شخم‌زدن تاریخ در پایتخت هخامنشیان‌

صادق محمدی، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و از گردشگری خوزستان به رغم قول مساعد اسفندیار رحیم مشایی، رئیس سازمان میراث فرهنگی کشور برای مجازات افرادی که محوطه شوش را برای ساخت این هتل تخریب کردند، در گفتگو با رسانه‌های محلی از صدور مجوز احداث هتل لاله شوش حمایت کرد که به واکنش تند بسیاری از اقشار مختلف منجر شد.

گفته‌های رئیس سازمان میراث فرهنگی خوزستان پیش از این هم با واکنش تند گروه‌های مختلف برای حفاظت اصولی از آثار تاریخی این استان منجر شده است.

محمدی پیش از این تخریب‌ها نیز در گفتگوی رسانه‌ای خود گفته بود در محل مورد نظر هیچ اثر تاریخی وجود ندارد.

به رغم سخنان وی، عملیات گودبرداری هتل لاله شوش که با مجوز سازمان میراث فرهنگی خوزستان انجام شده بود به تخریب لایه‌های تاریخی در این منطقه منجر شد.

پس از آن رحیم مشایی  که بدون اطلاع از تاریخی بودن این محوطه با حضور رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان خوزستان، کلنگ احداث هتل را بر زمین زده‌ بود  از طه هاشمی، معاون پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی خواست پیگیر این تخریب شود و تمام اطلاعات به دست آمده از این گزارش را در اختیار خبرنگاران و رسانه‌ها قرار دهد.

 وی همچنین تاکید کرده بود که از تخلف هیچ ‌فرد و مقام مسوولی در این مورد نمی‌گذرد و در این میان مدیر و کارشناس فرقی نمی‌کند و با متخلف بشدت برخورد خواهد کرد.

مشاهدات و آثار باستانی‌

مشاهدات انجمن دوستداران میراث فرهنگی نشان می‌دهد لایه‌های باستانی، سفال و اسکلت انسانی در دیواره و اطراف محوطه قابل مشاهده بوده و به نظر می‌رسد هنگام گودبرداری این آثار که احتمالا متعلق به دوره اشکانی و ساسانی بوده تخریب شده‌اند.

این مشاهدات را بسیاری از کارشناسان سازمان میراث فرهنگی هم در برنامه‌ها و همایش‌های خود تایید کرده‌اند.

به گزارش انجمن دوستداران میراث فرهنگی، اکنون اثری از خاک‌های برداشته شده دیده نمی‌شود و خاک‌ها به احتمال قوی با ماشین‌آلات سنگین به جای دیگری منتقل شده‌اند.

شنیده‌ها حکایت از این دارد که احتمالا مجریان طرح نمی‌خواستند خاک‌هایی را که دارای مواد فرهنگی و آثار تاریخی بودند، برای اثبات جرم خود، در منطقه باقی بگذارند.

همچنین محوطه تخریب شده که به بزرگی یک زمین فوتبال است، در حال حاضر، به حال خود رهاست.

با وجود این رئیس سازمان میراث فرهنگی خوزستان در گفتگو با رسانه‌های محلی این استان، صدور مجوز را قانونی دانسته و درج اخبار تخریب محوطه شوش در رسانه‌ها را برنامه‌ای برای تخریب عملکرد دولت نهم توصیف کرده است.

مجتبی گهستونی، سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان همچنین در پاسخ به این ادعا گفت: بی‌شک ادعای رئیس سازمان میراث فرهنگی خوزستان در خصوص جنجال خبری به قصد تخریب عملکرد دولت نهم در خصوص اعتراض به احداث هتل لاله شوش، به‌هیچ‌وجه صحت ندارد و انتشار این اخبار تنها با هدف جلوگیری از تخریب یکی دیگر از محوطه‌های باستانی صورت گرفته است.

به گفته گهستونی، اگرچه رئیس سازمان میراث فرهنگی خوزستان ادعا کرده احداث این هتل بر اساس طرح جامع شهر شوش انجام شده است، ولی باید به ایشان یادآور شد که طبق مصوبه هیات دولت و بر اساس بخشنامه مصوب استانداری خوزستان به شماره 62180/10 در تاریخ 15خرداد 1375 و بخشنامه‌های 38140 مورخ 4 اسفند 1382 و به شماره 57840 در مهرماه 1382 که بر اجرای بخشنامه مربوط مبنی بر این‌که کلیه دستگاه‌های اجرایی مکلف هستند پیش از انجام هرگونه طرح عمرانی و در مرحله امکان‌سنجی و مکان‌یابی نسبت به انجام مطالعات فرهنگی ‌تاریخی از نظر وجود یا عدم وجود آثار فرهنگی تاریخی در محدوده اجرای طرح اقدام کنند، تاکید کرده که  باید تمامی مطالعات پیش از انجام هرگونه عملیاتی انجام شود و براساس، آن تصمیم‌های بعدی برای انجام دادن یا ندادن طرح گرفته شود.

