بحران نفوذ فاضلاب به آب شرب شهروندان

از سوی دیگر، سازمان بازرسی کل کشور در گزارشی روند عملیات جمع آوری و تصفیه فاضلاب کشور را کند توصیف و اظهار می کند: اجرای کند عملیات جمع آوری و تصفیه فاضلاب کشور به دلیل محدودیت های مالی ، علاوه بر وارد آوردن زیان های زیست محیطی ، در درازمدت چالش و بحران ملی را در تامین آب شرب سالم در پی خواهد داشت.

در این گزارش درباره میزان نیترات موجود در چاه های آب در کشور آمده است : این میزان در بسیاری از شهرها و روستاهای کشور فاجعه آمیز است ، به نحوی که در بعضی استان ها نظیر تهران ، خوزستان ، قم ، کرمانشاه ، سیستان و بلوچستان ، مرکزی و خراسان رضوی به حد غیرقابل کنترلی رسیده است. سنجش نیترات در بیش از 5هزار حلقه چاه نشان می دهد که تنها 29درصد از آنها در محدوده استاندارد قرار دارد.

نیترات ، یک شاخص است

افزایش نیترات در حلقه چاه هایی که آب های زیرزمینی را به آب شرب توزیع می کند، به گفته داوود مولایی ، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب تهران اگر مورد توجه جدی مسوولان قرار نگیرد و اعتبارت افزایش نیابد، می تواند سلامت 3 میلیون شهروند تهرانی ساکن در جنوب ، جنوب غرب و جنوب شرق تهران را در معرض تهدید جدی قرار دهد.اگرچه او اشاره می کند که در حال حاضر کیفیت و سلامت آب شرب از سوی 3 دانشگاه علوم پزشکی به صورت مداوم بررسی می شود و چاه های دارای نیترات بالا نیز از رده مصرف خارج شده اند، اما تاکید می کند: اگر تمهیدات جدی به منظور پیشگیری از بحران در سال های آینده اندیشیده نشود، قطعا سلامت شهروندان مورد تهدید قرار خواهد گرفت.

دکتر سعید متصدی ، عضو کمیته محیط زیست شورای شهر تهران درخصوص چگونگی افزایش نیترات می گوید: نیترات تنها یک نشانه است و وقتی نیترات در آب های زیرزمینی افزایش می یابد و به بالاتر از حد استاندارد می رسد، نشانگر آن است که فاضلاب کارگاه های صنعتی ، مراکز درمانی و خانگی به آب زیرزمینی نفوذ کرده است و آلاینده های دیگری نیز در آب ها وجود دارد. وی می گوید: از آنجایی که نظارتی بر فاضلاب های تهران نیست و خاک این شهر به دلیل رسی شنی بودن منتقل کننده است ؛ فاضلاب به آب های زیرزمینی نفوذ می کند و این یعنی نفوذ انگل ها و باکتری های بیماری زا به آب خام شهر که در مقابل کلرزنی مقاوم هستند.وی با تاکید بر این که نباید شهروندان را نگران کرد، اما در تشریح علمی افزایش نیترات می گوید: خاک تهران قابلیت تصفیه فاضلاب را ندارد، بنابراین فاضلاب بیمارستانی ، کارگاه های صنعتی و خانگی جذب نمی شود و به آب های زیرزمینی نفوذ می کند. متصدی با اشاره به اتصال فاضلاب های مختلف و نفوذ به آب های زیرزمینی می گوید: این مساله نشان می دهد که جمع آوری و تصفیه فاضلاب ها باید هر چه سریع تر در دستور کار قرار گیرد.وی اضافه می کند: در حال حاضر 20 تا 30 درصد آب های زیرزمینی با آب های پشت سد در تهران به سیستم آب شرب انتقال می یابد.

وی با اشاره به این که باید عزم جدی برای حل مشکل فاضلاب ها وجود داشته باشد، می افزاید: رشد جمعیت و افزایش و رشد بی رویه ساختمان سازی در پایتخت باعث افزایش مصرف و نیاز به تامین آب شرب می شود و ساماندهی فاضلاب ها باید در اولویت باشد، چرا که با سلامت مردم ارتباط مستقیم دارد. وی تاکید می کند: در باب مسائلی که به سلامت مردم مربوط می شود نباید به اقتصاد فکر کرد، چرا که بهداشت مردم به همه چیز ارجح است.

