بزرگ‌ترین ویژگی هنر تئاتر فرم ارتباط آن با مخاطب است

یکی از اساسی‌ترین فعالیت‌ها هنر است که به‌طور آگاهانه به وسیله بعضی نشانه‌های خارجی، احساسات، شناخت و دریافتی را که انسان در زندگی داشته است به دیگران منتقل می‌کند، چنان که دیگران از آن متأثر شوند و آن را تجربه کنند.

در این میان هنر تئاتر نمایانگر قدرت نمادسازی و نمایه‌‌سازی انسان است. از میان هنرها، هنر تئاتر تنها هنری است که عنصر مادی و اصلی آن انسان است؛ ماده‌ای که توانایی و ارائه تمام آنچه در بروز خلاقیت هنری لازم است را دارد.

بزرگ‌ترین ویژگی هنر تئاتر، نوع و فرم ارتباط آن با تماشاچی و مخاطب است. در جستجوی هنر تئاتر، بی‌گمان نیازمند شناخت چگونگی این ارتباط هستیم که از کنکاش و جستجو برای یافتن تمام وسایل و امکانات ارتباطی خود برای ترغیب و اشتراک با مخاطب بهره می‌گیرد.

مخاطبان تئاتر نماهای بسیار متفاوت و گوناگونی را براساس گستره احساس، تخیل و هوش خود بازسازی می‌کنند و کارگردان یک تئاتر بهتر از تماشاگران می‌داند که برای تئاتر خود، به چه میزان دقت و تلاش صورت گرفته است. با وجود این، آنها نمی‌دانند تماشاگران تا چه حد این تئاتر را دوست دارند. آنها در عمل نمی‌‌توانند از کیفیت آرمانی تئاتر خود مطمئن باشند، حتی اگر بیشترین تلاش ممکن به کار رفته باشد.

تئاتر تجربه زیباشناختی و هستی‌شناسی مخاطبان خویش را در خدمت گسترش بخشیدن به تجربه حیات انسانی در می‌آورد. در هنر تئاتر این نوع ارتباط، یک کنش متقابل و هم‌ زمانی است زیرا توفیق هنر تئاتر با حضور تماشاگر حاصل می‌شود.

شناخت کافی از فرهنگ، خواسته‌‌ها، آرمان‌ها و نیازهای مخاطب، همچنین شناخت کافی از سبک‌‌ها و مکاتب و تجربه‌‌ اجرایی موجب ارتباط کامل بین مخاطب و اثر هنری می‌شود. آنگاه که تئاتر به هماهنگ کردن سیستماتیک اجزای خود می‌‌اندیشد کلیدی‌‌ترین نقش را در این هماهنگ‌سازی، مخاطب به عهده دارد.

آنگاه که برای داشتن تئاتر بهتر تلاش می‌شود، شناخت عمیق مخاطب محور اصلی تمام این تلاش‌هاست. برای داشتن تئاتر خوب باید مخاطب را خوب شناخت. اگر تماشاگر در خلاقیت هنر تئاتر سهم دارد شناخت سهم مخاطب 2 سؤال را به همراه دارد:

1- مخاطب چه سهمی در هنر تئاتر دارد؟

2- هنرمند تئاتر سهم مخاطب را چگونه می‌پردازد؟

درباره تئاتر باید گفت کیفیت یک تئاتر، ماهیتا دارای جنبه‌‌‌های قوی ذهنی است و باید بتوان برای ارزیابی آن از روش‌های بکر استفاده کرد. به عبارت دیگر، اساس استقبال از یک تئاتر را نه کارگردان می‌داند و نه تماشاگر؛ بنابراین وقتی که کیفیت آن بر اساس معیارهای ذهنی ارزیابی می‌شود، اطلاعات دو طرف ناقص خواهد بود.

عدم اطمینان درباره میزان مطابقت واقعی یک تئاتر با سلیقه تماشاگر برطرف نخواهد شد، مگر آن که آنها آن تئاتر را تجربه کرده باشند.

منوچهر اکبرلو