وی تاکید کرد: با توجه به این‌که هتل، یک طرح عمرانی محسوب می‌شود انجام این‌گونه مطالعات برای اجرای طرح‌‌های عمرانی لازم و ضروری است که هیات دولت و استانداری خوزستان نیز بر اجرای آن تاکید می‌کنند. برهمین اساس سازمان میراث فرهنگی خوزستان مکلف بود پیش از صدور مجوز هتل به بخش خصوصی، مطالعات مورد نظر را انجام دهد که به این وظیفه قانونی عمل نکرده است.

به گفته وی، در سال‌های اخیر سازمان میراث فرهنگی خوزستان در چندین مرحله اقدام به صدور مجوزهایی کرده که کاملا غیرقانونی بوده و استعلام‌های لازم درباره آن انجام نشده که از جمله این اقدامات می‌توان به کلنگ‌زنی 10 هتل در خوزستان که با حضور اسفندیار رحیم مشایی در 2 سال گذشته انجام شده، اشاره کرد.

تصویب حریم شهر شوش در پیچ و خم بروکراسی!

انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان همچنین خواستار شد در صورتی که سازمان میراث فرهنگی خوزستان مدعی است مطالعات باستانی‌شناسی پیش از آغاز عملیات گودبرداری انجام‌شده نتایج این مطالعات در اختیار افکار عمومی قرار گیرد.

گهستونی تاکید کرد: رئیس سازمان میراث فرهنگی خوزستان باید بداند سال گذشته تیم اعزامی تعیین حریم شوش که از تهران به شوش اعزام شدند، تعیین حریم شوش را انجام دادند و طرح را با موفقیت به انجام رساندند، اما مطالعات تعیین حریم هنوز به امضا و تصویب نرسیده است.

بر همین اساس، عرصه 1200 هکتاری شهر باستانی شوش اگرچه اکنون توسط باستان‌شناسان مشخص شده، اما هنوز به تصویب نرسیده است و کارشناسان پایگاه میراث فرهنگی و گردشگری شوش بارها در گفتگوی‌های مطبوعاتی خود علت این تعلل را ماندن پرونده در پیچ و خم امور اداری عنوان کرده و اعتقاد دارند تصویب این عرصه وضعیت ملاحظات حفاظتی درباره شوش توسط تمامی نهادهای دولتی و سازمانی را مشخص می‌کند.

براساس گفته‌های محمدرضا چیت‌ساز، مدیر موقت پایگاه شوش در 2 ماه گذشته کارهای اداری تصویب عرصه آغاز و نقشه جدید به معاونت میراث فرهنگی و دفتر ثبت آثار ملی تحویل داده شده است.

از سویی دیگر، به گفته گهستونی باید توجه داشت در زمین هتل لاله شوش آثاری از خمره‌های تاریخی و لایه‌های باستانی نه‌تنها در حریم، بلکه در عرصه تاریخی شهر شوش کشف شده بود که این مهم باید مجریان طرح را بر آن دارد تا زمان انجام مطالعات باستان‌شناسی، طرح همچنان متوقف نگه داشته شود.

همچنین این انجمن در واکنش به گفته دیگری از رئیس سازمان میراث فرهنگی خوزستان مبنی بر این که مکان‌های انتخاب شده برای احداث هتل براساس نقشه عرصه و حریمی است که از طرف معاونت پژوهشی سازمان میراث فرهنگی در سال 1379 به تصویب رسیده، به همین دلیل زمین هتل لاله شوش خارج از محوطه تاریخی شوش قرار دارد و بار دیگر انجام مطالعات برای تعیین حریم شهر باستانی شوش را که توسط گروه تعیین حریم اعزامی از تهران و پایگاه باستان‌شناسی شوش انجام گرفت، یادآور شد.

گهستونی همچنین کلنگ‌زنی در محوطه شوش را که منجر به تعرض به یک محوطه تاریخی شده نتیجه این ناهماهنگی درون‌سازمانی اعلام کرد.

سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان همچنین در پاسخ به این اظهارنظر رئیس سازمان میراث فرهنگی خوزستان مبنی بر قانونی دانستن ساخت هتل لاله گفت: براساس قانون عتیقات که سال 1309 تصویب شد، در هر زمان و هر مکانی طرحی عمرانی انجام شود و با آثار تاریخی که نشان از حیات انسان در گذشته دارند، برخورد کند باید تا زمان انجام مطالعات باستان‌شناسی طرح متوقف شود. بی‌شک آقای محمدی بخوبی می‌دانسته که این محوطه باستانی است، چراکه هنگام خاکبرداری توسط بیل‌های مکانیکی، خروارها سفال تاریخی شکسته شده است.

