برج های رادکان

برج اعجاب انگیز رادکان در فاصله 3 کیلومتری روستای رادکان قرار دارد که این روستای تاریخی خود در 26کیلومتری شمال غرب چناران و 74 کیلومتری شمال غرب مشهد واقع شده است و در حوزه تاریخی شهر توس جای می گیرد. این روستا زمانی جزو شهرهای چهارگانه توس محسوب می شده ؛ اما امروز از آن تنها روستایی باقی مانده است. این بنای اجری متعلق به دوره ایلخانی است و همچون سبک سلجوقی ایلخانی دارای گنبدی مخروطی شکل با تعدادی دریچه است. تا چند سال پیش این برج را آرامگاه یکی از ایلخانان می پنداشتند تا این که تلاشهای مستمر و سختکوشانه یک مهندس راه و ساختمان به نام آقای منوچهر آرین پرده از راز این بنای شگفت انگیز برداشت.
آقای آرین طی 5 سال تلاش بی وقفه متوجه شد برج رادکان آرامگاه نیست ، بلکه رصدخانه ای بسیار دقیق و در نوع خود بی نظیر است. این برج براساس طرح خواجه نصیرالدین توسی و با نظارت او و شاگردانش ساخته شده است. بر طبق کتیبه ای که در برج قرار دارد و تاریخ اتمام کار بنا را سال 660 ه ق تعیین کرده ، اتمام برج رادکان با اتمام ساخت بناهای وابسته به رصدخانه مراغه همزمان است.
ساختار بنا: این برج دارای پلان 8 ضلعی است و در طول و عرض برابر ساخته شده است. این بنای 25 متری دارای قاعده ای 12 ضلعی است که دایره دور را به 12 بخش 30 درجه ای تقسیم می کند و هر بخش 30 درجه از زاویه افق را در بر می گیرد و تا ارتفاع 4 متری بنا را شامل می شود. پس از آنها 36 نیم ستون برجسته بدنه خارجی بنا را در بر گرفته است که هر یک 10 درجه از زاویه افق را در بر می گیرد و سپس گنبدی مخروطی شکل این بدنه استوانه ای شکل را پوشش می دهد.
قابلیت های برج رادکان: این بنای منحصر به فرد را جزو نادرترین ساعتهای خورشیدی جهان می دانند ؛ چرا که می توان از طریق آن زمانهای نوروز ، اول مهر ، اول تیر ، اول دی و چهار فصل سال ، ساعت دقیق اذان ظهر و طلوع و غروب خورشید را محاسبه کرد. این برج همچنین قابلیت محاسبه سال کبیسه را نیز دارد. روی 12 دیوار این برج ، 12 دریچه (روزنه) تعبیه شده که بر حسب 12 ماه سال در ابتدای هر ماه نور خورشید از یکی از این دریچه ها به داخل می تابد که بسیار اعجاب انگیز است. این برج دارای 2 درگاه است که روبه روی یکدیگر قرار گرفته اند و راههای ورودی برج محسوب می شوند که دقیقا در ابتدای دیماه و ابتدای تیرماه نور خورشید را از یکدیگر عبور می دهند. این موضوع نیز یکی دیگر از جنبه های شگفت انگیز برج رادکان است. انعکاس تابش نور خورشید بر پایین درگاه نشان دهنده اول نوروز است . (تمامی این محاسبات از سوی آقای آرین عکسبرداری و اثبات شده است .) این بنای ساخته شده از سنگ و ماسه و آجر ، یکی دیگر از شاهکارهای مردم ایران زمین است که این بار از سوی دانشمند بزرگ ، خواجه نصیرالدین توسی خلق شده است و جزو افتخارات ماست که در 7 قرن پیش مجموعه ای این چنین دقیق ، منظم و شگفت انگیز با امکانات محدود آن زمان ساخته شده است.

برج رادکان کردکوی

این بنای سراسر آجری که یکی از مشهورترین ساختارهای خشتی و یادگاری ارزنده از هنر معماری اوایل قرن پنجم هجری قمری است ، در فاصله 42 کیلومتری جنوب شهرستان کردکوی و 67 کیلومتری جنوب غربی شهرستان گرگان در منطقه ای کوهستانی جنگلی بر فراز تپه ای کوچک قرار گرفته است. براساس کتیبه ای که بالای این برج 35 متری قرار گرفته است ، این بنا متعلق به ابوجعفر محمدبن وندریان از اسپهبدان آل باوند طبرستان است . سلسله باوندیان طبرستان را از نوادگان کاووس ، پسر قباد ، پادشاه ساسانی می دانند. همچنین براساس این کتیبه ، ساخت برج در ربیع الثانی 407 ه ق آغاز شده و در سال 411 ه ق نیز پایان یافته است. نام معمار نیز احمدبن عمر ذکر شده است. این کتیبه که بخشی از آن به سرقت رفته و بخشی دیگر نیز بر اثر گذشت زمان از میان رفته است ، به زبان پهلوی و کوفی نگاشته شده است که استفاده از زبان پهلوی در 4 سده پس از ورود اسلام به ایران ، نشان از رواج این زبان در دوره اسلامی در این منطقه دارد.
ساختار برج: بنا از 2 قسمت گنبد و بدنه تشکیل شده است . گنبد به صورت مخروطی شکل و رک بلند و کشیده به صورت 2 پوسته (دو جداره) است که بر بدنه استوانه ای قرار گرفته است. مصالح مورد استفاده در آن آجر و نوعی گچ است که در نمای خارجی آن در مابین سر آجرها، تزئینات گچی تورفته با انگشت دست وجود دارد. همچنین در فواصل معین بدنه خارجی ، حفره هایی به چشم می خورد که در هنگام احداث بنا به منظور داربست تعبیه شده بودند. برای ورود به برج باید از ورودی هلالی شکلی که در ضلع جنوبی بنا قرار دارد ، وارد شد که در بالای سر در هلالی شکل آن یک قاب مستطیل با کتیبه مذکور و تزئینات گچی و آجری وجود دارد. نمای داخلی برج نیز به صورت مدور با پوشش گچی است.

آیسا اسدی