بررسی یک رفتار سوء اخلاقی و اجتماعی

«راستی این خبر را شنیده ای؛»... این جمله می تواند سرآغاز یک شایعه باشد. شایعه در لغت به معنای خبری است که فاش شده ؛ خواه این خبر راست باشد خواه دروغ .شخص یا اشخاصی که در ایجاد شایعه نقش دارند

کد خبر: ۱۶۳۶۶

، اهداف خاصی را پیگیری می کنند. بویژه هنگامی که خبر دروغی را در جامعه شایع می کنند. اخباری که در جامعه شایع می شود، ابعاد متفاوتی از جمله اقتصادی ، اجتماعی ، سیاسی ، فرهنگی و در مواردی اهداف شخصی را در برمی گیرند. اگر خبری که شیوع یافته ، کل جامعه را دربر بگیرد، شنوندگان شایعه با مراجعه به رسانه های همگانی تا حدودی می توانند از صحت و سقم خبری که شنیده اند، اطلاع پیدا کنند؛ اما چنانچه این خبر، جوامع کوچکتری چون مدرسه ، اداره ، دانشگاه و یا خانواده را شامل شود، برای شنونده این امکان از بین می رود؛ تا جایی که شخص شنونده برای حصول اطمینان از راست یا دروغ بودن خبری که شنیده به افراد دیگری مراجعه کرده و ناخواسته به پخش شایعه کمک و به افراد شایعه ساز در رسیدن به هدفشان یاری خواهد رساند. چاره کار کجاست؛ در اینجا این سوال مطرح است که چگونه می توان با این معضل برخورد کرد؛ چندی پیش در خبرها آمده بود؛ مسوولان شهرداری کاسکاول برزیل ، شایعه پراکنی از سوی کارمندان را در اداره های شهرداری این شهر ممنوع اعلام کردند و برای مبارزه با شایعه پراکنی در ادارات دولتی کلاس های آموزشی دایر خواهد شد. به گفته آنها پس از پایان یافتن این دوره ها، کارمندانی که شایعه پراکنی کنند، ابتدا جریمه نقدی و سپس در صورت تکرار اخراج خواهند شد. از این خبر می توان نتیجه گرفت که شایعه و شایعه پراکنی را می توان کنترل کرد و یا به حداقل رساند. مینا کریمی دانشجوی رشته ریاضی می گوید: متاسفانه در جامعه ما شایعه و شایعه پراکنی بسیار رایج است و حتی این معضل در قشر تحصیلکرده جامعه نیز به چشم می خورد. چنانکه گاهی اوقات به نظر می آید برخی از دانشجویان صرفا برای شایعه ساختن و انتشار آن به دانشگاه آمده اند نه تحصیل . وی می گوید: برای برخورد با این معضل باید همگی همکاری و مساعدت کنیم و در اولین مرحله بعد از این که خبری را شنیدیم ، تا زمانی که از درست بودن آن مطمئن نشده ایم ، بخصوص اگر مربوط به شخصیت افراد باشد، بهتر است آن را نشنیده بگیریم و در پی آن نباشیم که ببینیم این خبر درست هست یا خیر؛ زیرا با این پرس وجو خود ما هم به نوعی به انتشار این گونه اخبار نادرست کمک خواهیم کرد. در تحقیقی که بتازگی در امریکا صورت گرفته است ، مشخص شده زنان ضعف بدنی خود را با بهره گیری موثر از ابزار شایعه پراکنی که باعث ایجاد پیوندهای عمیق اجتماعی میان آنها می شود، جبران می کنند. در این تحقیق همچنین روشن شده است ، در حالی که مردان در دوره های اولیه و در زمانی که ابنای بشر در قالب گروه های کوچ شکارچی - گردآورنده زیست می کردند، در دسته های چندنفره و در جستجوی شکار، واحدهای اجتماعی بسته ای بوجود می آورند، زنان با استفاده از ابزار پرحرفی این قبیل واحدهای به هم پیوسته را شکل می دادند. همچنین طی آزمایشی در این تحقیق مشخص شده است در جمع های زنانه ، آن دسته از زنان که به برخی اطلاعات «محرمانه » درباره دیگران دسترسی دارند، موقعیت بسیار قدرتمندی دارند و در طول تاریخ همواره از این ابزار برای دستیابی به خواسته های خود بهره گرفته اند. در حالی که مردان ناگزیر از رقابت در میدانهای رودررو بوده اند. رضا دلیری می گوید: به نظر من شایعه و شایعه پراکنی مختص زنان نیست و در مردان نیز بسیار دیده می شود. به عنوان مثال چندی پیش در محل کار از همکارانم خبری را شنیدم که به نظرم بسیار غیرواقعی آمد. همکارانم وقتی با اعتراض من مواجه شدند، گفتند: ما خودمان این شایعه را درست کرده ایم ، برای این که مدیران اداره با شنیدن این شایعه آن