سلیقههایی برای تجهیزکتابخانه های مدارس
نگاهی اجمالی به مدارس ایران نشان میدهد متاسفانه بخش عمدهای از کتابخانههای مدارس ما در وضعیت فعلی قادر به انجام وظایف واقعی خود نیستند؛ زیرا امکانات لازم را در اختیار ندارند، با نیازهای فردی دانشآموزان سازگار نیستند و نظام آموزشی نیز کتابخانهها را چندان جدی نمیگیرد.
به همین دلیل با زهرا پناهیروا، معاون فرهنگی و هنری وزارت آموزش و پرورش که مسوولیت مستقیم در کار کتاب و کتابخوانی این وزارتخانه دارد، به گفتگو نشستیم تا به آمار مختلفی که در سایتها و روزنامهها منتشر میشود، پایان دهد و بگوید چه برنامههایی برای برونرفت از بحران موجود در کتابخانههای مدارس دارد.
پناهیروا همراه منوچهر علیپور که از اواسط گفتگو به جمع ما ملحق شد، از ارائه هرگونه آمار و ارقام درباره کتابخانههای مدارس، تعداد دقیق کتابهای موجود در مدارس و... امتناع کردند و بیان آن را به اواسط شهریور ماه موکول کردند. ایشان متفقالقول تاکید میکردند که امسال دیگر مانند سالهای گذشته نیست و برنامههای ویژهای برای تجهیز کتابخانههای مدارس دارند، اما آنجا که صحبت از سیاستهای کلان وزارت آموزش و پرورش در خصوص کتاب و کتابخوانی شد، نه به بودجه سالانه این وزارتخانه برای کتابخانههای آموزشگاهی اشاره کردند هر چند که گفته میشود بیشتر هزینههای این کار را وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با خرید کتاب و اهدای آن به مدارس تقبل میکند و نه بر خلاف دیگر وزارتخانهها مقایسهای آماری با سالهای گذشته ارائه کردند.
سرکار خانم پناهیروا، ضمن اشاره به وضعیت کتابخانههای مدارس، بفرمایید که کتاب و کتابخوانی در سیاستهای کلان وزارت آموزش و پرورش چه جایگاهی دارد؟
تعداد کل دانشآموزانی که در سراسر کشور داریم، حدود 14 میلیون و 415 هزار و 668 نفر است که در 3 مقطع تحصیلی به کسب علم و دانش مشغولند. با توجه به این حجم بالای دانشآموز، وزارت آموزش و پرورش ترویج کتاب و کتابخوانی را میان جوانان، نوجوانان و کودکان سرلوحه کار خود قرار داده است. یکی از برنامههایی که برای دانشآموزان و به منظور ترویج کتاب و کتابخوانی در نظر داریم و بودجهای را هم برای آن پیشبینی کردهایم، فرهنگسازی از مقاطع تحصیلی پایه است. این تصمیم از آن نظر اتخاذ شد که معمولا در سالهای گذشته برای دانشآموزان مقاطع تحصیلی راهنمایی و متوسطه بیشتر برنامهریزی میشد، و مقاطع تحصیلی ابتدایی در اولویتهای بعدی قرار داشتند، ولی امسال قصد بر این است که در بخش کودک و نوجوان، گامهای بیشتری برداریم و تعداد کتابخانههای کلاسی را در مقطع ابتدایی گسترش دهیم. در سالهای گذشته، تعداد 85 هزار و 500 باب کتابخانه کلاسی در مقطع ابتدایی راهاندازی شد، هر چند سطح این کتابخانهها از لحاظ کیفی پایین است، اما امسال در نظر داریم تعداد 14هزار باب کتابخانه دیگر به این کلاسها بیفزاییم و کتابخانههایی را که پیش از این راهاندازی شده بود، غنیسازی کنیم.
