حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
افزایش دقت با توسعه ایستگاههای لرزهنگاری
لرزهنگارهای امروزی معمولا از 3 قسمت اصلی تشکیل شدهاند.
1- سیستم دریافت ارتعاشات یا لرزهسنج
2 - سیستم ذخیره و ثبات (رقمیکننده جریان الکتریکی) یا رکوردینگ
3 - سیستم تنظیم زمان تجهیزات(GPS) .
لرزهسنج هسته اصلی دستگاه لرزهنگاری را تشکیل میدهد و ارتعاشات ناشی از ورود موجهای لرزهای را به صورت تابعی پیوسته از زمان دریافت میکند؛ به عبارت دیگر، لرزهسنج انرژی جنبشی موجهای لرزهای را به ولتاژ الکتریکی تبدیل و به صورت گیرنده یا حسگر میزان جابهجایی، سرعت یا شتاب حرکت زمین را اندازهگیری میکند.
تجهیزات لرزهنگاری که لرزهسنج آن میزان شتاب حرکت زمین را اندازهگیری کند به عنوان دستگاههای شتابنگاری شناخته میشوند.
کاربرد شتابنگارها بیشتر در شاخه مهندسی زلزله است. سیستم ثبات و سیستم تنظیم زمان از بخشهای جانبی لرزهنگارها به شمار میروند و طی یکصد سال گذشته، توسعه جالب توجهی کردهاند. سیستم ثبات برای به تصویر کشیدن لرزهنگاشت به صورت آنالوگ یا ذخیره اطلاعات دامنه ارتعاشات به صورت رقمی و با توجه به زمان دقیق دریافت آن براساس سیستم تنظیم زمان است.
امروزه دقت سیستم تنظیم ساعت در تجهیزات لرزهنگاری به میکروثانیه افزایش داده شده است؛ بنابراین هر ارتعاش مکانیکی که در دستگاه قابل دریافت باشد، زمان آن با دقت یکهزارم ثانیه ثبت میشود.
کاربرد لرزهنگار زمانی مشخص میشود که در یک شبکه لرزهنگاری چندین عدد از آنها در فواصل معین از یکدیگر نصب و راهاندازی شوند. در 2 دهه آخر سده بیستم میلادی شاخه جدیدی در زلزلهشناسی به نام زلزلهشناسی دستگاهی شکل گرفت که توجه خود را به طراحی انواع تجهیزات لرزهنگاری، طراحی و نصب انواع شبکهها و ارائههای لرزهنگاری با توجه به هدف آنها معطوف داشته است.
از مبناییترین کاربرد شبکهها، تعیین موقعیت مکانی و زمان وقوع زمینلرزههاست. افزایش تعداد ایستگاههای لرزهنگاری که یک رویداد لرزهای را ثبت میکنند، باعث افزایش دقت در محاسبه موقعیت مکانی آن رویداد میشود.
شبکههای لرزهنگاری متعددی در دنیا طراحی و نصب شدهاند. برخی از آنها به صورت شبکههای جهانی اداره میشوند. دستهای از این شبکهها با توافق چند کشور به صورت قارهای یا منطقهای طراحی و نصب شدهاند. شبکههای کشوری نوع سوم شبکههای لرزهنگاری یا شتابنگاری را تشکیل میدهند.
در کشور ما 3 نوع شبکه کشوری وجود دارد:
شبکه لرزهنگاری باند پهن کشور که تحت نظر پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله فعالیت دارد.
شبکه شتابنگاری کشور که تحت نظر مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن انجام وظیفه میکند.
شبکه لرزهنگاری کوتاه دوره کشور که زیر نظر دانشگاه تهران و در مقیاس استانی توسط موسسه ژئوفیزیک طراحی شده است.
البته شبکههای لرزهنگاری و شتابنگاری در مقیاس محلی برای اهداف خاص علمی ازجمله مطالعه ساختارهای کوچک مقیاس درون زمین قابل طراحی و اجرا هستند.
گفت و گو
