تشکیلات دولتی هنوز نظام شورایی را نمی پذیرد
در بخش نخست این نوشتار ، ریشه یابی تاریخی شوراهای شهر و روستا و بستر فرهنگی آن از سوی طاهر شریفی ، مدیر کل دفتر هماهنگی و پیگیری امور شوراهای وزارت کشور مورد بحث قرار گرفت .
چرا نظام شورایی با وجود حضور پررنگ مردم در انتخابات اول ، در انتخابات دور دوم از سوی مردم مورد اقبال واقع نشد آیا این مساله به وجود ضعفهایی در نظام شورایی برمی گردد یا عوامل بیرونی در بروز آن دخیل بوده اند؛
تحلیل های مختلفی درباره این مساله شده است . برخی معتقدند این پدیده ارتباطی با مساله شوراها ندارد؛ بلکه به طور کلی روحیه مشارکت پایین آمده است ؛ چون تحقیق کاملی برای ثابت کردن دلیل کم شدن میزان مشارکت صورت نگرفته ، هنوز نمی توانیم قضاوت کنیم ؛ ولی تصور ما این است که یکی از عوامل مشارکت ضعیف در این حوزه ، همان مشکلات و نقایص موجود در نظام شورایی بوده که از مهمترین آنها ضعیف بودن فرهنگ شورایی است . این مساله به نحوی بود که مردم بعد از انتخابات اعضای شوراها، آنها را رها کردند و برایشان مهم نبود که چه می کنند. برآورده نشدن توقعات مردم هم به ضعف قانون شوراها برمی گردد. براساس قانون ، شوراها، تنها اختیار تعیین شهردار و نظارت بر فعالیت های شهردار یا دهیار را داشتند و بقیه قوانین شوراها فقط وظیفه و مسوولیت بود. مشکل دیگری که موجب شد شوراها ناموفق باشند این بود که زمینه فعالیت شورایی ، استقرار نظام شورایی در دیوان دولتی و تشکیلات اجرایی کشور فراهم نشده است این زمینه هنوز هم به صورت تدریجی در حال شکل گیری است . در حوزه فعالیت هایی که شوراها باید وارد شوند، متولیان دولتی وجود دارند و آن متولیان هم حق دارند بگویند وظایفی دارند که هنوز از آنها گرفته نشده است . بنابراین به طور خلاصه در درجه اول ، ضعف فرهنگ شورایی ، در درجه دوم ضعف قانون و بعد عدم آمادگی تشکیلات و ساختار اجرایی کشور را می توان در بروز این عدم مشارکت دخیل دانست .
شوراها توانایی پذیرش و انجام این وظایف را داشتند؛
شاید پاسخ به این پرسش ، براحتی میسر نباشد ما باید به این نکته توجه کنیم که میزان آگاهی مردم نسبت به شوراها و وظایف آنها و همچنین در شرایطی که برای کاندیدا کردن افراد در نظر گرفته می شود، تعیین کننده است . به عنوان مثال در روستاها تنها شرط تعیین کننده محتوا و توان یک فرد، سواد خواندن و نوشتن است و در شهرها هم دست کم مدرک تحصیلی دیپلم در نظر گرفته شده است . سابقه کار، مدرک تخصصی یا سابقه فعالیت سیاسی مطرح نیست . رقابت هم به اندازه نمایندگان مجلس ، داغ و پراهمیت نیست . بنابراین کاندیداهای شورا فقط با روشهای رای گیری از مردم را بدانند یا افراد خوشنامی باشند. بررسی که ما درباره شوراها انجام دادیم ، نشان می دهد که بجز شهرهای بزرگ و متوسط ، در جاهای دیگر ، بافت اعضای شوراها در حدی نیست که بتوانند تحولی در جامعه ایجاد کنند؛ اما به هر صورت در نظام شورایی لازم است قدم به قدم جلو رفت . یعنی اختیارات شوراها را بتدریج افزایش داد تا بر اثر بالا رفتن اختیارات ، افراد قوی تر و توانمندتری کاندیدا شوند و مردم نیز با آگاهی از این اختیارات ، دقت بیشتری در انتخاب اعضا به خرج دهند. البته باید به این نکته هم توجه داشت که ما هنوز گامهای اولیه را طی می کنیم . 4سال ، زمان زیادی برای آزمایش یک نظام نیست ، باید 3 یا 4 دوره طی شود تا نظام شورایی در کشور ما کم کم به حد مطلوب برسد.
