رایگان بخوانند یا نخوانند؟

نیت‌خوانی‌های ما چه بود؟

تقریبا همه می‌دانستند اوضاع اقتصادی وخیم‌تر از آن است که هر کسی بتواند رقم قابل توجهی برای هر نفر بپردازد و بلیت اجرای کنسرت - نمایش «سی» را خریداری کند؛ در نتیجه همایون شجریان اجرای آن را لغو کرد. از اینجا دو نگاه وجود دارد.

یکم: روغن ریخته را نذر امامزاده کرده‌اند؟

روایت اول: شجریان پسر، روغن ریخته را نذر امامزاده کرده است؛ اوضاع را وخیم دیده و می‌دانسته بلیت کنسرت - نمایش سی در این اوضاع روی دستش می‌ماند. در نتیجه پیشنهاد برگزاری کنسرت رایگان را مطرح کرد که می‌دانسته مجوز نمی‌گیرد و هرگز به انجام نمی‌رسد؛ به این ترتیب نه تنها از اعتراض‌ها و فحاشی‌ها در امان می‌ماند بلکه به قامت یک قهرمان ظاهر می‌شود و بر تعداد طرفدارانش افزوده می‌شود.

دوم: مردمی هستند؟

روایت دوم: شجریان پسر می‌دانست خریدن بلیت کنسرت - نمایش «سی» برای قشر وسیعی از مخاطبان مقدور نبوده و بعید نیست خیلی‌ها نتوانند به تماشای این کنسرت بیایند، پس چه بهتر آن را لغو کند اما وقتی یک هنرمند می‌گوید حال و روز مردمش را درک می‌کند چرا گامی برای همراهی با آنها برندارد و اینجا بود که او پیشنهاد برگزاری کنسرت رایگان را داده که کاملا شدنی است!

سوم: می‌خواهند محبوب شوند؟

هنرمندان از برگزاری کنسرت رایگان چه هدفی را دنبال می‌کنند؟ می‌خواهند به شهرت و محبوبیت برسند و حسابی دل مردم را ببرند یا کمکی باشند برای حل مشکلات اقتصادی مردم یا راحت‌ کردن تحمل دشواری‌ها با ایجاد حال خوب؟

تا این لحظه که این گزارش نوشته می‌شود، همایون شجریان همچنان در اجرای پیشنهادش مصمم است؛ شاید در رودربایستی مانده و چاره‌ای ندارد که اجرایش را پیگیری کند، شاید همان‌طور که به مدیران شهرداری گفته، برگزاری کنسرت رایگان دغدغه مهم اوست. او جمعه‌ای که گذشت، دیداری با مدیران شهرداری داشت و درباره برگزاری کنسرت رایگان گفته‌بود: سه سال پیش برای کسانی که تا به‌حال امکان دیدن کنسرت نداشته‌اند و اغلب در نقاط کم امکانات شهرها زندگی می‌کنند، درخواست اجرای کنسرت خیابانی دادم که به دلایلی برگزاری آن میسر نشد. دغدغه برگزاری این کنسرت تا به امروز با من ماند. امروز به دلیل دیگری که می‌دانید این دغدغه مطرح شد؛ البته به هر حال صورت مسأله، یعنی مشکلات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، سر جای خودش هست. این مسائل تا حل نشود نارضایتی جامعه پابرجاست، اما یک رویداد هنری می‌تواند به همدلی و انرژی‌مان کمک کندسیروان خسروی بعد از سه روز فکر کردن، کنسرت رایگان را بیهوده تشخیص داده و معتقد است در این شرایط حکم مسکن را دارد و بهتر است آن را برگزار نکند، هرچند گاهی مسکن هم بد نیست، مخصوصا اگر کمکی باشد برای برطرف شدن درد تا رسیدن درمان قطعی.اما شهرام ناظری گویا از برگزاری کنسرت رایگان توقع حل مشکلات را داشته و البته کاهش قیمت ارز را. این استاد موسیقی توضیح داده که برگزاری کنسرت رایگان هیچ فایده‌ای به حال مردم ندارد و دردی را دوا نمی‌کند اما با این حال اعلام کرده اگر جوان‌ها وارد میدان شوند و نتیجه بگیرند او هم استقبال خواهد کرد.

