انتقال پسماندهای زیانبار در محدوده کنوانسیون بازل

در این پیمان، کاهش انتقال ضایعات زیانبار به بیرون از مرزهای کشور تولیدکننده، به حداقل رساندن تولید این ضایعات و ممانعت از حمل آنها به کشورهایی که توان و امکان دفع این‌گونه پسماندها را به شیوه‌های سازگار با محیط زیست ندارند به عنوان اهداف اصلی در نظر گرفته شده است.

در واقع، انگیزه‌ای که هم‌اندیشی کشورها و سپس شکل یافتن معاهده بازل را در پی داشت، عبارت بود از حمل پسماندهای زیانبار از کشورهای صنعتی به کشورهای در حال توسعه.

در واقع پایه‌های کنوانسیون بازل بر 2 محور مقررات حمل و نقل‌های برون‌مرزی مواد زائد خطرناک و مدیریت صحیح زیست‌محیطی پسماندهای خطرناک و دفع آنها استوار است.

مقررات حمل و نقل برون‌مرزی پسماندهای خطرناک در سال‌های پس از تدوین کنوانسیون تکامل یافته‌اند و آنها را می‌توان به شیوه کنترل، اصلاح ممنوعیت و پروتکل تعهد و غرامت تقسیم کرد.

سازمان کنوانسیون بازل متشکل از یک شورا، یک دبیرخانه که در شهر ژنو سوئیس مستقر است، دفتر کنوانسیون (به عنوان زیرمجموعه هر کشور) و شماری از گروه‌های کوچک‌تر مانند گروه کاری اجرای کنوانسیون است.

جمهوری اسلامی ایران نیز در سال 1371 به این پیمان پیوست و از فروردین سال 1372، معاهده بازل در ایران لازم‌الاجرا شد.

سازمان حفاظت محیط زیست ایران به عنوان دستگاه مسوول همکاری مناسبی با کنوانسیون بازل دارد و در جلسات کشورهای عضو، نظرهای کارشناسی نمایندگان سازمان معمولا مورد توجه و تایید اعضا بوده است.

از فعالیت‌های شکل‌گرفته در ارتباط با کنوانسیون بازل، تشکیل کمیته فرعی مواد زائد و شیمیایی خطرناک است. هدف از تشکیل این کمیته، بررسی نقل و انتقالات مواد زائد برای حفظ سلامت شهروندان و محیط زیست از خطرنات ناشی از این مواد است. این کمیته از نمایندگان وزارتخانه‌های صنایع، جهاد کشاورزی، بازرگانی، امور خارجه، معادن و فلزات، بهداشت و درمان و آموزش پزشکی، نفت، مسکن و شهرسازی، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و سازمان‌های انرژی اتمی و محیط زیست تشکیل شده است.

مدیرکل دفتر بررسی آلودگی آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست، ریاست این کمیته را به عهده دارد.

مسعود ابوال‌شیخی