و در بخش راهنمایی و متوسطه...؟
اگر بتوانیم اعتبار آن را به دست آوریم، قصد بر این است که وجین کتابها را در دستور کار خود قرار دهیم و در صورت امکان، کتابخانههای مدارس را تجهیز کنیم. اعتبار آن را هم پیشبینی کردهایم؛ البته این اعتبار از 2 نهاد تامین میشود. اولین بخش معاونت پرورشی وزارت آموزش و پرورش که در حال اقدام هستیم و پس از نیازسنجی و تحلیل کیفی روی آثار منتشر شده، کتابخانهها را تجهیز میکنیم. یک بخش دیگر هم کمک و مشارکت وزارتخانهها بخصوص وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. سال گذشته با کمک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به میزان 5 میلیارد تومان کتاب خریداری و به آموزشگاهها ارسال کردهایم. در تجهیز کتابخانههای مدارس، کیفیت کتابها برای ما بسیار مهم است و تمام کتابهایی که در جهت تجهیز انتخاب میشوند، با کارشناسیهای بسیار در این معاونت تهیه و خریداری میشود.
تعداد دانشآموزان را با تفکیک حضور آنها در مقاطع مختلف تحصیلی بگویید؟
این آمار را داریم. در ادامه گفتگو خدمتتان میگویم.
درباره ارتقای ظرفیت و تعداد کتابخانههای موجود در مقطع تحصیلی ابتدایی صحبت کردید. درخصوص کتابخانههای مقاطع راهنمایی و متوسطه وضعیت به چه شکل است؟
همه آمار را داریم. برای ارائه آمار هم مشکلی نداریم، اما باید برای امسال، مجدد آمار گرفته شود تا بعد آنها را اعلام کنیم. احتمال دارد که تا اول مهر ماه بتوانیم در این مورد صحبت کنیم.
این را هم نمیتوانید بگویید که چه تعداد مدرسه داریم؟
این را هم برای سال تحصیلی جدید باید به ما بگویند. فقط تعداد دانشآموزان را میتوانیم بگوییم، که گفتیم. با توجه به این که در سال تحصیلی جدید تعدادی از مدارس ما در هم ادغام میشوند، به همین علت و با توجه به این که آمار اصلی در شهریور ماه مشخص میشود، نمیتوانم اطلاعات دقیق را به شما بدهم.
شما میتوانید بگویید که کل کتابخانههای مدارس، کتابداران، کتابهای موجود در مدارس و... وزارت آموزش و پرورش تعداد ایکسرقم است که برای سال تحصیلی جدید میخواهیم آنها را به مقدار (ایکس +1 ) افزایش دهیم.
چون ممکن است اختلاف رقم بسیاری را شاهد باشیم. به همین علت آمار سال تحصیلی گذشته را هم نمیتوانم بگویم. اجازه بدهید که پس از رسیدن به نتایج، آنها را اعلام کنیم.
افزایش ظرفیت در مقاطع تحصیلی راهنمایی و متوسطه چه مقدار خواهد بود؟
در بخش ابتدایی کتابخانههای مدارس را با 14 هزار کتابخانه کلاسی تجهیز خواهیم کرد. در بخش راهنمایی و دبیرستان هم در نهایت بحث تجهیز را دنبال میکنیم.
یعنی همه مدارس راهنمایی و متوسطه موجود در ایران، کتابخانه دارند که تنها بحث تجهیز دغدغه شده است؟
همه مدارس کتابخانه ندارند. برخی مدارس ما کتابخانه دارند، بسیاری از مدارس کتابخانه فعال ندارند یا حتی کتابخانه مستقل ندارند. ولی در سال تحصیلی جدید بحث تجهیز کتابخانهها را دنبال میکنیم.
فهرست کتابهای موجود در کتابخانههای مدارس را دارید؟ یعنی میدانید که در کتابخانههای مدارس چه تعداد کتاب وجود دارد؟
آمار داریم، ولی تعداد کتابها چون با هم همخوانی ندارد، به همین دلیل ترجیح میدهیم آمار کتابها را هم ندهیم. شاید بالغ بر 37 میلیون نسخه کتاب در کل کتابخانههای آموزشگاهی داریم که اینها باید پس از وجین شدن مجدد آمارگیری و بعد اعلام شوند. این تعداد کتاب در مقایسه با تعداد دانشآموزان نشان میدهد که برای هر دانشآموز نزدیک به6/2 نسخه کتاب در کتابخانههای آموزشگاهها وجود دارد.
وزارت آموزش و پروش برای سال تحصیلی جدید، رقم 37 میلیون نسخه کتاب را به چه میزان افزایش خواهد داد؟ البته به غیر از کمکهای وزارت ارشاد و شهرداری تهران!
