توده، یک اسم عام‌

 برخی از رفقا به طور ساده می‌گفتند در این صورت ما باید حزب کمونیست را راه بیندازیم. نظر شخصی من که رفقا آن را پسندیدند، این بود که باید توجه داشته باشیم که در صورت خروج ما از زندان، چند عامل وجود دارد که مانع از آن است که ما مستقیما به عنوان حزب کمونیست عمل کنیم؛ نخست تشکیل حزب کمونیست تابع تشریفات معینی بود... ثانیا، وجود قانون 1310 که طبق آن حزب کمونیست نمی‌توانست قانونی باشد، مانع از آن بود که ما بتوانیم فعالیت علنی داشته باشیم... عقیده من این بود که ما باید حزبی تشکیل دهیم که دارای پروگرام حداقل دموکراتیک بوده و جنبه ضداستعماری داشته باشد. در آن موقع البته توجه عمده ما امپریالیسم انگلستان بود. رفقا از من سوال کردند: در این صورت چه اسمی به نظر تو می‌رسد؟ گفتم: یک اسم عام که در عین حال اگر خواسته باشیم بتوانیم از آن به معنای کمونیستی هم استفاده کنیم و چون لغت (masse) توده‌ در نظرم بود،... گفتم مثلا حزب توده.

خاطرات ایرج اسکندری، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تهران، 1372، ص 106