این است که انسان‌ها هم در بعد مادی و هم در بعد معنوی بتوانند در بهترین حد قرار بگیرند. در جامعه‌ای که امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یک ارزش باشد، همه به یکدیگر کمک می‌کنند. امام علی(ع) حدود 5 سال حکومت کرد و با افتخار اعلام فرمود که گدا و بی‌سرپناهی در حکومت من نیست.

به همین خاطر است که امام محمد باقر(ع) در حدیثی می‌فرمایند «اگر در جامعه‌ای امر به معروف و نهی از منکر جاری و تبدیل به یک رفتار اجتماعی شود، اقتصاد سالم می‌شود، کسب و کار حلال می‌شود و امنیت پایدار ایجاد می‌شود.» مثلا اگر جامعه را به بدن انسان تشبیه کنیم، وقتی که بدن دچار آسیب و زخم می‌شود، تمام سیستم‌های داخلی آماده می‌شوند و با حرکت به سویش آن را ترمیم می‌کنند. اگر جامعه دچار آسیب و تهدید ‌شود و همه مردم به سمت برطرف کردن آن آسیب حرکت نکنند، طبیعی است این جراحت تمام جامعه را بگیرد. اینجاست که نقش امر به معروف و نهی از منکر خودش را نشان می‌دهد و کژی و بدی را با انجام این تکلیف الهی در نطفه خفه می‌کند و نمی‌گذارد رشد کند. همه افراد جامعه مثل افرادی می‌مانند که در یک کشتی وسط اقیانوس هستند و فردی تبری برداشته و می‌خواهد در جایی که نشسته سوراخی ایجاد کند. آیا افرادی که در این کشتی هستند به این فرد اجازه چنین کاری را می‌دهند؟ آنها اجازه نمی‌دهند چراکه همه آنها یقین دارند در وسط اقیانوس اگر این کشتی سوراخ شود، همه غرق می‌شوند. پس امر به معروف و نهی از منکر در جامعه دارای چنین نقشی است. اگر همه این تکلیف را احساس نکنند و وظیفه‌شان را انجام ندهند، ممکن است تأثیری که مدنظر است حاصل نشود.

با توجه به شرایط حال در اجرای فریضه امر به معروف و نهی از منکر چه راهکارهایی بیشتر باید مورد تأکید قرار گیرد؟

برای این‌که به این سؤال پاسخ دهم، نظر شما را به یک نکته‌ای که رهبر معظم انقلاب فرمودند، جلب می‌کنم. ایشان درباره فلسفه طرح امر به معروف و نهی از منکر می‌فرمایند که ما دچار تهاجم فرهنگی شدیم و راهبردی‌‌‌ که می‌تواند در مقابل این تهاجم فرهنگی شکل بگیرد و پاسخگوی این تهاجم باشد، احیای فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر است. بنابراین برنامه و رویکرد ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر سه محور اساسی پیدا کرد؛ محور اول فرهنگ‌سازی در جامعه است که این فریضه الهی در جامعه تبدیل به یک فرهنگ و رفتار اجتماعی شود. برای این منظور در ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر آموزش‌های گسترده‌ای میان اقشار و مراکز گوناگون با همکاری نهادهای مختلف را شروع کرده‌ایم. در مرحله دوم که در واقع خروجی امر به معروف و نهی از منکر است، مباحث تذکر لسانی مطرح می‌شود. اگر ما در جامعه بخواهیم آن ‌گونه که دین برای ما تکلیف کرده، به وظیفه خود عمل کنیم، تذکر لسانی محور اصلی امر به معروف و نهی از منکر است. همه افراد و آحاد جامعه در قبال حوادث و وقایعی که رخ می‌دهد، نباید بی‌تفاوت و نظاره‌گر صرف باشند و باید با حفظ کرامت و شخصیت افراد، از بیانشان برای هدایت و اصلاح در جامعه استفاده کنند.

بخش سوم در فقه اسلامی بخش «یدی» است که در اینجا بیشتر براساس نظر رهبر معظم انقلاب به حکومت واگذار شده است؛ یعنی اگر در جامعه منکری مشاهده می‌شود که به دست یک ‌یا چند شخص این منکر از بین نمی‌رود و با تذکر نمی‌توان آن را اصلاح کرد، وظیفه مؤمنان و افراد جامعه است که به مراکزی که مسوولیت این کار را دارند اطلاع بدهند تا این منکر از بین برود.

