نسل‌جدید‌ راکت‌ها ‌و ‌آغاز ‌خصوصی‌سازی ‌سفرهای‌ فضایی‌

در حقیقت وی برای این‌که اعتراض خود به انحصارطلبی دولت‌ها در عرصه سفرهای فضایی را به وضوح نشان دهد، طرح گرافیکی را نیز روی ماهواره ساخت شرکت خود درج کرد و با پرتاب ماهواره خودبه فضا، آن را به جهانیان عرضه نمود.

این نگرش جاه‌طلبانه و صد البته جسورانه، سرآغازی امیدوارکننده برای ظهور پیشگامانی در این عرصه بود. برت روتمان ابداع‌کننده SpacShipOne ، الون ماسک رئیس Space X و سر ریچارد برانسون رئیس مبتکر گروه شرکت‌هایی که مالکیت Virgin Galactic را در اختیار دارند، از جمله این پیشگامان بوده‌اند که هر یک برای خصوصی‌سازی تجارت و نقل و انتقال کالاها و علاقه‌مندان به فضا به خارج از مرزهای زمین، تلاش قابل توجهی به خرج داده‌اند.  یکی از دلایل عمده این افراد در خصوص تلاش برای خصوصی‌سازی سفرهای فضایی این است که دولت‌های آمریکا، روسیه و اروپایی طی 5 دهه گذشته درخصوص کاهش هزینه‌های سفر به فضا و طراحی و ساخت سیستم‌های ویژه حمل و نقل فضایی ناکام بوده‌اند.  بی‌شک تصور پرداخت بیش از 20 میلیون دلار برای حضور یک هفته‌ای در فضا چندان ساده هم نیست و به نظر می‌رسد تنها از عهده شمار بسیار محدودی از صاحبان صنایع و روِسای شرکت‌های بزرگ بین‌المللی برآید. پس نمی‌توان گفت که چنین سفرهایی شکل تحقق یافته‌ای از خصوصی سازی سفر به فضا باشد.

28 سپتامبر، SpaceX در قالب چهارمین تلاش خود برای شکستن مرزهای فضا، راکت فالکن1 را به مدار زمین پرتاب کرد. این راکت،  نخستین راکت سوخت مایع طراحی و ساخته شده به وسیله یک شرکت خصوصی است که توانسته خود را به مدار تعیین شده برساند و صدالبته این مأموریت مهم را با هزینه‌ای کمتر از 10 میلیون دلار انجام دهد. این رقم معادل کمتر از نصف هزینه‌ای است که هم اکنون برای طراحی و ساخت ارزان قیمت‌ترین راکت‌های فعلی در سازمان‌ها و مراکز دولتی صرف می‌شود. از این رو الون ماسک امیدوار است این راکت و پرتاب موفقیت‌آمیز آن، اقتصاد و ساختار پرتاب ماهواره‌های کوچک را متحول کند. این خبر خوشحال‌کننده‌ای برای شرکت GeoOptics در پاسادنای کالیفرنیاست. این شرکت نیز در نظر دارد تا مشاهدات همیشگی زمین از فضا را به فرآیندی تجاری تبدیل کند. موفقیت به دست آمده در پرتاب راکت فالکن1 مقامات این شرکت را بر آن داشته است  بودجه قابل توجهی را برای طراحی، ساخت و پرتاب 24 ماهواره در نظر بگیرد. این ماهواره‌ها هریک بالغ بر 30 کیلوگرم وزن دارند و نکته مهم این است که در جریان پرتاب هر یک از این راکت‌ها می‌توان تا چندین دستگاه از این ماهواره‌ها را نیز به همراه آن به مدار زمین ارسال کرد. در صورتی‌که این نوع همکاری تحقق یابد می‌توان پیش‌بینی کرد یکی از منحصر به‌فرد‌ترین و در عین حال کلان‌ترین همکاری‌های فضایی بدون استفاده از بودجه‌ها و منابع دولتی تحقق یابد. مغزها و متفکرانی نظیر ماسک در بازه زمانی طولانی مدت‌تر و به رغم پرتاب انبوهی از ماهواره‌ها، تلاش می‌کنند  خانواده جدیدی از پرتاب‌کننده‌های فضایی را با الهام گرفتن از فالکن1 بسازند. در نتیجه این فرآیند، هزینه‌ها کاهش یافته و اعتماد مردم به این سیستم‌های فضایی برای سفر به فضا تا ده‌ها برابر بیشتر خواهد شد. برنامه شرکت SpaceX شامل انتقال تجهیزات و محموله‌ها در کنار خدمه به ایستگاه فضایی بین‌المللی تا سال 2010 میلادی خواهد بود.

