«ای ایران بخوان» بازتابی از هویت ایرانی- اسلامی در آینه اقوام

به گزارش جام‌جم‌آنلاین از روابط عمومی رسانه ملی، در همین راستا، گفت‌وگویی داشته‌ایم با حافظ صفری، تهیه‌کننده این نماهنگ که درباره جزئیات و چگونگی شکل‌گیری این ایده، چالش‌های اجرایی و تأثیرات فرهنگی و اجتماعی آن توضیحاتی ارائه داده است.

_ باتوجه‌به اینکه جرقه اولیه این پروژه، تأکید مقام معظم رهبری به حاج محمود کریمی‌برای اجرای قطعه «ای ایران» بوده است، مسیر فکری تبدیل این تأکید به تولید ۱۰ نماهنگ به ۱۰ زبان و گویش ایرانی چگونه طی شد؟ 
پس از بازتاب رخداد تاریخی شب عاشورا در رسانه‌های جهانی و انعکاس باشکوه آن در جای‌جای کشور، باتوجه‌به شناخت دقیقی که از ظرفیت و غنای فرهنگی اقوام و موسیقی نواحی داشتم، پیشنهاد تولید این کار را به آقای ملکی، مدیر شبکه تهران ارائه دادم و پیگیری و همراهی مستمر او به‌سرعت، زمینه تولید را فراهم ساخت.

_ چرا شبکه تهران سیما متولی تولید چنین اثر ملی شد و نقش و حمایت این شبکه در پیشبرد اهداف ملی پروژه چقدر بود؟
در دوره مدیریتی کنونی شبکه تهران به تنوع و رنگارنگی تهران به‌عنوان پایتخت و عصاره تمامی قومیت‌ها توجه خاصی شده و عدالت رسانه‌ای درخصوص جریان‌سازی فرهنگی ارزنده برای تمامی قومیت‌ها موردتوجه است. ازاین‌رو، شبکه تهران طلایه‌دار این حرکت بزرگ فرهنگی، رسانه‌ای است و افق تازه‌ای را در ساختار نماهنگ و آوا‌ها نوا‌های بومی‌گشوده است.

_ شما سابقه فعالیت علمی و اجرایی در حوزه مردم‌شناسی دارید. این تخصص چگونه به شما کمک کرد تا هدایت و تهیه‌کنندگی چنین پروژه‌ای را که ماهیت چندفرهنگی دارد، بر عهده بگیرید؟
در طول چند دهه گذشته، بنده پژوهش‌های متعددی را در حوزه اقوام ایرانی انجام داده‌ام و در قالب تولید مجموعه مستند و برنامه‌های روتین، به دورترین نقاط کشور سفر کرده‌ام و حاصل تحقیقات میدانی و اسنادی در این رهگذر، زمینه شناخت عمیق و دقیق از تمامی اقوام ایرانی و ظرفیت‌های باشکوه آنان را فراهم ساخته است. به‌ویژه آشنایی من با خرده‌فرهنگ‌های هر قوم، آوا‌ها و نوا‌ها و پژوهش‌های گسترده در زمینه موسیقی نواحی، در تولید این اثر فاخر و ماندگار بسیار مؤثر بوده است.

_ کدام ۱۰ زبان و گویش ایرانی برای تولید این مجموعه انتخاب شده‌اند و معیار اصلی شما برای این انتخاب‌ها چه بود؟ آیا تلاش شد که تعادل جغرافیایی یا جمعیتی خاصی رعایت شود؟
این اثر ماندگار به زبان و گویش‌های کردی فیلی و کلهری خاص استان‌های ایلام و کرمانشاه و کردی سورانی ویژه استان‌های کردستان، آذربایجان غربی و کشور‌های همسایه، لری بختیاری، گیلکی، مازنی، آذری، عربی، سیستانی، بلوچی و ترکمنی تولید شده است. فراوانی جمعیت و گستردگی جغرافیایی پوشش و گویش خاص، خرده‌فرهنگ‌ها و از همه مهم‌تر، تنوع و رنگارنگی در موسیقی و بهره‌گیری از انواع ساز‌های زهی، بادی و کوبه‌ای که خاص هر یک از اقوام است، زمینه انتخاب دقیق این زبان و گویش‌ها را فراهم ساخت. به‌علاوه، نسخه‌های کردی، عربی و آذری، علاوه بر بازتاب ملی و هویت‌محوری، در تراز جهانی قابل‌تأمل است.