با توجه به توسعه کشورها، نهادهایی به وجود آمده است که می‌تواند در راه احیای امر به معروف و نهی از منکر قدم بردارند که قبلا وجود نداشته‌اند؛ مثل مطبوعات و رسانه‌های گروهی. شما برای این نهادها چه نقشی قائلید؟

حتما مطبوعات و رسانه‌های گروهی به عنوان محور اصلی امر به معروف و نهی از منکر مطرح هستند؛ چرا که امر به معروف و نهی از منکر وظیفه یک نفر و نهاد نیست، بخصوص اگر مطبوعات به دنبال احیای این فریضه الهی باشند نقش اصلی خود را بهتر می‌توانند ایفا کنند. اگر مطبوعات بخواهند به ترویج معروف‌ها به عنوان وظیفه اصلی بپردازند و در جهت امحای منکراتی که در جامعه وجود دارد گام بردارند، می‌توانند پیشقدم باشند. علاوه بر این مطبوعات می‌توانند به مردم در جهت ایفای نقش خودشان در انجام فریضه امر به معروف و نهی از منکر، آموزش‌های مختلف دهند و بموقع اطلاع‌رسانی کنند. مطبوعات اگر به صورت همه جانبه در این امر وارد شوند، می‌توانند تأثیر بسزایی در اجرای این فریضه الهی داشته باشند.

ستادی که شما به‌عنوان معاون فرهنگی در آن فعالیت دارید، ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر نامیده می‌شود. به نظر شما چگونه این فرهنگ دینی احیا شدنی است؟

به نظر می‌آید که این فرهنگ باید با تلاش و فعالیت بخش‌های مختلف احیا شود. ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر برای این مراکز و نهادهای فرهنگ‌ساز نقش هماهنگ‌کننده دارد و نقشی ستادی ایفا می‌کند. علمای دین و روحانیت معظم که می‌توانند مهم‌ترین نقش را در احیا و تثبیت ارزش‌های دین و انقلاب داشته باشند، باید درباره تبیین این فریضه الهی حضوری گسترده و مستمر داشته باشند. امر به معروف و نهی از منکر در محدوده مختصر و تعریف محدودی که در افکار عمومی مطرح هست، نیست. این‌که ما برداشتی از امر به معروف و نهی از منکر داشته باشیم و این تعبیر در ذهنمان ساخته شود که این فریضه مساوی مبارزه با بدحجابی است، باعث شده از این مفهوم بلند دینی در جامعه در حد یک مصداق برداشت شود و این صحیح نیست. وظیفه کیست ابعاد وسیعی را که این فریضه دارد شکافته و برای مردم تبیین کند؟ مردم به بیان، رفتار و گفتار علما نگاه می‌کنند، اگر علما مردم را به این فریضه الهی دعوت کنند، بخش مهمی از کار در جهت فرهنگ‌سازی انجام شده است، اما این کافی نیست. گام دوم، دولتمردان هستند، دولت باید بستری را فراهم کند که اگر مردم خواستند به وظیفه دینی خود عمل کنند، با تنش‌های اجتماعی و مشکلات عدیده‌ روبه‌رو نشوند. اصل هشتم قانون اساسی مختص امر به معروف و نهی از منکر است، اما آیا در کشور ما غیر از دولت، نهاد یا قوه دیگری مسوول اجرای آن است؟ ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر با همکاری دولت نهم لایحه‌ای تنظیم کرده که در دولت تصویب شده اما همچنان منتظریم این مصوبه دولت به مجلس شورای اسلامی ارسال شود. مرحله دوم طبق آیه 41 سوره حج مربوط به کسانی است که مکنت به دست می‌آورند و خداوند به آنها در جامعه قدرت می‌دهد. یکی از وظایف آنها این است که امر به معروف و نهی از منکر را در جامعه اجرا کنند. آیا این کار در انقلاب اسلامی که 30 سال از عمرش می‌گذرد، انجام شده است؟ بررسی مختصری نشان می‌دهد که کمترین کار لازم انجام گرفته است. اگر روحانیون و علما ابعاد مختلف فریضه را تبیین کنند، دولت اصل هشتم قانون اساسی را اجرا کند، رسانه‌های گروهی، نخبگان و فرهیختگان جامعه در ارتباط با این‌که امر به معروف و نهی از منکر اساسی‌ترین مساله حکومت اسلامی است، این مسائل را با ادبیات امروز در جامعه مطرح کنند، در دانشگاه‌ها تعریف واقعی و حقیقی امر به معروف و نهی از منکر مطرح شود، نتیجه‌ای که نظام از امر به معروف و نهی از منکر می‌خواهد که همان بیان، زبان و گفتن است ‌ در جامعه تبیین شود، در نتیجه نه این تنش‌ها پیش خواهد آمد، نه این خشونت‌هایی که به نام امر به معروف و نهی از منکر اتفاق می‌افتد. در نهایت، اگر بخش اول که روحانیون و علما هستند ابعاد مختلف امر به معروف و نهی از منکر را یعنی نقش این فریضه الهی را در امنیت پایدار، اقتصاد اسلام، عمران و آبادانی و اشتغال، سیاست و فرهنگ تبیین کنند آن وقت شاهد خواهیم بود که مردم گام‌های بلندی را در جهت اصلاحات و سالم‌سازی فضای جامعه، توسعه بهداشت، عمران و آبادانی برخواهند داشت. ائمه معصومین(ع) نوید دادند که اگر فریضه امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اجرا شود، نتایج پرباری به همراه خواهد داشت.

