کتابخوانی؛ قربانی الفبای لاتین‌

کتابفروشی «Kitab» یکی از 20 کتابفروشی شهر باکوست که خارجی‌های زیادی از آن دیدن می‌کنند. مصطفایو، صاحب این کتابفروشی که 36 سال از عمر خود را در این کتابفروشی گذرانده است، می‌گوید: در آذربایجان، بیشتر کتاب‌‌های ادبی، شعر، رمان و داستان کوتاه طرفدار دارد. قبلا کتاب‌ها به 2 زبان آذری و روسی منتشر می‌شد؛ اما امروزه سفارش کتاب‌های انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، فارسی، عربی و ترکی نیز داریم.

وی در ادامه می‌گوید: برخی از مردم آذربایجان معتقدند علاقه مردم به کتابخوانی در مقایسه با زمان حکومت اتحاد جماهیر شوروی کمتر شده است؛ اما من نظر دیگری دارم. علاقه مردم آذربایجان به کتاب خیلی زیاد است. گرانی کاغذ و هزینه بالای چاپ از جمله عوامل گرانی کتاب هستند و این موضوع قدرت خرید مردم را پایین آورده است.

پس از استقلال آذربایجان در سال 1991 تغییرات زیادی در روند زندگی مردم آذربایجان و بخصوص در زمینه ادبیات حاصل شد.

الفبا،دستمایه تغییر

در سال 1929 بنیانگذاران شوروی سابق  که اکثر یهودی‌الاصل بودند  مرزهای آذربایجان با ایران را بستند. آنها به منظور قطع رابطه فرهنگی و معنوی مردم آذربایجان با دیگر کشورهای همسایه سعی در دور کردن مردم از میراث فرهنگی و تاریخی خود داشتند. این اقدامات تا جایی پیش رفت که حتی الفبای این کشور نیز از این تهاجم مصون نماند و دستخوش تغییرات زیادی شد. الفبای فارسی به لاتین تغییر یافت، اما تنها 10 سال بعد یعنی در سال 1939 الفبای لاتین جای خود را به الفبای کریل داد.

همه چیز تا سال 2000 خوب پیش می‌رفت و مردم با الفبای کریل آشنا شده بودند؛ اما یکباره تغییر مجدد الفبا و این بار از کریل به لاتین، ضربه جبران‌ناپذیری بر علم و فرهنگ این کشور وارد کرد.

در اثر همین تغییرات عده‌ای سودجو در تاریخ این کشور دست بردند و اقدام به تحریف آن کردند تا به نحوی مردم را از اصل و ریشه خود دور کنند.

همین موضوع سبب شد امروزه این مردم بیشتر در پی کتاب‌های تاریخی و منابع مرتبط با فرهنگ و تمدن خود باشند. آنها می‌خواهند درباره آبا و اجداد خود بیشتر بدانند.

بیسوادی مجازی

در حالی که 99 درصد مردم کشور آذربایجان باسواد هستند، اما با الفبای لاتین کاملا بیگانه‌اند و به نوعی بیسواد محسوب می‌شوند؛ چراکه حجم زیادی از کتاب‌های بازار کنونی آذربایجان به زبان لاتین است و طبق آمارهای منتشر شده باشگاه کتاب ‌آذربایجان، فقط 10 تا 15 درصد مردم باکو مطالعه می‌کنند. در این کشور که بیش از 100 انتشاراتی فعالیت می‌کند، در یک سال بین 3 تا 4 هزار عنوان کتاب چاپ و منتشر شده است، اما شمارگان بیشتر آنها کمتر از هزار نسخه است.

کتاب در باکو در دسترس مردم قرار دارد و تعداد کتابفروشی‌های آن در خیابان به قدری زیاد است که خود آذری‌ها میگویند اگر درخیابان زمین بخوری، حتما در یک کتابفروشی بلند خواهی شد.