ضعف نظام شورایی موجب شده که هنوز هم در شهرها از بالا برای شهروندان تصمیم گرفته شود این مساله چه بازتابی در شهرها داشته است؛
شورا بر نظام شهرداری نظارت می کند و زیاد نمی توان مطمئن بود که این نظارت تاثیر گرفته از نظرات و خواست مردم باشد. به این دلیل که سیستم ارتباطی شوراها با مردم سیستم مناسبی نیست . نمایندگان شوراها بعد از انتخاب مثل نمایندگان مجلس عمل می کنند ؛ چون روش ارتباطی خاصی برای تعامل آنها با مردم اتخاذ نشده ، هر جایی بخواهند می روند و با هرکس که بخواهند صحبت می کنند. در حالی که ارتباط اعضای شوراها با مردم باید مستمر باشد تا مردم در صورت وجود مشکل در محله خود بدانند چگونه و با چه مکانیسمی باید آن را مطرح کنند. از سوی دیگر، باید ترتیبی اتخاذ شود تا شوراها مرتبا به صورت حضوری به مردم گزارش کار بدهند. دفتر پیگیری امور شوراها اقداماتی را در این خصوص در دست انجام دارد؛ اما واقعیت اینجاست که مساله ، فقط به برنامه ریزی برنمی گردد. مردم هم باید به این کار علاقه داشته باشند که در جایی جمع شوند و مطالبات خودشان را اعلام کنند.
در حال حاضر بسیاری از فعالیت هایی که شوراها انجام می دهند، سلیقه ای است مثلا شورای شهر تهران چندی پیش تصمیم گرفت نهادهای فعال در زمینه آسیبهای اجتماعی را با یکدیگر هماهنگ کند به نظر شما این تجربه های منقطع می توانند موفق باشند؛
هیچ ضمانتی برای موفق بودن این کارها وجود ندارد. شوراها حتما باید بعد از تحقیقات اجتماعی ، منطقه ای ، تعیین اولویت ها و لحاظ کردن خواست مردم تصمیم بگیرند. ممکن است نظر شورا این باشد که در یک منطقه وجود باشگاه ضروری تر است ؛ ولی مردم بگویند ما مسجد یا حمام می خواهیم . طبیعتا وقتی باشگاه را احداث کنید، مردم از آن استفاده نمی کنند یا اگر استفاده کنند آن را مهم تلقی نخواهند کرد. اگر می خواهیم باشگاه بسازیم ، ابتدا باید اهمیت آن را برای مردم روشن کنیم . در غیر این صورت تجربه طرحهایی که رژیم سابق در روستاهای مناطق دورافتاده اجرا می کرد، تکرار می شود. آن زمان سرویس های بهداشتی ، توالت فرنگی یا حمامهای خاص شهری ایجاد می کردند؛ ولی این امکانات به دلیل کارایی نداشتن برای مردم روستا بعد از مدتی از میان می رفتند. در روستایی که آب کافی نداشت ، حمام شهری جایگاهی نمی توانست داشته باشد. شوراها نباید خودشان را متولی مردم بدانند؛ بلکه بهتر است زبان گویای آنان باشند و طرحهای خود را از خواست مردم استخراج کنند. حتی اگر این طرحها غیرکارشناسی از آب دربیایند؛ چون تجربه سایر مناطق دنیا نشان داده تا زمانی که مردم علاقه مند به انجام کاری نباشند، اجرای آن مطلقا چیزی را عوض نمی کند.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