امام محمد باقر(ع) می‌فرمایند: اگر فریضه امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اجرا شود، همه امور در مسیر صحیح خود قرار می‌گیرد. آن وقت خواهیم دید که اجرای این فریضه الهی چه پیامدی دارد. پیامبر اسلام(ص) در حدیثی می‌فرمایند: مادامی که امت من به تکلیف دینی امر به معروف و نهی از منکر عمل کنند، برکات الهی بر آنها نازل می‌شود. اگر عمل نکنند چه؟ امام علی(ع) می‌فرمایند: اگر مردم به تکلیف دینی امر به معروف و نهی از منکر عمل نکنند، اشرار و بدان جامعه بر آنها مسلط می‌شوند.

اگر در نظام جمهوری اسلامی ایران اصل هشتم قانون اساسی که خبرگان و نخبگان کشور آن را پیش‌بینی کردند اجرا می‌شد، تحقیقا امروز ارزش‌های انقلاب در این مسیر قرار نمی‌گرفت و کج‌فهمی و انحراف در آن به وجود نمی‌آمد و این‌گونه ارزش‌های انقلاب و اسلام را ذبح نمی‌کردند، چون این فریضه الهی اجرا نشد آرام آرام زاویه‌های انحراف و برداشت‌های غلط به وجود آمد و امروز هم تاوان اجرا نشدن این فریضه الهی را در جامعه می‌پردازیم و می‌بینیم. فکر می‌کنم محور وحدت در جامعه دینی امروز ما برگشت به اصل ولایت فقیه و پیروی از فرامین رهبر معظم انقلاب و دور کردن خودخواهی‌هاست و این‌که همه بزرگان به این تکلیف دینی عمل کنند، یعنی اگر مهم‌ترین اصول دینی و انقلابی تهدید ‌شود و ما بی‌تفاوت و نظاره‌گر باشیم و امر به معروف و نهی از منکر نکنیم، هر کسی در جایگاه خودش بالاترین آسیب را به جامعه، دین و همه ارزش‌هایی که به آن دست پیدا کرده بودیم، زده است. بنده راه رسیدن به وحدت را در این می‌بینم که تمامی بزرگان با تکیه بر فریضه امر به معروف و نهی از منکر تکلیف دینی خود را انجام دهند و اگر این کار انجام شود، چون به تکلیف دینی عمل شده، خیر و برکت الهی بر ما نازل می‌شود.

