از باور درمانی تا نگرانی از برداشت بی‌رویه

کرمانشاه ـ جام جم آنلاین؛ این روزها، سر چهارراه‌ها و معابر اصلی افرادی را می‌بینی که در گوشه‌ای نشسته و مشغول پاک کردن سبزی هستند؛ همان گیاهان خوراکی کوهی که دیروز از کوه چیده‌اند و اکنون از گل و لای پاک می‌کنند.

جالب آنجاست که بساط این فروشندگان هنوز به نیمه‌روز نرسیده جمع می‌شود؛ چون مردم با ولع خاصی این گیاهان را حتی دو تا سه برابر قیمت میوه‌های مجلسی مثل موز می‌خرند. می‌دانند فصل رویش و بهره‌مندی از این گیاهان تازه، کوتاه‌تر از عمر گل است. اگر فرصت را از دست بدهند، تا سال دیگر چشمشان به آن نمی‌افتد و حسرتش بر دلشان می‌ماند.

امروزه حال و هوای بازارهای میوه و تره‌بار شهر کرمانشاه، به‌ویژه در شهرک‌های پرجمعیتی مثل دولت‌آباد و مسکن، بسیار شلوغ و داغ است؛ شبیه بازار شب عید سال‌های گذشته. همه در جنب‌وجوش هستند.

در شهر کرمانشاه همچنین بازار پخت‌وپز این گیاهان کوهی میان زنان خانه‌دار با برنامه‌ریزی ویژه و هیجانی وصف‌ناپذیر دنبال می‌شود. زنان با پخت نانی به نام «کُلانه» (نان مخصوص سبزی‌های کوهی)، آش کنگر، آش زو و دیگر آش‌ها، به یکدیگر فخر می‌فروشند.

فرهنگ و باورمندی مردم کرمانشاه به خواص درمانی این گیاهان که ریشه‌ای استوار در تجربه و تاریخ زندگی گذشتگان دارد، حتی باعث شده خوردن گیاهان کوهی را بر مصرف داروهای شیمیایی ترجیح دهند. به همین دلیل، وقتی نام گیاهان دارویی برای درمان بیماری‌ای برده می‌شود، مردم کرمانشاه با ذهنی مثبت از آنها استقبال می‌کنند.

مردم این استان به خاصیت خوراکی‌های کوهی برای درمان بیماری‌ها و دفع سموم، ایمان دارند. از همین رو، به محض شروع فصل بهار، برای چیدن گونه‌های گیاهی با شور و هیجان خاصی راهی کوه و دشت می‌شوند.

رویش ۲۸۰ گونه گیاهی با ارزش اقتصادی بالا در کرمانشاه

به گفته کارشناس اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، کرمانشاه که در زاگرس میانی واقع شده، رویشگاه بیش از ۲ هزار گونه گیاهی است و منبعی غنی از تنوع ژنی گیاهان به شمار می‌رود که میراثی ملی و ارزشمند است اما برداشت و بهره‌برداری بی‌رویه و غیرتخصصی از رویشگاه طبیعی، این سرمایه را در معرض خطر قرار داده است.

«وحید عزیزی»، کارشناس منابع طبیعی، می‌گوید: کرمانشاه ۲ هزار گونه گیاهی دارد که بیش از ۲۸۰ گونه از آنها ارزش اقتصادی بالایی در بخش خوراکی و درمانی دارند. هر ساله مردم و جوامع محلی برای کسب درآمد یا مصرف شخصی از آنها بهره‌برداری می‌کنند.

او مهم‌ترین گیاهان بهاره و تابستانه سبد غذایی کرمانشاهیان را این گونه برمی‌شمارد: موسیر، ریواس، کنگر، پیازهای خوراکی سورانه و پیرچک، زعفران وحشی، آویشن، زو، امروله (گلابی وحشی)، پاغازه، چویل (چویر)، میوه صمغ درخت بنه، و ده‌ها گونه مهم دیگر که مردم کرمانشاه آنها را به صورت تازه‌خوری یا خشک‌شده مصرف می‌کنند.

این کارشناس منابع طبیعی افزود: سالانه مقادیر زیادی از این محصولات مانند شیره درخت بنه (سقز)، کتیرا، علف گاوزبان، شیرین‌بیان و دیگر گونه‌ها، علاوه بر مصرف داخلی استان، به بازار بین‌المللی صادر می‌شود.

عزیزی با اشاره به رونق بازار گیاهان و سبزیجات کوهی خوراکی در این روزهای بهاری، تأکید کرد: برای حفظ معیشت جوامع محلی و این بازار، و همچنین بهره‌مندی بیشتر مردم شهر از این نعمت‌های الهی، باید روستاییان را برای افزایش تولید، کشت، روش صحیح برداشت و زمان مناسب آن آموزش داد، تا نه طبیعت آسیب ببیند و نه بازار.

استان کرمانشاه با ۲ میلیون و ۴۹۹ هزار هکتار مساحت، ۷۴ درصد آن را عرصه‌های منابع طبیعی تشکیل داده که شامل بیش از ۵۲۷ هزار هکتار جنگل و یک میلیون و ۱۹۲ هزار هکتار مرتع است.