تا خون در رگ ماست ...

‌‌امروزه در نظام‌های مردم‌سالار و در دموکراسی‌ها، میزان مشارکت مردم در رویدادهای سیاسی، با مولفه‌های مختلف سیاست داخلی و خارجی کشورها ارتباط بسیار معنادار و تنگاتنگی پیدا کرده است.
نکته دیگر این که بین مشارکت سیاسی و اعتماد عمومی رابطه متقابلی وجود دارد، به این مفهوم که مردم با مشارکت سیاسی
در انتخابات (که اصلی‌ترین تجلیگاه مشارکت سیاسی است) شرکت می‌کنند و رای می‌دهند و آنچه باعث بالارفتن مشارکت سیاسی در انتخابات بعدی و در نتیجه موجب افزایش اعتماد می‌شود، تحقق وعده‌های مسؤولان است.
در صورتی که مسؤولان به وعده‌های خود عمل کنند، اعتماد میان مردم و در نتیجه مشارکت سیاسی بالا می‌رود، اما بالعکس اگر مردم شاهد محقق نشدن وعده‌های مسؤولان باشند، این روند، کاهش اعتماد عمومی را در پی خواهد داشت.
امروز با پدیده مرکبی مواجه هستیم به این معنی که دشمنان تلاش می‌کنند به سلب اعتماد عمومی دامن بزنند. دلیل آن هم این است که ایران در منطقه دارای قدرت زیادی است و دشمنان درصدد این هستند که ایران را از درون دچار ضعف و سستی کنند.
بنابراین، امروز ضرورت دارد که مردم و مسؤولان بتوانند با تقویت مشارکت، فرصتی در اختیار دولت و مسؤولان قرار داده و آنها نیز با عمل به وعده‌های خود بتوانند اعتماد در مردم را بالا ببرند، اما اگر مسؤولان در زمینه عمل به وعده‌هایشان کوتاهی کنند این مساله در درازمدت موجب کاهش مشارکت سیاسی می‌شود.
بر همین اساس، مشارکت سیاسی گسترده مردم، در مولفه‌های سیاست داخلی مانند همبستگی ملی، امنیت ملی، غلبه بر شکاف‌های اجتماعی و بحران‌های مختلف سیاسی و اجتماعی اثرگذار است و در نقطه مقابل، پایین بودن شدید مشارکت هم در همین مولفه‌ها اثر منفی می‌گذارد و پدیده‌هایی چون واگرایی یا گسست‌های اجتماعی، گسست‌های فرهنگی و تشدید شکاف‌ها و بحران‌های اجتماعی و مسائلی از این قبیل را با خود به همراه دارد. تاثیر مشارکت مردم در سیاست خارجی هم همین‌طور است و چنانچه میزان مشارکت به شکل معناداری بالاباشد، باعث اقتدار کشور در سیاست خارجی و اگر خیلی پایین باشد، باعث تضعیف جایگاه آن در سیاست خارجی می‌شود، بنابراین چنانچه دولتی، مشارکت بسیار بالای مردم را به عنوان پشتوانه خود داشته باشد، می‌تواند از جایگاه بالایی در روابطش با دیگر کشورها به‌خصوص بلوک‌های رقیب یا بلوک‌های هم‌پیمان عمل کند و اگر میزان مشارکت مردم در انتخابات به شکل معناداری، پایین باشد آن دولت از منبع قدرت رای مردم، بی‌بهره می‌شود.
در نظام جمهوری اسلامی ایران، به دلیل این که نظام ما نظامی برآمده از انقلاب است، این قبیل بحث‌ها اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند، زیرا انقلاب اسلامی ایران در خاستگاه و طلوع خود، مردم‌سالاری را به رسمیت شناخت و آن را مبنای سیاست و حکومت در ایران قرار داد. در سال‌های بعد از پیروزی انقلاب نیز مردم و مسؤولان بر این اصول اولیه پایبند ماندند و در سخت‌ترین شرایط زیر موشک و بمباران دشمن بعثی، انتخابات را ترک نکرده و تلاش شده همچون ساعت با ضرباهنگ مشخص و در زمان‌های مقرر و مشخص، انتخابات برگزار شود.
بعد از انقلاب هم قدرت‌های خارجی پشتیبان شاه، فشار زیادی به انقلاب وارد کردند تا آن را کنترل، مهار، محدود یا حتی نابود کنند، اما انقلاب اسلامی که عمده منبع قدرت آن قدرت نرم بود، توانست مقابل این فشارها ایستادگی کند و ملت ایران در سخت‌ترین شرایط در قالب تظاهرات چند میلیونی یا چند ده میلیونی در کشور بسیج شدند و اکنون نیز این پدیده در یک ضرباهنگ مشخص در قالب دو راهپیمایی برجسته ملی 22 بهمن و روز قدس خودش را تجلی می‌دهد و اینها کمک می‌کند تا انقلاب اسلامی بتواند مقابل زور و اجبار و فشار قدرت سخت و قدرت نرم رقیبان خارجی و قدرت‌های بزرگ مقاومت کرده و تا الان سرپا بماند.

محمدباقر خرمشاد

استاد دانشگاه