جرم به وقت ناچاری!

به هر حال چرایی افزایش بزه در میان زنان و البته بخصوص دختران، تغییر شیوه‌های مجرمانه، یافتن راهی برای جلوگیری از رشد جرایم و حتی کاهش آن بهانه گفتگوی ما با مصطفی اقلیماست.

آقای اقلیما!‌ رشد رفتارهای مجرمانه در بین دختران موضوعی است که این روزها به شدت مطرح می‌شود؟

ما از سال 1360 تا 1380 با 2 برابر شدن جمعیت زنان روبه‌رو بوده‌ایم. در همین فاصله آمار زندان‌ها نشان می‌دهد که تعداد محکومان زن بسیار بیشتر شده‌اند.

آیا با افزایش جرایم نوع آنها هم تغییر کرده است؟

بله. شیوه انجام رفتار مجرمانه تغییر کرده است. یک نوع تغییر عملکرد در رفتارهای نابهنجار و ضد‌اجتماعی دختران و زنان دیده می‌شود. همچنین در کل جامعه کاهش سن مجرمین زن و دختر هم به وجود آمده است.

آمارها درباره میزان انواع رفتارهای مجرمانه دختران چه چیزی را نشان می‌دهد؟

آمارها هم گویای تغییرات رفتارهای بزهکارانه است. از کل صد درصد رفتار مجرمانه زنان و دختران، تنها 30 درصد کل آن به جرایم خشونت‌آمیز مربوط می‌شود. رفتارهای خشونت‌آمیز دختران بسیار کمتر از مردان است. که آن هم در حال رشد است. به طور مثال در همین 6‌ ماهه نخست سال نمونه‌هایی از همسرکشی و دیگرکشی داشته‌ایم.

آقای دکتر!‌ بقیه جرایم، اقتصادی است یا شکل‌ دیگری دارد؟

جرایم اقتصادی است. اگر شما پرونده‌های سال‌های اخیر را به شکل دقیق بررسی کنید متوجه خواهید شد که این سال‌ها جرایم اقتصادی رشد آرامی داشته است. به طوری‌که رفتارهای بزهکارانه در موضوع اقتصادی از 4/7 درصد در سال 1360 به 48/10 درصد در سال 1380 از کل جرایم زنان و دختران رسیده است.

این قضیه در تمام دنیا اتفاق افتاده یا تنها مربوط به ایران است؟

تا حدودی بله. یعنی یک نوع رشد یا دیده شدن جرم در زنان است. به طور مثال در بین زنان انگلیسی رفتارهای مجرمانه بشدت رشد کرده است. طی 3 سال گذشته در بین جامعه آماری نسوان انگلیسی 10 تا 17 سال، دختران مجرم 25 درصد افزایش یافته است.

برگردیم به موضوع تغییرات و تحول در شکل رفتار بزهکارانه. از این تحولات صحبت کنید.

ما در انواع جرایم، دگردیسی داشته‌ایم. قبل تر اکثریت جرایمی که توسط دختران انجام می‌شد به شکلی به جنسیت آنها مربوط می‌شد.

قبل از پرداختن به موضوعات بعدی در این باره توضیح می‌‌دهید؟

البته. جرایم جنسیتی، جرائمی است که به تجاوز به عنف، سقط جنین،‌همسرکشی، فرزندکشی،‌ پدر یا مادرکشی و... مربوط می‌شود. این نوع جرایم در بین زنان و دختران بسیار بیشتر است.

درباره تحولات صحبت می‌کردید...

در شرایط فعلی دختران بیشتر از قبل وارد جریان مجرمانه شده‌اند. در سال‌های قبل، مثلا زمانی حدود یک دهه قبل، زنان در عملیات مجرمانه مورد بهره‌برداری مردان قرار می‌گرفته‌اند. حالا شرایط شکل دیگری است. زنان شریک جرم می‌شوند. حتی به نوعی تعیین‌کننده رفتار و اعمال گروهی مجرمانه هستند.

این موضوع درباره همین خبرهایی که در حال حاضر در جامعه شاهد آن هستیم،‌ صدق می‌کند؟

البته سال قبل حوالی بهمن‌ماه ماجرای اغفال پیرمردان توسط سحر اتفاق افتاد که در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌ای داشت. طی این اتفاق سحر با پیرمردان پولدار دوست می‌شد و بعد 2 همدست او که پسرهای جوانی بودند به دزدی اموال آنها اقدام می‌کردند.

سحر و آدم‌هایی شبیه سحر نقش طعمه را بازی می‌‌کنند؟

 نقش طعمه! اما این طعمه‌ها در خیلی جاها،‌ تعیین‌کننده هم هستند. در خبرهای این روزها، سرقت‌های زیاد هم از سوی زنان و دختران دیده می‌شود. مثلا تیرماه ماجرای زنی اتفاق افتاد که در لاهیجان رقم حدود 50 فقره دزدی داشت.