میخواهید بدانید که وزارت آموزش و پرورش چه مقدار اعتبار برای این کار اختصاص داده است؟! ما مدنظر داریم که حدود 4400 کتابخانه آموزشگاهی را تجهیز کنیم. پیشبینی اعتبار هم داشتهایم، اما احتمالا مبلغ پیشنهادی را به ما ندهند.
مبلغ درخواستی شما چه مقدار بوده است؟
پیشبینی خوبی داشتیم؛ اما کمتر از آن را به ما خواهند داد. به همین علت هم ما همیشه بودجههای پیشبینی شده را دست بالا میگیریم که خیلی از مقدار واقعی دور نشویم.
شیوه صحبت شما به گونهای است که مخاطب چیزی دستگیرش نمیشود؟!
من همه چیز را به شما گفتم.
اعتبار در نظر گرفته شده برای کتاب و کتابخوانی در مدارس را نگفتید؛ همچنین تعداد مدارس، تعداد کتابخانهها و... حداقل بفرمایید که چه گروهی خرید کتاب برای کتابخانههای مدارس را به عهده دارند؟
خرید کتاب که به عهده ما نیست. ما فقط محتوا را بررسی میکنیم. خرید کتاب با نوسازی و کمکهای وزارت ارشاد است. ما بیشتر تجهیز کتابخانهها را انجام میدهیم؛ یعنی تهیه، تاسیس و راهاندازی کتابخانه را در مدارس اعم از قفسهبندی، میز مطالعه و... دنبال میکنیم.
یعنی بودجه کتاب و کتابخوانی در وزارت آموزش و پروش تنها در راهاندازی کتابخانه آموزشگاهی و در نهایت قفسهبندی آن ختم میشود. این کار که نباید خیلی مشکل باشد، چون فضای کتابخانه در مدرسه موجود است و قفسهبندی برای نهایتا چندصد عنوان کتاب خیلی هزینهبر نیست؟
نخیر. چون این مقوله در اعتبارات عمرانی لحاظ شده است، این کارها به دفتر نوسازی مربوط میشود. ولی ما امسال میخواهیم به این موضوع کمک کنیم، ولی اصل این کار با نوسازی است. آموزش و پرورش سازمانی جداگانه در کنار خود دارد به نام «تجهیز و نوسازی مدارس». این دوستان در ساخت مدرسه و تهیه تجهیزات رفاهی برای دانشآموزان فعالیت دارند. بنابراین تهیه و تجهیز کتابخانه هم نهایتا با سازمان نوسازی است. امسال ما چون قصد داریم به کار تجهیز کتابخانههای مدارس سرعت ببخشیم، در تهیه و تجهیز نیازهای اولیه یک کتابخانه هم به این دوستان کمک خواهیم کرد.
این کمک شامل چه مواری میشود؟
کتاب، قفسه و...
با یکی از اعضای کمیته خرید کتاب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که صحبت میکردیم، ایشان مدعی بودند آموزش و پروش معمولا برای خرید فهرستی به ما نمیدهند. ایشان میگفتند در آموزش و پرورش نیازسنجی برای خرید کتاب صورت نمیگیرد و خریدها اغلب سلیقهای است و متاسفانه از میان کتابیهایی که در کتابنامه و کتابنما معرفی میشود، کمتر خرید میشود.
نخیر، این طور نیست. ما از سال گذشته همه را مجاب کردیم که با توجه به قانون معاونت، انجام هر کاری در این حوزه با هماهنگیهای لازم صورت گیرد، بخصوص خرید کتاب برای تجهیز کتابخانهها را به کارشناسان فرهنگی خود واگذار کردهایم. در این قسمت ما ستادی تشکیل دادهایم.
افراد حاضر در این ستاد تصمیمگیری که در نهایت به خرید کتابها برای کتابخانههای مدارس منجر میشود، چه کسانی هستند؟
کارشناسان فرهنگی هستند. در دفتر فرهنگی کارشناسانی داریم که با توجه به شناختشان از دانشآموزان گروههای مختلف سنی و نیازهای مطالعاتی آنها به تهیه لیست اقدام میکنند.
ستادی که وجود دارد، هم برای دانشآموزان دبستانی تصمیم میگیرند، هم راهنمایی و هم دبیرستان؟!
