درآمدی بر توسعه اجتماعی ، اقتصادی در ایران

درجه بندی توسعه اقتصادی ، اجتماعی استان ها براساس شاخصهای منتخب اجتماعی ، اقتصادی انجام می شود. بنابراین انتظار عمومی این است که چون استان سیستان و بلوچستان در رتبه اول محرومیت قرار دارد و توسعه نیافته ترین استان هاست از اعتبارات و امکانات بیشتری بهره مند شود. برای رسیدن به این منظور، می توان این شاخصهای اقتصادی ، اجتماعی را در نظر گرفت : اعتبارات عمرانی مناطق شهری ، روستایی ، بهداشتی و درمانی ، فرهنگی ، آموزش و پرورش و عمرانی و نوسازی روستاها.
الف) اعتبارات بهداشتی و درمانی
براساس آمارها و ارقام ، بیشترین میزان اعتبارات سرانه بهداشت و درمان به آذربایجان غربی تعلق داشته است . پس از آن به ترتیب استان های ایلام ، بختیاری ، یزد و سمنان قراردارند. اطلاعات موجود نشان می دهد که به استثنای استان های هرمزگان ، گیلان ، کرمانشاه و فارس در بقیه مناطق این اعتبارات به صورت متناسب توزیع نشده است . نسبت پزشک و تخت به بیمار، شیوع بیماری های خاص و... از مهمترین شاخصهای این مطلب است.
ب ) اعتبارات آموزش و پرورش
انتظار منطقی این بود که استان هایی که بیشترین میزان بیسوادی را داشتند، بیشترین سهم از این اعتبارات را داشته باشند. در این رابطه استان های کهگیلویه و بویراحمد، ایلام ، چهارمحال و بختیاری و بوشهر در مقام های اول تا چهارم قرار دارند و سیستان و بلوچستان به عنوان استانی که بیشترین آمار بی سوادی را تشکیل می دهد، از نظر دریافت اعتبارات آموزش و پرورش در رتبه 23 قرار دارد.
ج ) اعتبارات عمرانی شهری
سرانه اعتبارات برای جمعیت شهری 18762 ریال در سال 1375 برآورد شد. در این سال بیشترین سرانه اعتبار عمرانی شهرها با 43700ریال به استان سیستان و بلوچستان به عنوان محروم ترین استان های کشور اختصاص یافت . پس از آن به ترتیب اردبیل و ایلام قرار دارند. استان های خراسان ، زنجان و آذربایجان غربی کمترین سهم در این زمینه را دارند.
د ) اعتبارات عمرانی و نوسازی روستاها
در این مورد استان محروم کهگیلویه و بویراحمد بیشترین سرانه را دریافت کرد؛ ولی بیشتر استان های محروم اعتبارات مناسب دریافت نکردند. این در حالی است که بیشترین میزان محرومیت بهره مندی از تسهیلات زندگی مربوط به روستاهای استان های توسعه نیافته و محروم کشور است . تاخیر در رفع این محرومیت ها و توزیع نامتناسب این اعتبارات ، سبب مهاجرت و نبود برنامه ریزی مناسب به مناطق شهری و بویژه در روستاهای شهرهای مناطق توسعه نیافته می شود که این امر خود سبب بروز و پیدایش مسائل دیگر نیز می گردد. از نقطه نظر و بررسی شاخصهایی مثل سطح سواد، رشد جمعیت و شهرنشینی نیز می توان نمای دیگری از توسعه اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی کشور را ترسیم کرد. یکی از این شاخصهای مهم توسعه یافتگی استان ها، سطح سواد و میزان دسترسی کودکان لازم التعلیم به امکانات آموزشی است . از دیگر شاخصهای مهم میزان باروری در استان هاست . بیسوادی ، توسعه نیافتگی را به دنبال دارد. بیسوادی زاییده توسعه نیافتگی و توسعه نیافتگی نیز خود مولود بیسوادی است . در حال حاضر محرومترین استان ها بیسوادترین استان ها نیز هستند. استان سیستان و بلوچستان با
3/57 درصد بیسواد، محرومترین استان هاست . رشد جمعیت از دیگر شاخصهای توسعه اجتماعی ، اقتصادی است . در حالی که میانگین رشد جمعیت در کل کشور 96/1 درصد بوده است . استان سیستان و بلوچستان با 7/3 درصد بیشترین رشد جمعیت را دارد. بنابراین بیشترین رشد جمعیت ، در مناطق توسعه نیافته اتفاق افتاده است .
رتبه بندی استان ها

با توجه به شاخصهای یاد شده و نیز شاخصهایی مانند تعداد پزشک ، تعداد تخت بیمارستان ، دسترسی خانواده ها به آب لوله کشی ، برق و حمام ، می توان توسعه یافتگی استان ها را محاسبه کرد. براین اساس استان تهران ، با کسب بیشترین امتیازات ، توسعه یافته ترین و استان های سیستان و بلوچستان و خراسان محرومترین استان ها به شمارآمدند. بر این اساس 5استان محروم در مناطق شرق ، جنوب و شمال عمدتا جوامع عشایری بوده اند، لذا استان های غربی و شرقی ایران از توسعه یافتگی کمتری برخوردارند.

علی قنبری