پایگاه ‌فراموش‌ شده ‌هنرمندان ‌موسیقی

اولین مدرسه (هنرستان) موسیقی ایران سال 1293 هجری شمسی در تهران گشایش یافت که استادان آن دوره، با توجه به رفت و آمدهای مکرر به کشورهای خارجی، با تاثیر گرفتن از آموزش‌های اروپایی به تدریس موسیقی پرداختند که همین مساله به کمرنگ‌شدن استفاده از شیوه استاد - شاگردی به صورت سنتی در ایران منجر شد.

علی‌نقی وزیری نیز اوایل دهه اول سال‌های 1300، به سمت رئیس مدرسه منصوب شد. دوره تحصیل موسیقی در آن زمان، 5 سال بود که بسیاری از هنرمندانی که هم‌اکنون از چهره‌های برتر موسیقی ایران به حساب می‌آیند، از فارغ‌التحصیلان آن مدرسه هستند. پس از تلاش فراوان برای ترویج و تدریس گسترده‌تر موسیقی، سال 1310 دوره عالی به این مدرسه اضافه شد و این مدرسه، سال 1312 به هنرستان موسیقی تغییر نام داد.

پس از گذشت سال‌های متمادی، سال 1328 هنرستان موسیقی ملی به منظور تدریس موسیقی ایرانی با پیگیری و پشتکار روح‌الله خالقی و به مدیریت وی تشکیل شد و سال 1329 با تاسیس اداره کل هنرهای زیبا، هنرستان موسیقی زیرنظر و تحت حمایت این اداره به کار خود ادامه داد. در آن زمان دختران و پسران در یک مرکز به تحصیل موسیقی می‌پرداختند. سال 1338 نیز مهدی مفتاح به ریاست هنرستان موسیقی ملی درآمد و این هنرستان به هنرستان عالی موسیقی تغییر نام داد. سال 1341 نیز حسین دهلوی به ریاست هنرستان انتخاب شد که بعدها به دلیل خستگی از این سمت کناره گرفت و یار دیرینه‌اش مصطفی کمال پورتراب و دیگران به جای او به این سمت برگزیده شدند؛ البته همسر ایشان امروزه در هنرستان موسیقی دختران مشغول است.

این شرایط ادامه داشت تا وقوع انقلاب اسلامی در ایران که  پس از آن نیز سال 1361 اساسنامه جدیدی برای هنرستان‌های موسیقی تنظیم شد که طی آن، هنرستان‌ها در 2 فضای دخترانه و پسرانه و در 2 مقطع راهنمایی و دبیرستان تفکیک شدند که در آن استادان پیشکسوت، به تدریس موسیقی می‌پردازند و در حقیقت میراث هنرمندان قدیمی را به هنرجویان جوان منتقل می‌کنند.

علی رهبری و مصطفی پورتراب، از جمله هنرمندانی بودند که خود در هنرستان‌های موسیقی تحصیل کردند، سپس خودشان به سمت ریاست آن برگزیده شدند.

استاد پورتراب با اشاره به نقش مهم هنرستان‌ها در نیم قرن گذشته، در این باره می‌گوید: پایه و مایه اصلی هنرمندان موسیقی در زمان گذشته در هنرستان‌ها شکل می‌گرفت واساسا فلسفه وجودی این هنرستان‌ها کشف استعداد جوانان بوده است زیرا برای پیشرفت در هنر موسیقی باید از سنین پایین آغاز کرد و حال آن که اگر هنرستان نباشد، نمی‌توان بخوبی از استعداد جوانان استفاده کرد و آنها را به مدارج بالا رساند.

این مدرس و پیشکسوت موسیقی در ادامه از نرسیدن به وضعیت هنرستان‌ها ابراز تاسف می‌کند و می‌افزاید: وظیفه و رسالت وزارت فرهنگ و ارشاد و همه هنرمندان و استادان موسیقی است که هنرجویان هنرستان‌ها را دریابند و بسرعت وضعیت این مراکز را سامان دهند.

فارغ‌التحصیلان نخستین سال‌های هنرستان موسیقی

متاسفانه از اولین فارغ‌التحصیلان مدرسه موسیقی یا همان هنرستان‌های موسیقی در ایران، اطلاعات دقیقی در دست نیست و اولین اطلاعات از فارغ‌التحصیلان این مراکز به سال 1334 یعنی 41 سال پس از افتتاح نخستین مدرسه موسیقی در ایران برمی‌گردد که مدارک آن نیز به صورتکپیشده و بسیار قدیمی در دفتر توسعه آموزش‌های فرهنگی هنری که زیرنظر وزارت ارشاد فعالیت میکند وجود دارد.

در این دفاتر و مدارک، نام‌های آشنایی به چشم می‌خورند؛ هنرمندانی چون محمدرضا گرگین‌زاده، مینا افتاده، عفت هاشمی‌موسوی (آذر هاشمی)، یوسف فریوسفی، شعله مشیرغفاری، محمدجواد داوری و... که به عنوان نخستین افراد و فارغ‌التحصیلانی که اطلاعاتشان در دفتر توسعه آموزش‌های فرهنگی- هنری وجود دارد. این عده از فارغ‌التحصیلان سال 1334 هنرستان موسیقی بودند.

آذر هاشمی درباره وضعیت فعلی هنرستان‌های موسیقی با ابراز تاسف می‌گوید: من نمی‌دانم کی باید مشکلات این هنرستان‌ها برطرف شود؛ در حالی که ما به عینه می‌بینیم که فارغ‌التحصیلان این هنرستان‌ها موجبات افتخار مملکت در داخل و خارج بوده‌اند اما به هیچ‌وجه به وضعیت فعلی آن نمی‌رسند و همین مسائل باعث شده است تا مدرسان و هنرجویان این مراکز انگیزه‌شان را از دست بدهند و نسبت به تعلیم و تعلم دلسرد باشند.

هاشمی در ادامه افزود: چند سال پیش، مدیریت هنرستان موسیقی دختران، به من پیشنهاد مدیریت آنجا را داد اما من به همین دلایل که هیچ حمایت و پشتیبانی از هنرستان‌ها صورت نمی‌گیرد، این سمت را نپذیرفتم.

هم‌اکنون در هنرستان‌های موسیقی، 3 رشته نوازندگی ساز ایرانی، نوازندگی ساز جهانی و آهنگسازی وجود دارد که هنرستان‌ها، از این طریق، به فعالیت خود جهت ترویج و تدریس موسیقی ادامه می‌دهند.

حمیدرضا عاطفی