کارشناسان ما آگاهی و اطلاعات کافی برای این کار دارند و میتوانند افرادی را برای این ستاد انتخاب کنند که بتوانند هر سه حوزه را پوشش دهند، هم برای دانشآموزان مقطع ابتدایی، هم راهنمایی و هم متوسطه؛ بنابراین از سال گذشته مشکلاتی که در این قسمت بود، کاهش یافته است.
بر این اساس، کتابهایی که امسال خریداری میشود، دقیقا بر اساس نیازسنجی مخاطبان خواهد بود؟
بله، همین طور است. برای رسیدن به یک نقطهنظر مشترک در خصوص ملاکهای تجهیز کتابخانهها در مقاطع مختلف تحصیلی، با کارشناسان فرهنگی وزارتخانه از سراسر کشور جلسهای برگزار کردیم و کتابهایی که در دوره جدید خریداری میشود، بر اساس مواردی است که در آن جلسه مطرح شد.
داخل پرانتز
در میان صحبتهایی که با خانم پناهیروا داشتیم، وی یکی از کارشناسان خود را (منوچهر علیپور) برای حضور در مصاحبه و پاسخ به پرسشهای ما دعوت کردند. ایشان و سابقه 10 سالهای در اداره فرهنگی وزارت آموزش و پرورش دارند. با خانم پناهیروا گرم گفتگو بودیم. با سلام و علیکی و بدون معرفی به هم ادامه گفتگو را دنبال میکردیم. علیپور که مدتی با سکوت بحث را دنبال میکرد، در فرصتی خود را وارد بحث کرد... .
من علیپور هستم. 10 سال است که مسوول کتاب وزارتخانه هستم. ما اعتقاد داریم که استانها براساس نیازها و سلایق بومی خود که در کتابشناسی یک اصل است و بزرگان کتابداری به آن اعتقاد دارند، اقدام به خرید کنند.
چرا این نیازسنجی کمتر مورد دقت قرار میگیرد؟ مراجعه به کتابخانههای مدارس معمولا این ادعای شما را ثابت نمیکند؟
سایتی داریم به نامwww.ketab.roshd.ir که در این سایت حدود 10 هزار عنوان کتاب غیرتوصیفی مناسب مدارس به علاوه حدود 6 هزار عنوان کتاب توصیفی مناسب مدارس قرار گرفته است. مدارسی که قصد خرید کتاب برای کتابخانههای خود دارند، از میان این کتابها نیازسنجی میکنند و در نهایت خرید انجام میشود. دوستان مدعی تنها یک نمونه نشان بدهند که وزارت آموزش و پرورش بدون این که از استان نظر بگیرد، کتابی را خریداری کرده و برای آنها فرستاده است. امکان ندارد. کارشناس استان خود انتخاب میکند. به کارشناسان استان هم تاکید کردهایم که از مناطق خود کتابشناسان خوب را انتخاب کنند.
بنابراین هر استان خود اقدام به تهیه فهرست نیازهای خود میکند؟
کتابها براساس ردهدیویی انتخاب میشود. به عنوان مثال در مبحث کتابهای دینی از کارشناسان امور دینی دعوت میشود که از میان کتابها آثار را انتخاب کنند. در بخش ادبیات هم از میان اهالی قلم و استادانی که شناختی از دانشآموزان دارند، دعوت به همکاری میکنیم.
یعنی شما همه ساله حدود 10 هزار عنوان کتاب برای خرید معرفی میکنید؟
بله. برای خرید تعداد 10 هزار عنوان کتاب معرفی میکنیم. کتابهای ارزشیابی شده در مراکز استانها به نمایش گذاشته میشود و به میزان ظرفیتی که هر استان دارد، میتواند خریداری کند. میتواند همه 10 هزار عنوان را انتخاب کند یا نه.
فکر میکنم در سال بیش از 50 هزار عنوان کتاب منتشر میشود و شما مخاطب از 7 سال تا 18 و 19 سال دارید؟
کتابهای مدرسهای ، مدنظر ماست. مخاطب ما دانشآموز است. 80 درصد مخاطب من دانشآموز است.
پس شما بیشتر مخاطب دبستان و راهنمایی را در نظر میگیرید و نه دبیرستان؟
نه خیر. ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان، پیشدانشگاهی، تربیت معلم و حتی معلم جزو گروه هدف ما هستند، اما درصد داریم.