کارکرد امر به معروف و نهی از منکر را در چارچوب وظایف فردی افراد می‌دانید یا وظیفه‌ای حکومتی تلقی می‌کنید؟

امر و نهی کردن دیگران لازمه‌اش این است که انسان خود را از بعضی مسائل منزه کند، یعنی بر اساس خودخواهی، تکبر و انتقام وارد این عرصه نشود، بلکه نیت او فقط این باشد که بنده بر اساس خیرخواهی می‌خواهم امر به معروف و نهی از منکر کنم، البته فقط این مورد مطرح نیست و امر به معروف و نهی از منکر نباید بر حوزه فردی متوقف شود، امر به معروف و نهی از منکر هم در حوزه فردی، هم در حوزه جمعی و گروهی شکل می‌گیرد همان‌طور که نماز برای همه واجب است، امر به معروف و نهی از منکر برای همه مسلمان‌ها واجب است.

آیا در جامعه اسلامی با تشکیل ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر، این مسوولیت از فرد سلب می‌شود، چون مسوولیت فردی بخشی از مسوولیت جمعی و حکومتی است؟

اساسا طبق آیات و روایات این برداشت را داریم که کل افراد جامعه باید در این تکلیف دینی به وظیفه خودشان عمل کنند و براساس آیه 104 سوره آل‌عمران باید همه مردم آمر به معروف و ناهی از منکر باشند، البته بعضی‌ها می‌گویند گروهی از مردم باید این کار را انجام دهند، اما بسیاری از مفسران می‌فرمایند باید فضا و بستر جامعه دینی و اسلامی طوری باشد که همه مردم بتوانند امر به معروف و نهی از منکر کنند و تکلیف دینی دارند که این کار را انجام دهند.

شما حدودحریم شخصی و فریضه امر به معروف و نهی از منکر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

حریم شخصی افراد در قانون مشخص است. در هر جامعه‌ای چه در جامعه اسلامی و غیر اسلامی محدوده حریم شخصی را قانون تعیین کرده است. ما در جامعه اسلامی زندگی می‌کنیم، در جامعه ما حریم اشخاص معلوم است، نه اسلام و نه قانون اجازه نمی‌دهد این حریم نقض یا نادیده گرفته شود، اما این بهانه‌ای نیست که در جامعه تماشاچی باشیم، مثال نمونه‌‌ای که قبلا عرض کردم، اگر کسی بخواهد در محدوده و مجموعه‌ای مواد منفجره بگذارد و آنجا را منفجر کند، درست است که این محدوده مربوط به خودش است و اینجا مثلا منزل اوست، اما این انفجار محدود به او نمی‌شود، بقیه جاها را هم خراب می‌کند و به دیگران آسیب می‌رساند، پس برای این‌که این جامعه سالم بماند، باید ببینیم رفتاری که در آن شکل می‌گیرد، به چه میزان مربوط به خود شخص است و به چه میزان این رفتار به جامعه و دیگران آسیب می‌زند. آنجا که این رفتار به جامعه و دیگران آسیب می‌رساند، باید امر به معروف و نهی از منکر شکل بگیرد، حتی در ارتباط با بعضی امور شخصی هم اسلام اجازه داده به عنوان این‌که انسان مسوولی هستیم، اگر دیدیم شخصی به مواد مخدر روی آورده، نگوییم به ما چه ارتباطی دارد، این فرد به خودش ضرر می‌‌رساند اینجا اسلام نمی‌گوید ساکت باش، این فرد عضوی از جامعه است، اسلام می‌گوید تو فرد مسوولی نسبت به جامعه خودت هستی، اگر امر به مروف و نهی از منکر نکنی، اگر نسبت به برادر دینی خیرخواه نباشی، اگر برای هدایت و اصلاح جامعه حرکت نکنی، مؤاخذه می‌شوی.

بعضی مسائل در مکتب اسلام به گونه‌ای طراحی و تعریف شده است که نمی‌توانیم نسبت به آن بی‌تفاوت باشیم، اساسا سازوکاری که به عنوان امر به معروف و نهی از منکر به عنوان واجب الهی طراحی شده به همین معناست، البته به هر حال هر آمر به معروف و ناهی از منکری باید از آداب و احکام مخصوص این رفتار آگاه باشد.