_ مدیر شبکه تهران یکی از ویژگی‌های اصلی اثر را «بازنمایی رنگین‌کمان اقوام و حضور یکپارچه آنها در ذیل هویت ایرانی‌اسلامی» ذکر کرده است. در عمل، چگونه این مفهوم پیچیده از وحدت در عین کثرت را در بُعد بصری و شنیداری نماهنگ‌ها به تصویر کشیدید؟
شنیده‌شدن نوای باشکوه‌ای ایران بخوان، از حنجره تمام اقوام ایرانی، با تم و ضرب‌آهنگ و طراحی منحصر‌به‌فرد، اتفاقی ویژه است. هر یک از آثار همراه با جلوه‌های رنگارنگ و جذاب بصری در قالب بازسازی و طراحی آیین‌ها و سنت‌های ایرانی، قاب‌های کارت‌پستالی متفاوت و جذاب و گوناگون با پوشش خاص، توجه به نماد‌های ملی و اساطیر و شخصیت‌ها و قهرمانان ملی که در گذر تاریخ موردتوجه بوده‌اند و همچنین نماد‌های باشکوه مذهبی و آرمان شهدای والامقام و در هر یک از آثار بهره‌گیری مطلوب و خلاقانه از ساز‌های بومی و نواحی، همراه با نوای خوش خوانندگان آثار، وجه شورانگیزی، حماسی و حس‌آمیزی اثر را در جهت خلق تابلو‌هایی رنگارنگ و بدیع، از اقوام ایرانی فراهم ساخته است.

_ برای جلوگیری از کلیشه‌سازی یا سطحی‌نگری در به‌تصویرکشیدن نماد‌های فرهنگی، لباس‌ها، موسیقی و آیین‌های هر قوم، چه تدابیر خاصی اندیشیده شد؟ چقدر از مشاوران و متخصصان بومی در هر منطقه استفاده کردید؟
استفاده از قاب‌های کارت‌پستالی متفاوت، طراحی اندازه نماها، بازسازی آیین‌ها و سبک زندگی باشکوه اقوام، خلاقیت در قصه‌پردازی و طراحی و مهندسی پیام اثربخش، بهره‌گیری مطلوب از ابزار حرکتی، کنش بصری و خلاقانه هر یک از خوانندگان و گروه‌های کر که عمدتاً جوانان پرشور هستند، زمینه خلق آثار متفاوتی را فراهم ساخت. به‌علاوه تولید این آثار با بهره‌گیری دقیق از پژوهش‌های اسنادی و هم‌زمان بازدید میدانی و برگزاری جلسات متعدد با کارشناسان بومی در هر منطقه و صد‌ها تن از اصحاب موسیقی نواحی و صاحب‌نظران در دورترین نقاط کشور زمینه تولید فاخر را محقق ساخته است.

_ آیا موسیقی در هر ۱۰ نماهنگ، صرفاً اجرای مجدد قطعه «ای ایران» با گویش محلی است، یا تم‌های جدیدی با حفظ ساختار اصلی در هر منطقه به آن اضافه شده است و تیم ترانه‌سرا و آهنگساز برای حفظ بار حماسی و ملی اثر در کنار جنبه‌های بومی چه نکاتی را رعایت کردند؟
ازآنجاکه ملودی آهنگ اصلی در دستگاه ماهور تنظیم شده بود و در ملودی‌های موسیقی نواحی این دستگاه وجود ندارد، برای تولید اثری فاخر و ماندگار که به تم و درون‌مایه کار اصلی وفادار باشد و درعین‌حال خلاقیت‌های بومی هنرمندان نیز در آن لحاظ شود، با چالش و موانع و مشکلات متعددی مواجه بودیم و بار‌ها نت‌نویسی و ماکت‌های مختلفی تولید می‌شد و این روند، بار‌ها تکرار شد. ازاین‌رو، وفاداری به کار اصلی که در گذر زمان ماندگار و برای توده‌های مخاطب، نوستالژی ایجاد کرده بود و از سویی، خلاقیت و نوآوری در شعر محتوا و ملودی و نوع خوانش آثار، متناسب بافرهنگ بومی و ویژگی‌های خاص موسیقی نواحی موردتوجه قرار گرفت.

_ باتوجه‌به گستردگی جغرافیایی و فرهنگی این پروژه، بزرگ‌ترین چالش لجستیکی و هماهنگی برای تولید ۱۰ نماهنگ در مناطق مختلف چه بود؟ (مانند دریافت مجوزها، انتخاب لوکیشن، یا هماهنگی با هنرمندان محلی).
باتوجه‌به پراکندگی و گستردگی لوکیشن‌ها و از سویی عدم همکاری و همراهی استان‌ها، با چالش‌ها و موانع بسیار جدی مواجه بودیم و خوشبختانه این کار بدون بهره‌گیری از کمک‌های استانی و صرفاً با همکاری گسترده آقای دکتر ملکی مدیریت محترم شبکه تهران و سایر همکاران عزیزمان در این شبکه محقق شده است.