آب شرب سالم است

معصومه آباد، عضو شورای شهر تهران که بتازگی بازدیدی از مراحل 7 گانه تصفیه آب شرب تهران داشته است ، به شهروندان اطمینان می دهد که آب آشامیدنی تهران نه در مرحله بحران است ، نه در مرحله هشدار و از تمام آلاینده ها تصفیه می شود. وی تاکید می کند: هشدار اصلی به مسوولان است که برای آینده فکر جدی بکنند، چرا که اگر نسبت به وضعیت آب شرب بی تفاوت باشند قطعا نسل های آینده با توجه به شرایط موجود، دچار مشکلات متعدد و بیماری ها خواهد شد.وی درخصوص نیترات موجود در آب شرب تهران می گوید : در حال حاضر در غذاهای صنعتی و مواد غذایی که شامل «نگهدارنده» هستند، میزانی نیترات وجود دارد و در آب شرب نیترات اصلا در حد نگران کننده نیست.
وی تاکید می کند: ما در کشوری خشک و نیمه خشک هستیم و آب همیشه یک مساله جدی برای ما بوده و کمبود آب موجب شده است تا ما از ذخایر آبی در شرایط خاص استفاده کنیم ، به همین دلیل معتقدم که باید مسوولان برای تکمیل سیستم تصفیه آب و هدایت فاضلاب هرچه سریع تر اقدام کنند.

مدیریت مصرف آب

آب شرب مصرفی باید تحت مدیریت مردمی و دولتی قرار گیرد. این اصلی انکارناپذیر است. متصدی در این خصوص معتقد است : یکی از راهکارهای طولانی مدت و تکنولوژیک ، مدیریت مصرف آب و جلوگیری از آلودگی آن ، جمع آوری فاضلاب ها و تصفیه آن است.

وی با اشاره به اجرای 30ساله طرح جمع آوری فاضلاب ها می گوید: این روند کند قطعا راه به جایی نخواهد برد و باید با اولویت دادن به سلامت مردم هرچه سریع تر این اتفاق بیفتد تا آب های زیرزمینی را از خطرات مصون کرد. وی راه حل دوم را صرفه جویی در مصرف می داند و می گوید: اگر مردم از اتلاف آب مصرفی روزانه جلوگیری کنند قطعا نیاز کمتری به استفاده از آب های زیرزمینی خواهد بود و آب شرب کماکان سالم مصرف می شود.معصومه آباد، عضو شورای شهر نیز درخصوص مدیریت مصرف می گوید: درخصوص مدیریت مصرف بیشتر روی صحبت با مردم است.

با آن که کشور ما خشک و نیمه خشک است ، اما الگوی مصرف ما نسبت به مصرف جهانی بسیار بالاتر است.
وی با اشاره به این که مصرف جهانی آب برای هر فرد سالانه 508 مترمکعب است ، می افزاید: متاسفانه در کشور ما این میزان 1300 مترمکعب مصرف است که نشان می دهد مردم در مصرف مدیریت نمی کنند. وی معتقد است : شستشوی وسایل نقلیه شخصی ، استحمام و... موجب اتلاف آب شرب و مشکلات حاشیه ای می شود.

آباد در پاسخ به این پرسش که در کشورهای توسعه یافته آب شرب و غیرشرب برای مصارف خوراکی و شستشو به خانه ها توزیع می شود، می گوید: این نکته درستی است و ما هنوز نتوانسته ایم که سیستم صحیح تفکیک آب شرب و غیرشرب را اجرا کنیم.

وی می افزاید: مساله مهم در مدیریت مسائل گوناگون این است که مردم و دولت از هم جدا می شوند. برای مدیریت مصرف آب باید، هم به نقش مردم در مصرف و هم به نقش دولت در تولید توجه همزمان و ویژه کرد.شاید در پایان بشود یکبار دیگر به گزارش سازمان بازرسی کل کشور بازگشت که در بررسی عوامل آلودگی و منابع آب کشور به رهاسازی پساب های فاضلاب در معابر، عدم رعایت حفظ حریم چاه های آب شرب ، ساخت و سازهای غیرمجاز در حاشیه رودخانه ها، استفاده بی رویه از سموم و کودهای شیمیایی و انتخاب نامناسب محل تاسیس کارخانه ها و مجتمع های صنعتی و فقدان نظارت و کنترل های کافی بر تخلیه فاضلاب آنها روند آلودگی منابع آب را سرعت بخشیده است.

در حالی که گزارش های رسمی حاکی از این است که هر روز بر آلاینده های آب افزوده می شود، اما برنامه ها برای کاهش آلودگی آب کماکان با روندی کند در حال پیگیری است.