شرکت Virgin Galactic نیز خبرهای خاص خود را دارد. در جریان برگزاری کنگره بین‌المللی فضانوردان که چندی پیش و در گلاسکوی اسکاتلند برگزار شد، این شرکت سیر استراتژیک جدید  درخصوص طراحی، ساخت و پرتاب سیستم‌های حمل و نقل فضایی ویژه مدار پایین زمین را ارائه کرد. چندی پس از آن بود که اعلام شد پروازهای آزمایشی ویژه سازمان ملی اقیانوس و اتمسفر شناسی آمریکا درخصوص استفاده از این سیستم‌ها آغاز می‌شود. البته به نظر می‌رسد این شرکت برنامه خاصی برای در هم شکستن انحصارطلبی دولتی در زمینه سفرهای فضایی نداشته باشد، چون سایر شرکت‌های صاحب فناوری و متخصص در این زمینه از چندی پیش پرتاب و پروازهای آزمایشی مشابه بدون سرنشین را آغاز کرده‌اند.  از این رو تلاش اصلی این شرکت کاهش هرچه بیشتر هزینه‌ها و ارائه تسهیلات بیشتر برای علاقه‌مندان به سفرهای فضایی است.

دو سیستم فضایی این شرکت که یکی راکت و دیگری هواپیمای مخصوص آن است، با هدف انتقال گردشگران فضایی به ارتفاع 110 کیلومتری زمین ساخته شده‌اند.  این ارتفاع معادل تعریف ارائه شده از فضاست. اما این دستاورد بزرگ درهای تازه‌ای را به سوی هدف استراتژیکی نظیر تجاری‌سازی سفرهای فضایی می‌گشاید. در این فرآیند با آموزش فضانوردان و انجام آزمایش‌های مختلف فضایی و موارد دیگر نظیر آن می‌تواند به درآمدزایی این صنعت کمک قابل توجهی کند.

هدف عمده این شرکت جمع‌آوری اطلاعات لازم درخصوص وضعیت و توزیع گازهای تاثیرگذار در تغییرات جوی مدار زمین است. این تحقیقات می‌تواند به ارائه مدل‌های رایانه‌ای دقیق‌تر از تغییرات متوالی جوی و در نتیجه تجزیه و تحلیل شرایط برای پرتاب یا عدم پرتاب سیستم‌های حمل و نقل فضایی خصوصی کمک قابل توجهی کند. نکته جالب دیگر آن است که سازمان ملی اقیانوس و اتمسفرشناسی آمریکا در نظر دارد تا از سیستم حمل و نقل فضایی ساخت شرکت خصوصی Virgin Galactic برای انتقال محموله فضایی موسوم به AirCore به فضا استفاده کند. این محموله شامل لوله‌ای ویژه به طول‌ 150 متر با یک انتهای باز است. قرار است این لوله مخصوص از ارتفاع تعیین‌شده‌ای رها شود تا ستونی حاوی نمونه‌های ارزشمند از هوای اطراف زمین جمع آوری‌شود.

با این حال و بر اساس مقررات حاکم در آمریکا، فعلا این شرکت خصوصی دستمزد قابل توجهی از دولت آمریکا دریافت نخواهد کرد، اما بی‌شک این اقدام می‌تواند سرآغازی امیدوارکننده برای تحقق ایده‌های رنه آنسلمو باشد.

مهدی کیا
منبع: اکونومیست‌