_ تولید این مجموعه چقدر زمان برد و آیا محدودیت‌های زمانی خاصی (مانند فصول سال یا مناسبت‌های ملی) در کیفیت تولید تأثیرگذار بود؟
تولید یک قطعه موسیقی فاخر و اثربخش، معمولاً، چون پژوهش‌محور است و زمینه پژوهش اسنادی و میدانی را می‌طلبد، به‌علاوه به تمرین و تکرار و ممارست نوازندگان، گروه کر و از همه مهم‌تر آهنگ‌سازی متفاوت و خلاقانه نیاز دارد و ممکن است ماه‌ها و حتی یک سال زمان ببرد؛ اما سرعت و دقت و تلاش ویژه شبانه‌روزی تمامی هنرمندان خلاق موسیقی نواحی در سراسر کشور باعث شد تا خوشبختانه این کار در بازه زمانی حدود ۴ ماه با موفقیت به انجام برسد و ازاین‌رو از تمامی عزیزانی که در این مسیر یاریگرمان بودند صمیمانه سپاسگزارم. تولید این کار در اواخر تابستان و فصل پاییز که فاقد جلوه‌های بصری دلخواه است یکی دیگر از چالش‌های جدی پیش رو بود که در بازه زمانی کوتاه و سرعت‌بخشیدن به تولید، مانع جدی برای ضبط جلوه‌های بصری زیبا به شمار می‌آمد که خوشبختانه با ایجاد تنوع و گوناگونی در انتخاب لوکیشن فضا‌ها و سفر به مناطق بکر و ناشناخته در دوردست تا حدودی مشکلات ناشی از فصل تولید حل شد.

_ تاکنون بازخورد‌ها از نمایش این مجموعه، به‌خصوص در میان اقوام و مناطقی که زبان آنها در مجموعه استفاده شده، چگونه بوده است؟
خوشبختانه از زمان پخش آثار تاکنون تماس‌های مکرر و انبوهی از سراسر کشور و درخواست‌هایی مبنی بر ارائه نسخه تصویری اصلی را داشته‌ایم که ان‌شاءالله به همت شبکه تهران زمینه چاپ و تکثیر در جهت جریان‌سازی فرهنگی محقق شود. به‌علاوه پیشنهاد می‌شود که نمایشگاه عکس باشکوهی از قاب‌های کارت‌پستالی این اثر در محل ساختمان شیشه‌ای برپا شود و همچنین آمادگی داریم تا نمایشگاه باشکوهی از عظمت و اقتدار تمامی اقوام با محوریت «ای ایران بخوان» برپا کنیم.

_ از نگاه یک متخصص مردم‌شناسی، فکر می‌کنید مجموعه «ای ایران بخوان» چه تأثیری می‌تواند بر تقویت هویت ملی، همبستگی اجتماعی و درک متقابل بین اقوام مختلف ایرانی داشته باشد؟
شبکه تهران با تولید اثر ماندگار ایران بخوان، روزنه‌ای تازه و افقی نو را در فضای رسانه‌ای گشوده تا ازاین‌پس، توجه خاص به اقوام در جهت، وفاق ملی، همبستگی و وحدت بیش‌ازپیش فراهم شود و هر یک از اقوام، با زبان مادری و از دیار و زادبومشان‌ای ایران را در قالب موسیقی بومی‌که صدای سازهایش برایشان خاطره‌انگیز است بشنوند و جلوه‌های باشکوهی از رنگ‌ها و نقش‌های زندگی بومی خویش را در قالب اثری ماندگار با جلوه‌هایی از تصاویر کارت‌پستالی ببینند و در حقیقت مجد و عزت و غرور و حس وطن‌پرستی توأم با آموزه‌های اسلامی در آنان برانگیخته می‌شود و به آن می‌بالند. یقیناً توجه بیشتر به موسیقی نواحی با ایجاد جریان‌سازی فرهنگی مستمر و تولید کار‌های پژوهش‌محور و ماندگار، زمینه هم‌افزایی بیشتر را در دورترین نقاط کشور در جهت هویت‌محوری و عدالت‌گستری رسانه‌ای فراهم می‌سازد.

_ آیا برنامه‌ای برای ادامه این پروژه و تولید نماهنگ‌هایی با سایر زبان‌ها یا گویش‌های رایج در ایران، یا حتی تولید آثار مشابه با محوریت سایر نماد‌های ملی وجود دارد؟
باتوجه‌به بازتاب گسترده و باشکوه و استقبال خاص مخاطبان، یقیناً تداوم این کار بسیار حائز اهمیت است و به‌ویژه می‌توان گونه‌های جدیدی با نگاه فراملی خلق کرد به‌عنوان‌مثال تولید این اثر به زبان‌های عبری ارمنی لاتین و سایر اقوامی‌که در فهرست اولیه کار نبودند، بسیار حائز اهمیت است. در پایان از مدیر شبکه تهران، تصویربردار خوب و خلاق میلاد بایرامی، تدوینگر حرفه‌ای و توانا، مجید رئوفیان و همه خوانندگان، نوازندگان، شاعران و جوانان عزیزی که در قالب گروه کر با ما همکاری داشتند، آهنگ‌سازان و صد‌ها تن از هنرمندان که در راستای تحقق این اثر ماندگار یاریگرمان بودند، صمیمانه سپاسگزارم.