هتل امیرزرگر

البته هتل لاله شوش که میان مخالفت‌ها و اعتراض‌های کارشناسان و دوستداران میراث فرهنگی شوش، سنگ‌بنای خود را می‌کوبد نخستین مجوز سازمان میراث فرهنگی خوزستان برای ساخت هتل در عرصه شهر باستانی شوش که شهرت جهانی دارد، نیست. پیش از آن هم این سازمان برای ساخت هتل امیرزرگر در حریم درجه یک کاخ آپادانا به بخش خصوصی مجوز داد که باز با واکنش تند کارشناسان میراث فرهنگی، انجمن دوستداران میراث فرهنگی و اهالی مطبوعات منجر شد.

آموزش و پرورش همچنان در دل تاریخ‌

پیش از این دو هتل، حریم شهر شوش یک بار دیگر تخریب شده بود. ساخت پیش‌دانشگاهی آموزش و پرورش شوش از همان ابتدا با مخالفت کارشناسان میراث فرهنگی و افکار عمومی و اعتراض مردم شوش مواجه شد، اما هر بار مسوولان میراث فرهنگی خوزستان اعلام کردند چون عرصه و حریم محوطه هنوز مشخص نشده است نمی‌توان گفت این پیش‌دانشگاهی به حریم منظری و فیزیکی شهر شوش خدشه وارد می‌کند یا نه. این در صورتی بود که کارشناسان سازمان میراث فرهنگی اعتقاد داشتند ساخت مرکز پیش‌دانشگاهی نه‌تنها حریم محوطه شوش را می‌شکند، بلکه در حریم کاخ آپادانا قرار دارد؛ اما ساخت مدرسه ادامه یافت و حریم منظری و آسمانی کاخ آپادانا را شکست. پس از آنها مسوولان سازمان میراث فرهنگی خوزستان و اداره شوش اعلام کردند آموزش و پرورش را ملزم به رعایت حریم این کاخ خواهند کرد، اما تا امروز که مسائل دیگری گریبانگیر این محوطه 7 هزار ساله شده است، هیچ‌یک از گره‌های پیشین باز نشده و کارشناسان نسبت به حفاظت از این محوطه ناامید شده‌اند.

ترمینال شوش، زخمی کهنه‌

اما پیشتر از همه این مسائل، ساخت ترمینال شوش روی شهر 7‌‌هزار ساله آکروپل بود که توقف چندین ساله عملیات ساخت این ترمینال و مفتوح بودن پرونده شکایت آن برای سال‌های متمادی در دادگستری شوش همگان را به کسب نتیجه مطلوب و امیدبخش برای این محوطه مهم نوید داده بود؛ اما بدون مانع خواندن انتقال مالکیت این ترمینال از سوی سازمان میراث فرهنگی به شهرداری شوش، تمامی امیدها را به یاس بدل کرد تا آینده این محوطه مهم جهانی بیش از پیش در هاله‌ای از ابهام فرو رود.

از سوی دیگر، گودبرداری هتل لاله شوش، نخستین عملیات عمرانی و اقتصادی در خوزستان نیست که به دلیل برخورد با آثار تاریخی و محوطه باستانی متوقف می‌شود. پیش از این هم اجرای عملیات‌های بسیاری با تخریب آثار مواجه شده که در برخی از آنها حتی به توقف هم منجر نشد. از آن جمله می‌توان به اجرای طرح‌های گلخانه‌ای سرتیوک هفتکل، قطار شهری اهواز، نیروگاه زرگان اهواز، خط لوله گاز mrs رامهرمز، ترمینال شوش و... اشاره کرد.

اما مهم‌تر از همه آنچه اتفاق افتاد باید به منطقه جوبجی رامهرمز اشاره کرد که به کشف ناگهانی یک گنجینه منحصربه‌فرد از دوره ایلامی منجر شد. کشف این گنجینه که در نوع خود بی‌نظیر بود و وجود 3 حلقه موسوم به حلقه قدرت دریچه تازه‌ای از مطالعات دوره عیلامی را پیش روی پژوهشگران قرار داده بود، بسیاری را امیدوار کرد شرکت آب و فاضلاب از مسیر خود عقب‌نشینی کند و محوطه را برای پژوهش‌های بسیاری در اختیار باستان‌شناسان تشنه میراث فرهنگی قرار بدهد؛ اما در کمال تعجب، سازمان میراث فرهنگی گنجینه کشف شده را جمع‌آوری کرد و عملیات آبرسانی به شهر رامهرمز به سرعتی باورنکردنی پایان یافت.

همه آنچه اتفاق افتاد نشان می‌دهد اگر سازمان میراث فرهنگی کشور برای نجات آثار تاریخی خوزستان که بهشت باستان‌شناسان خوانده می‌شود اقدامی فوری نکند، باید منتظر یک فاجعه در عالم باستان‌شناسی کشور بود.

زهرا کشوری‌