به همین دلیل است که تصور میکنم باید همه کتابها را مورد ارزشیابی قرار دهید و نه نیمی از آن را؟!
فراخوان سراسری داده میشود. محدودیت در انتخاب ناشر هم نداریم، بنابراین اگر 50 هزار عنوان کتاب هم فرستاده شود، بررسی میکنیم.
چرا از خانه کتاب فهرست تهیه نمیکنید؟
فهرست را هم تهیه میکنیم، ولی زمانبر است. از سوی دیگر ناشری نمیخواهد در این طرح شرکت کند تا مجبور شود کتابی را با 35 درصد تخفیف بفروشد. انتشارات سخن میگوید کتابهای دکتر زرینکوب با 10 درصد تخفیف فروش میرود، بنابراین بیشتر از این نیاز ندارم.
به همین علت، دانشآموز دبیرستانی محصل در رشته علوم انسانی باید از کتابهای استاد زرینکوب محروم باشد؟
نه خیر، محروم هم نمیکنیم. اعتبارات ما محدود است؛ اما در نهایت فهرستی تهیه میکنیم و به منادی تربیت میدهیم و میگوییم این کتابهایی که برگزیده کتاب سال جمهوری اسلامی است، کتابهای مرجع گران قیمت و... را که ناشر با 35 درصد تخفیف نمیدهد، در حد توان خود خریداری کنید. همانطور که شما حق دارید از میان کتابهای خوب، خوبترین را برای فرزند خود بخرید، آموزش و پرورش هم حق دارد این کار را بکند؟
ما هم این را میپسندیم، اما این اتفاق نمیافتد؟
اسناد بدهید. مدرک ارائه کنید که این کار نمیشود.
این حرف آقای... یکی از همکاران شماست که از قضا بررس آموزش و پرورش هم بوده است؟
من تصور نمیکنم که آقای... این حرف را زده باشد. ایشان خود هماکنون در انتخاب کتاب برای کتابخانههای مدارس مشارکت دارند. پس مگر میشود چنین باشد. ایشان اطلاعات کافی ندارند. در حد حوزهای که خود به بررسی میپردازند اطلاعات دارند و ریز کار را در جریان نیستند.
چرا در تهیه فهرست برای وزارت ارشاد تعلل وجود دارد؟
هیچ تعللی در این کار نمیشود. نامهها، شماره نامهها و تاریخ آنها موجود است؛ اما آنها نکتهای را میگویند که ما رعایت نمیکنیم و در فهرست خود وارد میکنیم. به این شکل که ما نام کتابهای منتشر شده در سالهای گذشته را هم در فهرست وارد میکنیم، ولی آنها نمیتوانند بخرند، چون دوستان وزارت ارشاد تنها کتابهای چاپ اول را میخرند.
سال انتشار کتاب در بررسیهای شما اهمیتی ندارد؟
ما امسال که در حال تایید کتابها هستیم، کتابهای منتشر شده از سال 1384 به بعد را فهرست میکنیم و برای خرید تقاضا میدهیم.
گروههای سنی در انتخاب هیات کارشناسی شما تاثیر دارد؟
بله. به این علت که در گروه سنی کودک و نوجوان باید فردی را انتخاب کنم که ادبیات کودک و نوجوان را بشناسد. در مباحث تخصصی هم از گروه علمی دفتر نظری و پیشدانشگاهی دعوت میکنیم تا براساس رشتههای تخصصی خود نظر کارشناسی در خرید کتاب بدهند. بزرگترین و موفقترین کتابخانههای کشور، کتابخانههایی هستند که مجموعهسازی (استفاده از همه ردههای دیویی در تجهیز کتابخانه) در آن رعایت شده باشد.
یعنی من نباید فقط کتاب دینی یا کتاب ادبیات به کتابخانهها بفرستم. باید مجموعهسازی را رعایت کنم و نیاز آن مدرسه را هم در نظر بگیرم. ممکن است که در 10 سال گذشته کارهای غیرعلمی در مدارس صورت گرفته باشد، اما در این مدت میدانم که کار علمی صورت میگیرد. صاحبنظران ما فارغالتحصیلان رشته کتابداری و باتجربهها هستند. این گونه نیست که فلانی چون نویسنده خوبی است، میتواند برای من کتاب انتخاب کند، چون ممکن است کتابشناس خوبی نباشد، اما در این راه معتقدم که تا 70 درصد موفق بودهایم.
