بنایی محکم، زیبا و ماندگار

مدتی است که از شبکه دوم سیما سریالی پخش می‌شود که توانسته با بیننده به سرعت ارتباط برقرار کند، «شمس‌العماره» که با فضایی خاص و به صورت روتین و اتفاقا در بهترین ساعت پخش می‌شود مجموعه‌ای است که با پرداختن به موضوعات اجتماعی و ورود آن به مباحث خانوادگی، فضایی ویژه را در بخش محتوایی ایجاد کرده است. در این سریال، نویسنده با طراحی منزلی خاص که دارای نمایی ویژه با سنتی و معماری قدیمی ایرانی بوده، به سراغ قصه‌ای می‌رود که در آن اتفاقا خود منزل موضوع بحث است؛ منزلی که گرچه بوی قدیمی و کهنگی می‌دهد، اما پر از خاطره است. کارگردان با چنین المان و فضایی و با پرهیز از دستکاری در این فضا، نگاه خاص و ویژه‌ای را که در بسیاری از خانواده‌های ایرانی وجود دارد، زنده کرده.

به هر حال بیشتر بیننده‌ها با چنین مکان و فضایی آشنا هستند و ذکر و تاکید آن در «شمس‌العماره» توانسته خاطراتی را در ذهن‌ها روشن کند و می‌توان گفت که یکی از عوامل توفیق این سریال همین نکته است. با چنین شاخصه‌ای و با محور قرار گرفتن این منزل،‌ نویسنده براحتی سراغ داستان یا بهتر بگوییم،‌ داستان‌های اجتماعی رفته؛ هر چند چنین گره‌هایی در بخش‌هایی از داستان با کندی روبه‌روست.

«شمس‌العماره» به مباحث اجتماعی می‌پردازد و مشکلات، دغدغه‌ها و برخی معضلات اجتماعی و روزمره را بیان می‌کند. این معضلات بعضا ریشه در نگاه‌های اخلاقیات فردی دارد و کارگردان آنچنان این موارد را به هم گره زده که بیشتر آنها مطرح می‌شوند.

داستان با بهانه قرار دادن ارث متعلق به دختری که همان «شمس‌العماره» است، طرح می‌شود. این دختر مجرد که خواستگار‌های متعددی دارد، در مواجهه با آدم‌های گوناگون پی به نقص و برخوردهای دوگانه آنها می‌برد و در همین اثناست که ورود دیگر اعضای فامیل؛ برای کمک و یاری به این خانواده آغاز می‌شود، در چنین اوضاعی همه چیز برملا شده‌ (البته برای مخاطب)‌ و در هر قسمت شرایط به هم می‌ریزد. «شمس‌العماره» صرفا به نگاه‌‌های بسته خانوادگی اکتفا نمی‌کند و پا را فراتر می‌گذارد و برخی از نگرانی‌ها و مشکلات سطوح مختلف جامعه را نیز بیان می‌کند.

با چنین شرایطی است که هیچ گاه این سریال به سمت و سوی یکنواختی به پیش نمی‌رود و همواره در پی ایجاد و بیان دیدگاه‌های گوناگون است. در تبیین چنین نگاه‌هایی قطعا شخصیت‌پردازی اهمیت و ویژگی خاصی دارد. هر یک از شخصیت‌ها برگرفته از خصوصیاتی منحصر به فرد هستند؛ از سریدار ساختمان و همسرش گرفته تا عمه و دختر و دامادش که از هر یک به‌جا و دقیق بهره گرفته شده.

نباید کتمان کرد که گاه در چنین سریال‌هایی که هر شب پخش می‌شوند، حاشیه جایگزین اصل می‌شود، اما در «شمس‌العماره» چنین نیست و شاید مهم‌ترین دلیل آن نیز وجود داستانی محکم و قوی است. می‌توان این داستان را به خود ساختمان «شمس‌العماره» تشبیه کرد.

در پایان، ذکر این نکته نیز ضروری است که این سریال تا زمانی می‌تواند نفوذپذیری خود را حفظ کند که به سمت و سوی یکنواختی نرود.

شاهین زمانی