مهدی یاورمنش
تئاتر ایثار نیازمند شخصیتهای باورپذیر
اگر بخواهیم فهرست آثار موفق نمایشنامهنویسی جهان را در مکتبهای گوناگون ردیف کنیم، بی شک متونی در آن جای خواهند گرفت که خواننده را در خلوت شخصیتهای خود شریک ساختهاند. ادیپ، آنتیگونه و هیپولیت، قهرمانان تراژدیهای یونان باستان از آن جهت حس همدردی ما را برمیانگیزند که با دردها و دغدغههای آنان آشنا میشویم. از آنرو به سرنوشت شخصیتهایی چون هملت و اتللو علاقهمند میشویم که شکسپیر با پرداخت آنان، علایق، احساسات و آرزوهای خوب و بد ازلی بشر در طول تاریخ را به ما نشان میدهد.
نویسندگان واقعگرایی چون ایبسن، تنسی ویلیامز و آرتور میلر هم زمانی میتوانند مخاطبان خود را با قهرمانان آثارشان همراه و همگام سازند که خوانندگان، تنها محرم اسرار شخصیتها شوند و در جریان ذهنیات، واگویهها و تصمیمهای آدمهای اصلی نمایشنامه قرار بگیرند. این تکنیک و رویه البته با اندکی تفاوت در نوشتههای نویسندگان و نمایشنامهنویسان متاخرتر استمرار یافته است.
این مقدمه در واقع مدخلی است تا با عبور از آن نگاهی به مهمترین نقطه ضعف نمایشنامههای ایرانی بیندازیم که در سالهای اخیر در حوزه تئاتر و دفاع مقدس نوشته شدهاند؛ آثاری که متاسفانه دارای شخصیتهای باورپذیری نیستند و خواننده با آنان همذاتپنداری نمیکند.
هفته گذشته، جشنواره سراسری تئاتر ایثار در حالی برگزار شد که ضعف نمایشنامهنویسی بویژه در این حوزه بار دیگر خودش را به رخ علاقهمندان و تماشاگران کشید؛ شخصیتهای این نمایشها گویا در ساحتی متفاوت از دیگران و در دنیایی غیرملموس زندگی میکردند. اگر تماشاگر در جریان یک نمایش نتواند خود را در موقعیت قهرمان اثر قرار دهد، بیشک نمیتوان انتظار داشت تا او را درک کند. شخصیتهایی که هیچ علاقه و وابستگی به دنیا ندارند و به اصطلاح از مافیها بریدهاند و همه ذکر و فکرشان به ثمر رسیدن آرمان به حقشان است، در مرتبه و جایگاهی قرار میگیرند که قابل دسترس و قبول مخاطب نیستند.
مفهوم ایثار وقتی خود را به طور کمال و تمام جلوهگر خواهد ساخت که با انسانهایی روبهرو شویم که با وجود عشق و علاقه به خانواده، همسر و فرزند و دیگر وابستگیهای انسانی، پس از چالشی درونی، در راه تحقق آرمانها و عقاید خود حرکت میکنند و بهای آن را میپردازند.
واقعا در طول سالهای گذشته، تماشاگران تا چه اندازه به خلوت قهرمانان آثار تئاتر دفاع مقدس و ایثار راه یافته و درگیر کشمکشهای آنان برای رفتن یا نرفتن شدهاند. آیا چشم پوشیدن از زیباییها و نعمتهای جهان و قدم زدن در راه شهادت و ایثار به همین راحتی و سادگی است که در نمایشنامههای مقاومت و دفاع مقدس با آن روبهرو میشویم؟ آیا میتوان با شخصیتهایی همراه شد که به نظر نمی آید شبیه و همجنس هیچ آدمی در اطراف ما باشند؟ در طول سالهای گذشته، آن دسته از نمایشهای مقاومت و ایثار در جذب مخاطب موفق بودهاند که توانستهاند شخصیتهایی باورپذیر را بپرورانند و تماشاگران را با عقاید، رفتار و گفتار آنان همراه سازند.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