کتابخانه فعال چه تعریفی در آموزش و پرورش دارد؟
کتابخانه فعال، کتابخانهای است که مجموعهسازی در آن رعایت شده باشد. غیر کتاب، سیدی و ابوک هم داشته باشد. کتابدار خوب، خوشاخلاق و مطلع داشته باشد. همه فعالیتهای پرورشی هم در کتابخانه اتفاق بیفتد؛ اما متاسفانه شاهدیم که برای تجهیز کتابخانههای دانشآموزی در مقطع ابتدایی مبلغ 2 میلیارد و یکصد میلیون تومان تصویب شده است که این میزان تنها میتواند 4 درصد از کل مدارس ابتدایی را تامین کند.
کتابخانههای بیکتابدار
منوچهر علیپور: در هیچ کجای دنیا این موضوع که برای هر 3000 عنوان کتاب یک کتابداربه کار گرفته شود مطرح نیست، ولی در ایران به یک قانون نانوشته تبدیل شده است. در تمام دنیا براساس تعداد دانشآموز دست به انتخاب کتابدار میزنند. سوالی که بنده سالهاست از دوستان میپرسم این است که آیا شما از ما در بخش کارشناسی هیچگاه نظر گرفتهاید که چگونه باید به استخدام کتابدار پرداخت. ما گفتهایم اگر مدرسهای این تعداد دانشآموز داشته باشد، باید کتابخانهای راهاندازی و کتابدار استخدام کنیم. متاسفانه در ساختار جدید گفتهاند که کتابخانهها باید بیش از 3 هزار جلد کتاب داشته باشند و دارای درجه 4 به بالا باشند تا بتوان برای آنها کتابدار استخدام کرد. درجه 4 هم یعنی این که دارای 460 دانشآموز به بالا باشد. بررسی کردم که با قانون جدید، تعداد 4340 کتابدار وزارت آموزش و پرورش در سال تحصیلی جدید به حدود کمتر از 500 نفر کتابدار کاهش مییابد. یعنی تمام کتابخانههای آموزشگاهی بدون کتابدار میشوند. حالا این پرسش پیش میآید که آیا این کار علمی است؟ به عنوان یک کتابدار میگویم، خیر. ببینید! کتابدار یعنی دانششناس. فارغالتحصیل رشته کتابداری، اطلاعرسانی را هم پسوند خود دارد. باید به روز باشد. کتابدار مدارس همچون یک روانپزشک عمل میکند؛ البته این پرسش هم مطرح است که کتابدار اینچنینی چه تعداد داریم؟ بنده اعتقاد دارم که 5 نفر بیشتر نداریم، چون تا به حال موفق نشدهایم نیروی انسانی خبره به نام کتابدار در آموزش و پروش تربیت و استخدام کنیم. ردیف خاصی برای جذب نیروی متخصص در بخش کتابداری در آموزش و پرورش وجود ندارد؛ بنابراین کتابداران فارغالتحصیل رشته کتابداری نیستند و از میان 4340 نفر کتابدار فعال در مدارس،100 نفر فارغالتحصیل رشته کتابداری هستند. بسیاری از این افراد متخصص میآیند و زود میروند. چون اضافه کار نمیگیرند و باید به جای 24 ساعت، 36 ساعت در مدرسه باشند. پس نمیصرفد، چون غم نان دارد. دغدغه مالی دارد. انگیزه ندارند که در مدرسه کار کند. مزایا نمیگیرد و نمیتوان هم داد. آموزش و پرورش مقصر نیست. بار مالی بسیاری دارد. پس اگر قرار است کتابخوان داشته باشیم من خواستم صحبت نکنم، نگذاشتید نگاه مدیران ارشد نسبت به کتابدار باید عوض شود تا بتوان به کتابخانههای مدارس سر و سامان داد؛ چون امروز نزدیک به 30 درصد از کتابخانههای مدراس ایران فعال هستند. چرا؟ چون در ایران هر وقت کلاس درسی کم باشد، اولین جایی که حذف میشود، کتابخانه است. یعنی مدیر مدارس دغدغه قبولی دانشآموز را دارد، چون میزان قبولی بر کارنامه حقوقی او تاثیر مثبت دارد.
مرتضی نصیری
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