قیمت‌ها شکسته شد؟

از بین همه آنهایی که برگزاری کنسرت خیابانی برایشان جالب بوده، عده‌ای هستند که احتمالا کمی نگاه اقتصادی و قدرت تحلیل دارند و برگزاری کنسرت رایگان و حتی اعلام خبر برگزاری آن را در شکسته شدن حباب قیمت‌ها موثر می‌دانند. این عده معتقدند این اقدام در تعدیل قیمت کنسرت‌ها بسیار موثر است و شرکت‌ها و موسساتی که برگزاری کنسرت‌ها را انجام می‌دهند با چنین اتفاقی ممکن است حسابی به خودشان بیایند یا برعکس درصدد کارشکنی بربیایند و عرصه را با انواع رایزنی‌ها و برنامه‌چینی‌ها برای برگزاری کنسرت خیابانی تنگ کنند.

چه کار می‌شود کرد؟

برگزاری یک کنسرت با توجه به هزینه‌های متعددی که دارد، ارزان تمام نمی‌شود و کسی از موسسه‌ها و شرکت‌های برگزارکننده و نیز از هنرمندان توقع ندارد که حتما در این طرح با همایون شجریان همراهی کنند اما این نکته را نیز نمی‌توان نادیده کرفت که بسیاری اوقات هنرمندان و حتی موسسه‌ها و شرکت‌های برگزارکننده کنسرت، به نفع امور خیریه یا به منظور خاصی، اجرای رایگان ترتیب داده‌اند ولو این اقدام در راستای تبلیغاتشان باشد. اما مهم اینجاست که اقداماتی از این دست همیشه بوده و حالا هم می‌تواند باشد اما در ابعادی وسیع‌تر؛ به وسعت یک شهر و البته با بررسی همه جوانب و ابعاد چنین رویداد بزرگی.

ضمن همه این موارد، گاهی می‌توان خیلی سخت نگرفت و برخی چیزها را به فناوری سپرد. در بسیاری از کشورهای جهان، علاقه‌مندان به حضور در کنسرت‌ها دو راه دارند؛ یا بلیت کنسرت را خریداری کنند و آن را زنده از داخل سالن ببینند یا این‌که بتوانند خارج از سالن برگزاری، همزمان آن را از مونیتورها تماشا کنند و لذت ببرند.

البته هر از گاهی برگزاری کنسرت‌های رایگان هم بد نیست، مثل برندهای معتبر که آثارشان را بعد از فصل فروش به حراج می‌گذارند!

از این قرار

بد نیست بدانیم قصه از کجا شروع شده: همایون شجریان کمی قبل از برگزاری فصل دوم کنسرت «سی» اعلام کرد برای همراهی با مردم در شرایط حساس کنونی و برهه‌ای که در آن قرار داریم، برگزاری این کنسرت را لغو می‌کند. واکنش‌ها به این اقدام متفاوت بود و در ادامه به آن می‌پردازیم، اما این واکنش‌ها، بحث اجرای رایگان را پیش کشاند و اینجا بود که همایون شجریان پیشنهاد اجرای کنسرت خیابانی را خیلی جدی مطرح کرد و در توییترش نوشت: «در این ایام که چون سیاوش در گذر از آتش هستیم، نمی‌دانم چه کنیم تا حالمان کمی به شود. چنانچه مشکل مجوز نباشد سراپا در خدمتم تا بدون هیچ انتفاعی کنسرت خیابانی گسترده برای شما عزیزان اجرا کنم، شاید دلمان در کنار یکدیگر آرام گیرد.»