دلایل شکل‌گیری رفتارهای مجرمانه در دختران چیست؟

این مساله به دلایل مختلفی برمی‌گردد. اصولا رکود اقتصادی، جنگ و عوارض ناشی از آن می‌تواند دلیل باشد.

دلایلی که به خانواده بر می‌گردد و باعث چنین عواقبی می‌شود، کدام‌ها هستند؟

دخترانی که محصول خانواده‌‌های از هم گسیخته هستند، خیلی زیاد در معرض روی آوردن به بزهکاری قرار دارند. از سوی دیگر طلاق، درگیری بین پدر و مادر، خشونت از هر نوع در خانواده،‌ اجبار برای ازدواج دختران، کنترل خیلی زیاد روی دختران،‌ نبود کنترل و مراقبت از دختران و خیلی مسائل دیگر می‌‌تواند به بزه‌رفتاری در دختران منجر شود.

دخترانی که در این شرایط هستند، رفتارهای نابهنجار بیشتری بروز می‌دهند؟

بله اما مسائل دیگری هم دخیل هست. اصولا دخترانی که در فقر اقتصادی‌‌اند، برای فرار از فقر به بزه روی می‌آورند.
همین چند وقت قبل خبری از دختری بود که از دانشجویان مختلف دزدی می‌کرد. یعنی فقر نوعی ناچاری برایشان به همراه می‌آورد. همچنین فقر باعث فرار از منزل می‌شود.

این فرار خودش عامل بسیاری از رفتارهای مجرمانه است؟

قطعا همین طور است. پژوهشی دانشگاهی هست که نشان می‌دهد 90 درصد دختران بعد از فرار حالا به هر دلیلی که باشد چه به خاطر بدرفتاری و ناهنجاری رفتاری والدین، فقر و چه دلایل دیگر، بشدت پشیمان می‌شوند.
اینها دوست دارند به خانه برگردند، اما معمولا به خاطر ترس از عواقب و واکنش والدین به خانه نمی‌روند. در زمان فرار ناچار به انجام خیلی جرایم می‌شوند. البته مدتی بعد هم قبح رفتار بزهکارانه می‌ریزد. از بین رفتن قبح خلاف هم که باعث گسترش آن می‌شود.

آقای اقلیما! شما مدام از ناچار بودن دختران به ارتکاب جرم صحبت می‌کنید. می‌شود بیشتر توضیح دهید.

واقعیت همین است. دختران در مورد ارتکاب جرم خودکنترلی دارند. این خودکنترلی در زنان و دختران 90 درصد بیش از مردان است. همین نشان می‌دهد که دختران تنها در صورت اجبار به جرم روی می‌آورند. سزار لومبرو پدر انسان‌شناسی جنایی در این باره می‌گوید که زنان در مجموع تیپ مجرمانه ندارند. شما به یک مساله هم دقت کنید که اعتیاد هم مثل فرار، جرم و بزه را در زنان افزایش می‌دهد. به طوری که بزه جنسی در زنان معتاد 4 برابر زنان غیرمعتاد است و متاسفانه در شرایط فعلی میزان اعتیاد هم در بین زنان رشد داشته‌ است.

ما همیشه با یک «چه باید کرد» روبه‌رو هستیم. براستی چه باید کرد؟

این چه باید کرد راهکارهایی برای پیشگیری از وقوع شرایط جرم‌خیز و نهایتا رفتار مجرمانه است. راهکارهای ما به دولت و خانواده برمی‌گردد. این 2‌‌رکن انسان‌ساز باید در کنار هم فعالیت کنند تا معضل رشد زیادی نداشته باشد. برنامه دولت که مشخص است باید در جهت رشد اقتصادی، ایجاد محیط سالم اجتماعی و... فعالیت کرد.

و خانواده‌ها....

خانواده‌ها باید روی مشکلات رفتاری‌شان کار کنند. به طور مثال حتی خانواده فقیر باید سعی کند از نظر دینی دخترش را باورمند کند. او را از محبت سیراب کند. اعتماد به نفس کافی به او بدهد و... دختری که در شرایط سالم بزرگ شود هیچ گاه به انحراف نمی‌رسد. خانواده‌ها باید رفتار کنترل‌گر اما مناسب داشته باشند. اما موضوع اصلی همیشه الگوی رفتاری مناسب است. مادران باید سعی کنند الگوی رفتاری مناسبی باشند، تا تربیت مناسبی هم انجام دهند.

حدیث ضابطی‌