اگر بخواهیم امر به معروف و نهی از منکر را تقسیم کنیم؛ 3 عنصر اساسی در آن دخیل هستند: عنصر اول آمر به معروف و ناهی از منکر است. این فرد باید کاملا آگاه باشد و بداند که چگونه و با چه شیوه‌ای و در کجا امر به معروف و نهی از منکر کند. عنصر دوم پیام است، مطلبی که این فرد می‌خواهد مطرح کند که تاثیر‌گذار باشد، به نوع پیام و چگونگی آن بستگی دارد. عنصر سوم مخاطب است، یعنی اگر آمر بداند که چگونه و با چه شیوه‌‌ای باید امر به معروف کند و پیامش صحیح و مؤدبانه باشد و مخاطب بداند که در برابر شخصی قرار گرفته که خیرخواه اوست، آن وقت تمکین می‌کند، پس این سه عنصر را در امر به معروف و نهی از منکر باید بدرستی طراحی کنیم، آموزش دهیم و به اجرا درآوریم تا مقصود نهایی از امر به معروف و نهی از منکر که داشتن جامعه سالم، صالح، پویا، فعال و با نشاط است تحقق یابد.

با نگاهی دقیق‌تر به امر به معروف و نهی از منکر متوجه می‌شویم اسلام شاید در یک مرحله پایین‌تر از اهدافی که شما بیان کردید، می‌خواهد به انسان بفهماند که مسوولیت اجتماعی داری و می‌خواهد با این کار او را به سمت مشارکت اجتماعی بکشاند، از سوی دیگر برخی افراد فکر می‌کنند که دین امری شخصی است، حال مساله این است که وقتی اسلام فرد را به مشارکت اجتماعی و وظیفه اجتماعی فرا می‌خواند، دیگر چگونه می‌توان دین را امری شخصی دانست؟ شما این هدف امر به معروف و نهی از منکر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

بنده فکر می‌کنم امر به معروف و نهی از منکر قبل از این‌که یک مساله دینی باشد، مکانیسمی است برای این که عموم جامعه را در مشارکت همگانی و نظارتی، قرار دهد و به مردم بگوید که اگر همه در برابر آنچه در جامعه‌ اتفاق می‌افتد فعال نباشند و با چشم باز نبینند و با گوش باز نشنوند، در امور خیر مشارکت نکنند و خیرخواه همدیگر نباشند، جامعه دچار بن بست، رخوت و بی‌تفاوتی می‌شود. پس کسی امر به معروف و نهی از منکر می‌کند که این ویژگی‌ها را در جامعه ببیند و بداند که اگر امر به معروف و نهی از منکر کرد، جامعه از حالت رخوت، سستی و بی تفاوتی و تماشاچی بودن خارج می‌شود و به سمت پویایی، نشاط و طراوت حرکت می‌کند. پس فلسفه امر به معروف و نهی از منکر که به پیامبر اسلام(ص) ابلاغ شد، نه فقط بعد دینی و فقهی دارد، بلکه قبل از آن ایجاد یک نوع تعامل اجتماعی است که جامعه را با این نوع تعامل اجتماعی شیرین، زیبا و با نشاط به سمت رستگاری پیش ببرد.

اگر بخواهیم امر به معروف و نهی از منکر را به اشکال‌ مردم به مردم، دولت به مردم و مردم به دولت طبقه‌بندی کنیم؛ هر کدام از این موارد در کشور ما در چه وضعیتی قرار دارد و باید در چه وضعیتی باشد؟

در اصل هشتم قانون اساسی، کسانی که معمار این قانون اساسی بودند، چقدر زیبا درک کردند که اگر قرار است حکومت اسلامی زنده، پویا و بانشاط باشد، باید در آن امر به معروف و نهی از منکر نقش اصلی و اساسی داشته باشد و طوری امر به معروف و نهی از منکر را طراحی کردند که 3 رکن، پایه و ستون برایش در نظر گرفتند. در اصل هشتم قانون اساسی سه رکن مطرح شده که امر به معروف و نهی از منکر وظیفه‌ای متقابل برای مردم نسبت به دولت، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به مردم است و هیچ حوزه‌ای در نظام اسلامی خارج از این برنامه نیست. این سه رکن در قانون اساسی طراحی شده است که امر به معروف و نهی از منکر باید در میان آحاد مردم به فرهنگ تبدیل شود. البته لازم است مقرراتی وضع شود که ابعاد حوزه امر به معروف و نهی از منکر مردم نسبت به دولت در قانون معلوم کند و در این ارتباط، ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر کار کرده است.