را عملی کنند و ما به هدفمان برسیم ؛ البته هدف آنها اقتصادی بود و به نوعی برای بهبود وضعیت اقتصادی شان این کار را کردند؛ اما زمانی که هدف به قول معروف ترور شخصیت افراد باشد کار بسیار خطرناکی خواهد بود. پروا کشاورزی می گوید: هنگامی که یک خبر جدید را به عنوان مثال درباره یک هنرپیشه می شنوم ، اگر این خبر را از چند منبع مختلف بشنوم ، ضریب اطمینانم بالا خواهد رفت ؛ البته ، شخصیت افرادی که خبر را از آنها می شنوم هم در باور کردنم تاثیر دارد. وی می گوید: به نظر من برای برخورد با شایعه و شایعه سازها بهتر است آموزش هایی به افراد جامعه داده شود. دکتر مسعود غفاری روان شناس ، می گوید: شایعه عبارت است از بیان ، انتشار و پخش مطالب نادرست ، غیرواقع و هدفمند؛ میان دروغگویی و شایعه پراکنی شباهت هایی وجود دارد؛ دروغ ، تلاش ذهنی است برای جایگزین ساختن مطلبی غیرواقع به جای مطلب واقعی ، به شرط آن که گوینده آن در وضع بهنجاری باشد. افزون بر آن دروغ گفتن رفتاری است هدفمند و هدف آن یا دستیابی به منافعی است برای خود یا گروهی که فرد به آن وابسته است و یا دور ساختن گرفتاری و شری از خود یا هم گروههای خود به زبان ساده این که دروغ گفتن همیشه برای گوینده آن سود و برای شنونده آن زیانی را در بر خواهد داشت ؛ اما شایعه عبارت است از: انتقال اطلاعات و اخبار ساختگی نادرست ، هدفمند که می تواند در رابطه با یک فرد، یک گروه ، یک موسسه ، یک کالا،یک جامعه و یا یک حکومت باشد. به طور عادی ، سازنده شایعه می تواند یک فرد، یک سازمان و حتی یک دولت باشد و هدف لطمه زدن به چیزی است که شایعه متوجه آن است . پس موضوعی که شایعه به سوی آن نشانه گیری شد، به طور معمول آسیب و صدمه دریافت می کند. تا نباشد چیزکی ... دکتر غفاری اظهار می دارد: آنچه مسلم است این است که برای آن که شایعه ای واقعی جلوه کرده و مورد پذیرش و استقبال گروه قابل توجهی واقع شود و گسترش یابد، بایستی قانونمندی های ویژه ای داشته باشد. یعنی عناصری داشته باشد که شنونده پیش از دریافت شایعه نسبت به کارکرد آن مطلب تردید و نگاه منفی نسبی داشته باشد. یعنی آن گاه شایعه نفوذ می کند که مردم به این نتیجه رسیده باشند که «تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها» و تفاوت عمده بین دروغ پرداز و شایعه پرداز در این است که دروغ پرداز، معمولا شخصیت حقیقی است و منافع کوتاه مدت شخصی را دنبال می کند؛ ولی شایعه پرداز، معمولا شخصیتی غیرحقیقی است و افزون بر آن دروغگویی می تواند از سوی فرد مساله دار، روانی یا یک عقب مانده ذهنی صورت گیرد. در صورتی که شایعه پراکنی می تواند از سوی افرادی متخصص ، زیرک ، هوشمند و برنامه ریز باشد. همچنین طیف کسانی که مورد آسیب و صدمه دروغگویی قرار می گیرند، خیلی محدودتر از طیف کسانی است که آسیب و صدمه شایعه پراکنی را دریافت می کنند و شایعه بیشتر برای ایجاد نگرانی همگانی و با بدبین ساختن مردم نسبت به افراد و سازمان ها است . برای پیشگیری و کنترل شایعه ، کارشناسان مسائل اجتماعی راه هایی ازجمله : آگاه نگاه داشتن مردم نسبت به رویدادهای اجتماعی ، اطلاع رسانی سریع و صحیح ، تلاش برای از بین بردن اضطراب و نگرانی عمومی که تامین نیازهای اساس مردم را شامل می شود، افزایش دانش عمومی و بصیرت مردم نسبت به آثار مخرب شایعه و هماهنگی در اطلاع رسانی رویدادهای جامعه از سوی دولت را ارائه کرده اند. این کارشناسان همچنین برای خنثی کردن شایعات ، راه هایی پیشنهاد می کنند. یکی از این راه ها بی توجهی به شایعه و تکرار نکردن آن است . دیگر این که برای از بین بردن آثار مخرب شایعه ، مسوولان می توانند با صدور بیانیه ای اذهان عمومی را آگاه کنند و در مواردی که منبع شایعه مشخص شود، بهتر است برای حفظ امنیت و آسایش افراد جامعه ، اقدام قانونی علیه آن منبع صورت گیرد.
مریم دسترنج