وقتی اسامی کتابفروشی‌های بزرگ این کشور را جستجو می‌کنیم، کتابفروشی نظامی در کنار دالگا و آکادمیک نیگا ظاهر می‌شود. اسمگذاری کتابفروشی و خیابانی در آذربایجان به نام نظامی یکی از سیاست‌های این کشور برای مالک شدن این شاعر فارسی زبان است.

کتابخانه ملی آذربایجان

کتابخانه ملی آذربایجان در سال 1922 در شهر باکو ساخته شد. در ابتدا این کتابخانه محلی برای جمع‌آوری کتاب‌های آذربایجانی و کتابخانه‌ای عمومی بود.

در سال 1939 این کتابخانه را آخوندو  یکی از فیلسوفان و نمایشنامه‌نویسان آذربایجان  نام نهادند. اما در سال 2005 و به دستور هیات دولت این کشور، این نام به کتابخانه ملی آذربایجان تغییر یافت. این کتابخانه با بیش از 4 میلیون و 500 هزار کتاب، روزنامه ، نقشه ومیکرو فیلم شامل 25 دپارتمان ، 26 بخش و 13 اتاق مطالعه است که بیشتر اوقات پر هستند.

ورود عموم شهروندان آذری بالای 17 سال به این کتابخانه آزاد است و افراد عضو می‌توانند به صورت رایگان از تمامی امکانات و سرویس‌های موجود  البته جز اینترنت  استفاده کنند.

سالن مطالعه

کتابخانه ملی آذربایجان شامل 9 سالن به نام‌های مجله، عمومی، آزاد، فنی، خارجی، موسیقی، بایگانی، نایاب و پایان‌نامه است.

سالن مجله 67 مکان مطالعه دارد و تمام روزنامه‌ها و مجلات متعلق به 5  4 سال اخیر در این سالن وجود دارد. هر فرد عضو می‌تواند به 313 روزنامه و مجله به زبان آذربایجانی و 51 روزنامه و 47 مجله روسی‌زبان دسترسی داشته باشد.

سالن مطالعه‌ای که بیشتر جوانان و دانش‌آموزان از آن استفاده می‌کنند، سالن عمومی با 280 صندلی است. در این بخش بیش از 6 هزار مقاله ادبی در زمینه‌های مختلف وجود دارد.

سالن مطالعه آزاد، علوم فنی، خارجی، موسیقی به ترتیب 36، 22، 120 و 16 صندلی دارد. در سالن خارجی 2500 کتاب با زبان‌های مختلف وجود دارد. دسترسی به سالن بایگانی با کسب مجوز امکان‌پذیر است.

بخش پایان‌نامه نیز از جمله بخش‌های اضافه شده در سال 1994 است که 12 صندلی دارد.

سفارش از راه دور

بخش درخواست مجازی کتاب، قسمتی است که هر عضو می‌تواند از راه دور و بدون حضور در کتابخانه و از طریق اینترنت درخواست کتاب، روزنامه یا مجله کند. درخواست‌ها از ساعت 10 صبح تا 4 بعدازظهر غیر از یکشنبه‌ها دریافت می‌شوند. شما هر کتابی که متعلق به بعد از سال 1993 باشد را می‌توانید سفارش دهید و طریقه سفارش آن به این صورت است که باید رمز مربوط به کتاب را در قسمت فهرست الکترونیکی  که از سال 2005 به راه افتاده است ‌ اضافه کنید. درخواست شما طی 2 ساعت اجرایی می‌شود. تعداد این درخواست‌ها در یک روز بیشتر از 5 نسخه نمی‌تواند باشد و هر درخواست به مدت 3 روز نگهداری می‌شود و اگر شخصی 3 بار کتابی را سفارش دهد و به کتابخانه سر نزند، اجازه درخواست کتاب دیگری را ندارد. درخواست روزنامه فقط برای روزنامه‌های همان روز معتبر است و بنابر قوانین کتابخانه انتقال کتاب به خارج کتابخانه نیز ممنوع است.

سارا زاهدیان