بعد از آن چند هنرمند از ایده شجریان استقبال کردند. سیروان خسروی برای برگزاری کنسرت خیابانی اعلام آمادگی کرد و گروه نمایش «چهارمین شنبه» کمی قیمت بلیتش را کاهش داد.

توجه‌ها به برگزاری کنسرت خیابانی هنرمندان جلب شده بود و طرفداران داشتند چنین اتفاقی را در ذهنشان تجسم می‌کردند که سیروان خسروی از این کار انصراف داد. او برای طرفدارانش نوشت تور کنسرت‌های تابستانی‌اش را به خاطر شرایط اقتصادی مردم لغو کرده بود و با همین نگاه هم برای کنسرت رایگان اعلام آمادگی کرده اما بعد از سه روز به این نتیجه رسیده که برگزاری چنین کنسرتی بیهوده‌ است چون در بهترین حالت حکم مسکن برای درد و رنج مردم را دارد یا حتی می‌تواند نشان‌دهنده نوعی بی‌تفاوتی باشد!

دیروز هم شهرام ناظری برگزاری کنسرت رایگان را بی‌فایده دانست و گفت اگر این کار مردم را خوشحال کند با انجامش موافق است، اما برگزاری کنسرت بر قیمت دلار و یورو تاثیری ندارد و مشکلات مردم را حل نمی‌کند. او از جوانان خواست وارد میدان شوند و اگر چنین کنسرتی به نتیجه رسید، آن وقت پیشکسوتانی مانند خودش هم دست به کار خواهند شد.

وقتی همایون شجریان پیشنهاد کنسرت رایگان خیابانی را ارائه کرد، بلافاصله شهرداری تهران، کمیسیون فرهنگی شورای شهر تهران و البته خانه موسیقی از برگزاری چنین کنسرتی استقبال کردند و به این منظور جلساتی نیز برگزار شد.

اما بی‌شک برگزاری چنین کنسرتی نیاز به صدور مجوزهای مختلفی دارد و از آن مهم‌تر تامین امنیت فضای کنسرت است که شجریان هم به آن اشاره کرده و معتقد است برقراری امنیت برای کنسرتی که هر کسی با هر فرهنگی از هر جایی می‌تواند در آن شرکت کند، کاری دشوار اما شدنی است!

و در آخر...

مقدمات و تبعات

چه اهمیتی دارد هنرمندان چه نیتی دارند، مهم این است نتیجه کارشان چه باشد.

شاید بهتر و مهم‌تر باشد که قبل از هر قضاوتی، اجرای یک کنسرت خیابانی رایگان را تجسم کنیم؛ به عبارتی بهتر است از نیت‌خوانی و بررسی قصد هنرمندان و برگزارکنندگان و حتی مسئولان فرهنگی عبور کنیم و فرض را بر این بگذاریم که قرار است این کنسرت خیابانی برگزار شود، بعد بسنجیم برگزاری چنین برنامه مفصلی چه مقدماتی نیاز دارد و چه تبعاتی در پی خواهد داشت.

در صنعت موسیقی کشور، افراد زیادی دخیل هستند؛ از هنرمندان و مخاطبان گرفته تا برگزارکنندگان و همه کسانی که کسب و کارشان با موسیقی پیوند خورده است.

برگزاری کنسرت خیابانی بخصوص در چنین شرایطی حتما تاثیراتی بر تمام این افراد خواهد داشت چراکه خاستگاه این ایده اقتصادی است و حذف بلیت‌‌فروشی با هر نیتی می‌تواند موج‌هایی در اقتصاد موسیقی ایجاد کند که این موج‌ها، چه بزرگ چه کوچک، در کوتاه‌مدت و دراز مدت، حتما تاثیراتی به دنبال خواهد داشت؛ تاثیراتی که باید شناسایی و ارزیابی شده و بعد مقدمات برگزاری کنسرت فراهم شود.

آذر مهاجر

ادبیات و هنر