خوشنویسی خریدار دارد؟

بسیاری از اهالی خوشنویسی معتقدند به‌دلیل توجه نکردن ایران در حراج‌های بین‌المللی، آثار مهم کلاسیک خوشنویسی قیمتی پایین‌تر از آثار هنرمندان جوان دارند. البته این بی‌توجهی چندان طولی نکشید و آثاری از هنرمندان ایرانی به مذاق خریداران خوش آمد که اتفاقا خوشنویسی در آن نقش پررنگی داشت. هرچند این تاکتیک ورود سبک‌های مختلف به خوشنویسی مخالفانی هم داشت. به باور آنها، خوشنویسی تعریف خود را داشت و کاملاً یک هنر سنتی خاص تلقی می‌شد که باید قلم و کاغذ همراه آن باشد. بنابراین بیرون رفتن از این حیطه، به معنای خوشنویسی نیست و باید آن را خطاطی نامید و یا با ورود عنصر رنگ، باید هنر مورد نظر را نقاشیخط بنامیم که البته در مورد اسم این بخش‌ها نیز بحث‌هایی وجود دارد و داستان متفاوتی است. مجتبی ملک‌زاده، هنرمند خوشنویس ایرانی یکی از آن دسته هنرمندانی است که معتقد است خوشنویسی ایرانی در جهان هم حرف‌هایی برای گفتن دارد. او می‌گوید: برخی فکر می‌کنند که خوشنویسی هنری بومی است و جهانی نیست اما من فکر می‌کنم که اگر امروز کسی می‌خواهد در هنر جهان دیده شود، باید از محل خود و شخصیت محلی و جغرافیایی خود بهره‌مند شود. مثلاً در موسیقی، نقاشی و... ما نسبت به غرب بسیار عقب هستیم اما موسیقی محلی و فولکلور ما هنوز در غرب شنونده دارد، زیرا آنها چنین چیزی را ندارند. لذا فکر می‌کنم که تأکید بر بومی و محلی بودن، اگر به شکلی اصیل و حرفه‌ای ارائه شود، کاملاً در دنیا پذیرفته است.

او اتفاقا حراج‌های بین‌المللی را راهی برای معرفی این هنر سنتی ایرانی می‌داند و معتقد است: یکی از مشکلاتی که خوشنویسی و هنر ما دارد، این است که به آن کمتر اهمیت می‌دهیم. در حراجی‌های مهم خارج از کشور نظیر کریستیز، ساتبیز و... یک سری از آثار بی‌نظیر و قدیمی ما که جزو یکی از مهم‌ترین خوشنویسی‌های دنیاست، ارائه می‌شوند؛ اما هنرمندان، موسسات دولتی و خصوصی در آنها شرکت نمی‌کنند تا ابعاد قیمتی چنین آثاری گسترده‌تر شود. به همین خاطر در این حراج‌ها خط استادانی چون میرعماد ارزان‌تر از داخل کشور به فروش می‌رود که این نشانگر حمایت نکردن است.

آن‌طور که مجتبی ملک‌زاده می‌گوید: میرعماد یا استاد درویش از بزرگ‌ترین قله‌های هنر تجسمی ما هستند و چرا باید آثار آنان با قیمت کمی فروخته شود و خط فردی معاصر که معلوم نیست تاریخ درباره آن چه قضاوتی می‌کند، با قیمتی چند برابری فروخته شود؟ بنابراین مهم است که دولتمردان، فرهنگیان و بخش خصوصی در این عرصه مشارکت کنند تا قیمت هنر ایران افزایش یابد.

ورود سبک‌های تازه به هنر خوشنویسی شاید از اصالت این هنر در باطن بکاهد اما بدون شک یکی از راه‌هایی است که می‌تواند مبدا ورود این هنر به بازار حراجی‌ها باشد. اتفاقا که بسیاری از خریداران آثار هنری هم از آثار خلق شده در این حال و هوا استقبال کرده‌اند و همین می‌تواند راهی باشد تا هنرمندان این حوزه بتوانند رونقی هرچند محدود به اقتصاد این هنر بدهند.