با ساخت فیلمی مستند از سوی محمدعلی فارسی
خیامشناسی فیتز جرالد، شاعر پرآوازه انگلیسی به تصویر کشیده میشود
گروه رسانه: یک مستندساز تلویزیونی دوربین به دست گرفته و به لندن رفته تا یکی از داشتههای فراموش شده کشور مان را به تصویر بکشد.
محمدعلی فارسی، مستندسازی که پیش از این شاهد پخش مستندهایی همچون پایان انتظار (درباره زندگی شهید صیاد شیرازی)، مهاجران (درباره ایرانیان موفق خارج از کشور) و قصههای جنگ (درباره نقش روستاییان عربزبان ایرانی در پیروزی جنگ) از او بودهایم، در فیلم مستند خود که «حقیقت گمشده» نام دارد، به بررسی زندگی ادوارد فیتز جرالد، شاعر پرآوازه انگلیسی و تاثیر ترجمه کتاب خیام بر دنیای غرب میپردازد.
وی که این روزها سرگرم تدوین این فیلم است، در گفتگو با خبرنگار ما، درباره چگونگی شکلگیری طرح ساخت این فیلم میگوید: زمانی که برای ساخت مجموعه مستند مهاجران به انگلستان سفر کردیم، با این موضوع آشنا شدم. ماجرا هم این گونه بود که سالها قبل، این شاعر انگلیسی که کتابهایی همچون سلامان و ابسال و منطقالطیر را به زبان انگلیسی ترجمه کرده؛ با دیدن کتاب خیام احساس میکند این جنس از شعر، به شخصیت و ذهنیات او خیلی نزدیک است. او سال 1854 ترجمه این کتاب را آغاز میکند و بعد از 25 سال در سال 1878 این کار را به ثمر میرساند. به اعتقاد انگلیسیها این ترجمه در کنار ترجمه انجیل به زبان انگلیسی بیرقیب است.
فارسی با تاکید بر این نکته که محور وقایع این فیلم شخصیت فیتز جرالد است، میگوید: این ترجمه تاثیر فراوانی بر ادبیات و دنیای غرب داشت و بر کار شعرا و ادبایی همچون بورخس و تیاس الیوت تاثیر گذاشت. البته این ترجمه بعدها دچار سرنوشت عجیب و غریبی شد. مثلا اوایل قرن بیستم، یک صحافی مشهور در لندن، ترجمهای از این کتاب را صحافی کرد که توسط یک تکنوکرات آمریکایی خریداری و به آمریکا برده شد؛ اما با غرق شدن کشتی تایتانیک، این نسخه نیز همراه خریدار آن به قعر دریا رفت و 2 هفته بعد از این ماجرا هم صحاف آن در حادثهای غرق شد. پس از آن، ترجمه دیگری از این کتاب صحافی شد که در جنگ جهانی دوم خاکستر شد.
وی در تشریح اهمیت این اثر میگوید: زندگینامهنویسان درباره این ترجمه و این شاعر تاکنون 40 کتاب نوشتهاند و در اغلب کشورهای اروپایی، کانادا و استرالیا، انجمنهای خیام شکل گرفته و در آمریکا نیز 10 انجمن خیامشناسی وجود دارد، ضمن این که اغلب غربیهای اهل فرهنگ و هنر، اشعاری از خیام را حفظ هستند و کاملا با این شاعر آشنایی دارند. حتی گفته میشود، در جنگ جهانی دوم نیز اغلب سربازان انگلیسی و آمریکایی به جای انجیل در جیب خود یک کتاب خیام داشتند.
به گفته فارسی، نوع نگاه خیام به هستی و زندگی، مهمترین مسالهای است که نظر فیتز جرالد را برای ترجمه این اثر به خود جلب کرده است. این شاعر سیاسی نبوده و زندگی خود را در انزوا سپری کرده است. بعد از انقلاب صنعتی نیز بشدت نگران آینده بشر میشود و این نگرانی و بدبینی به دنیا، یکی از علتهایی بوده است که سبب میشود او سراغ ترجمه این اثر برود.
حقیقت گمشده، مستندی محض و نریشنمحور است و در آن با برخی شخصیتها مصاحبه شده؛ اما کلیت اثر سیر دراماتیک دارد و در برخی مواقع، زمان و مکان داستان شکسته میشود و کار ساختار سیالی پیدا میکند و در لایههای زیرین خود نیز یک وجه فلسفی دارد.
این فیلم با دوربین H.D تصویربرداری شده و احتمالا پیش از نمایش تلویزیونی، اکران جشنوارهای خواهد داشت، ضمن این که امسال دویستمین سالگرد تولد فیتز جرالد است و به همین دلیل ممکن است این اثر آماده نمایش شود.
فارسی با اشاره به این نکته که تولید این مجموعه از مهرماه سال 86 و براساس یک تحقیق وسیع کتابخانهای آغاز شد، میگوید: اواسط پاییز به سفر رفتیم و طی حدود 40 روز، بخشهای خارج از کشور را تصویربرداری کردیم. از روز پنجشنبه هم تصویربرداری بخشهای ایران را آغاز خواهیم کرد که در این بخش، به نیشابور میرویم تا بخشهایی از این اثر را تصویربرداری کنیم. بخشهایی از تصاویر مربوط به ایران در زمان زندگی خیام هم بازسازی میشود.
این فیلم با مشارکت مرکز سیمافیلم ساخته میشود و طبق پیشبینیها، مدت زمان آن حدود 70 دقیقه خواهد بود. در ساخت این اثر، محمدمهدی طباطبایینژاد به عنوان تهیهکننده، فاطمه سادات محمودپور در مقام مجری طرح، دکتر محمدرضا جوزی در مقام سرپرست تحقیق میدانی، ناصر زعفرانچی به عنوان محقق کتابخانهای، علی نقاشی در مقام مترجم و راهنما، مهدی جعفری به عنوان فیلمبردار و علیرضا خوئینیها به عنوان مترجم در کنار فارسی حضور داشتهاند.
