نهضت ما حسینی است...

اینک به بررسی چگونگی تاثیر نهضت حسینی بر نهضت خمینی می پردازیم. بدون تردید بازکاوی قیام 15 خرداد بدون بررسی عامل زمینه ساز آن یعنی محافل و مجالس ماه محرم ناممکن خواهد بود. از آنجا که مراجع و بخصوص امام خمینی در فرآیند مبارزه و تشدید رویارویی بین هیات حاکمه و روحانیت مبارز فرصت پاسخگویی و مقابله با رفتار و عملکرد نظام در هجوم به مدرسه فیضیه ، فرهنگ مرجعیت و روحانیت و حریم مدرسه دینی را به زمان پرشنونده ماه محرم که در آن قابلیت و توان بسیج مومنین فراهم است ، موکول کرده بود ، از این رو در این بحث تدابیر اتخاذ شده از سوی امام را در 3 مرحله 1. برنامه ریزی های پیش از آغاز محرم 2. نه روز اول محرم و 3. برنامه های روز عاشورا مورد بررسی قرار می دهیم.
برنامه های پیش از شروع محرم: امام ره از مدتها پیش از محرم طی سخنرانی ها و گفتگوهای خصوصی خود ، بارها به این نکته اشاره کرده بود که در صدد است تا در محرم تدابیری برای افشاگری علیه نظام حاکم اتخاذ کند. از این رو دستگاه امنیتی نظام در صدد برآمد تا با ترفندهایی و از جمله دعوت به صلح و سازش امام را از این کار بازدارند.امام ره در نامه ای که در روز دوازدهم اردیبهشت خطاب به برادرش آیت الله پسندیده نگاشته اند از این ترفندها پرده برداشته و آورده اند: «در این چند روز برای اغفال ما ظاهرا پیغام هایی داده شده است که ترتیب اثر نداده ایم و تا دولت فعلی (اسدالله علم) سر کار است ظاهرا نشود تفاهمی کرد.»
تعداد افرادی که در محرم آن سال در تهران در معرض تبلیغات وعاظ طرفدار نهضت قرار گرفتند ، شاید بتوان با یک محاسبه سرانگشتی ادعا کرد که اگر در حداقل حالت ممکن تعداد وعاظ جدی طرفدار نهضت در تهران را 10 نفر بجز مرحوم فلسفی فرض کنیم و هر کدام از این وعاظ نیز در 4 مجلس به منبر رفته باشند و در پای هر منبر هم به طور متوسط یک هزار نفر شرکت کرده باشند ، در این صورت هر واعظ در هر روز محرم برای 4 هزار نفر به ایراد سخن پرداخته و 10 واعظ برای 40 هزار نفر که این رقم به اضافه جمعیت 4 مجلس فلسفی که بیش از یکصد هزار نفر را در برمی گرفت ، جمعیتی قریب به 150 هزار نفر را شامل می شد که از این مجالس بهره سیاسی می بردند. این رقم با یک گزارش ساواک که براساس آن طبق تحقیق در حدود 150 هزار نفر در دسته های تهران شرکت می کردند و نوحه هایی سروده بودند که پشتیبانی از خمینی بود همخوانی دارد. ناگفته نماند که همین مردم ، قیام 15خرداد تهران را آفریدند. هاشمی رفسنجانی از وعاظ آن دوره در خاطراتش نقل می کند که: «چند باری که من روضه فیضیه خواندم ، شاهد گریه و شیون مردم بودم.»
وی اضافه می کند: «تا پایان مبارزه از این سوژه برای رسوا کردن رژیم شاه دست برنداشتم.» استفاده از رسانه سنتی منبر و ارتباط مستقیم و چهره به چهره بین گوینده و شنونده ، مهمترین خدمت را به نهضت کرده است.

نتیجه گیری

به کارگیری دستگاه تبلیغاتی ساده ولی بسیار موثر در مجالس سوگواری محرم و خواندن روضه فیضیه در شرح فاجعه مدرسه فیضیه قم و تشبیه آن به قیام کربلا ، برنده ترین سلاح تبلیغاتی وعاظ برای تحریک و به جنبش درآوردن توده وسیع مردم بود. به جرات می توان دهه محرم سال 42 را غلبه رسانه های مدرن نظام حاکم خواند. یاری گیری مرجعیت و نهضت از هیات های مذهبی از طریق وعاظ و نوحه خوانی در جریان محرم میسر شد ، تدابیر اتخاذ شده از سوی امام به شکل مطلوبی ، خشم و کینه عمومی توده ها را از قاتلان امام حسین و یارانش متوجه یزید زمان (شاه) و قاتلان طلاب در جریان فاجعه مدرسه فیضیه قم ساخت.
سخنرانی عاشورای امام ره نشان داد که فقط با انگیزه های مذهبی می توان قدرت عظیم نیروی انسانی ایران را به حرکت درآورد. دستگیری امام در فاصله دو روز پس از آن سخنرانی و وقوع قیام خونین 15 خرداد بیانگر هراس هیات حاکمه از شکل گیری قدرت و هویت مقاومت جدید در مقابل نظام بود. از این رو به جرات می توان ادعا کرد اگر قیام 15 خرداد را می توان سرآغاز انقلاب اسلامی ایران نامید ، مجالس عزاداری محرم سال 42 را بدرستی می توان زمینه ساز آن قیام تلقی کرد. پس بی مورد نخواهد بود که نهضت امام خمینی را برگرفته از قیام کربلا بدانیم.

منبع: اداره کل پژوهش های معاونت سیاسی صدا و سیما