امر به معروف و نهی از منکر دولت نسبت به مردم در این لایحه تشریح و ابعادش مشخص‌تر مطرح شده است ولی باید اجازه دهید تا بیشتر معلوم شود.

اکنون در ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر، هر سه رکن این موارد پیگیری می‌شود؟

بله. کم و بیش هر سه این محورها دنبال می‌شود ولی تا تکلیف اصل هشتم قانون اساسی از سوی دولت معلوم و تعیین نشود و لایحه‌اش به مجلس شورای اسلامی نرود و مجلس درخصوص آن بحث نکند، ابعاد و چگونگی این سه محور را نمی‌توان در یک چشم‌انداز بیان کرد.

گفتید این لایحه در دولت تصویب شده، اما 2 سال است که به مجلس شورای اسلامی ارسال نشده است؟

بله. بیش از 2 سال پیش در دولت تصویب شده است، اما ما هنوز منتظریم لایحه تصویب شده به مجلس شورای اسلامی ارسال و ابعاد قانونی و مسائل آن تعیین تکلیف شود، اما متاسفانه این کار انجام نشده و در این مساله از دولت گله‌مند هستیم.

چرا با این‌که تصویب هم شده، اما به مجلس شورای اسلامی ارسال نشده است؟

به هر حال، باید این مساله را از دولت پرسید، اگر اشکالی هست چرا در این دو سال برطرف نشده و چرا اصل هشتم و این لایحه متوقف است. رئیس‌‌جمهور در هر دوره‌ای، مسوول اجرای قانون اساسی است و این اصل 30 سال است که مغفول مانده شده است.

معروف است که پیشگیری بهتر از درمان است، آیا وظیفه پیشگیری از منکر به عهده ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر است؟

اجرای امر به معروف و نهی از منکر صد در صد پیشگیری است، یعنی اگر آحاد جامعه نسبت به مسائل مربوط به بهداشت، اقتصاد، بازار، اصناف و... تکلیف خود را انجام دهند، بالاترین پیشگیری است، اگر فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر در جامعه ما شکل می‌گرفت، الگوی مصرف در کشور به صورت فرهنگ در می‌آمد.

سال گذشته، شاهد اجرای طرح امنیت اخلاقی بودیم که طی آن، به افراد بد حجاب تذکراتی داده می‌شد، آیا ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر چنین حرکتی را مثبت می‌دانست یا منفی؟

ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر در ارتباط با معروفات و منکرات موجود در جامعه، اعتقاد دارد، حتی با فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی و ارتقای آگاهی مردم نسبت به این زمینه در جامعه باز هم عده‌ای هنجار‌شکن و ساختارشکن در جامعه هستند که این موارد با تبلیغ و فرهنگ اصلاح‌شدنی نیست. در این صورت، نسبت به کسی که به این شکل می‌خواهد به ارزش‌های مردم تعدی و اهانت کند، طبیعتا باید مرحله سوم امر به معروف و نهی از منکر ‌که یدی است و در حکومت اسلامی به عهده سازمان‌ها و نهادهای دولتی و اجرایی است ‌ اجرا شود.

امنیت اخلاقی در همه ابعاد ازجمله مبارزه با بد حجابی، مبارزه با آلودگی شهری و بهداشت محیط، مبارزه با گرانی، بد رفتاری و بد اخلاقی‌هایی است که در جامعه صورت می‌گیرد. در واقع اینها منکراتی است که مردم می‌خواهند در جامعه وجود نداشته باشد و نهادهای اجرایی باید این طرح‌ها را معلوم، مشخص و برطرف کنند و نقاط قوت آن را با همکاری و مشارکت مردم تقویت نمایند، به این ترتیب اگر کسانی بخواهند به عفت جامعه و اخلاق اجتماعی مردم تعدی و تعرض کنند، طبیعتا نظام با قوت و قدرت با آنها برخورد خواهد کرد.

سید‌حسین امامی