خطرات کورتیزول اضافی و بیماری کوشینگ

استرس یک دختر جوان که این روزها درگیر کنکور است را در نظر بگیرید. یا استرس یک مرد میانسال که شغلش را از دست داده و بشدت به‌دنبال کار جدید است. در هر دوی این افراد اگر کورتیزول خون را اندازه بگیریم بالاتر از حد عادی است. این شرایط را بیماری در نظر نمی‌گیریم. ولی اگر شرایط ادامه پیدا کند کورتیزول زیادی آسیب‌رسان می‌شود. هورمون کورتیزول، قند خون را بالا می‌برد تا فرد آماده شرایط سخت شود. فشارخون هم به همین دلیل بیشتر می‌شود. تغییرات زیادی در سوخت‌و ساز و عملکرد بدن در اثر این هورمون ایجاد می‌شود. مثلا میل و فعالیت جنسی ضعیف می‌شود.

مرد میانسال اگر در مدت زمان مناسبی کار پیدا نکند، کم کم میل جنسی کمتر و کمتری خواهد داشت. احتمال ایجاد دیابت و فشار خون در او زیاد خواهد شد و بسیاری از مشکلات دیگر. در مورد مثال دوم نیروی جوانی مانع بسیاری از مشکلات متابولیک در دختر جوان کنکوری می‌شود، ولی او هم ممکن است مشکلاتی مانند به هم خوردن عادت ماهانه یا دیابت ملایم را تجربه کند. در دو مثال بالا در واقع این دو فرد دچار زیادی مزمن کورتیزول و نوعی بیماری کوشینگ خفیف هستند. هر دوی این افراد برای حفظ سلامتی باید مشکل را حل کنند تا وضعیت سوخت و ساز بدن عادی شود.

بیماری‌های مختلفی وجود دارد که باعث زیادی هورمون کورتیزول در بدن و بیماری کوشینگ می‌شود. این بیماران دچار چاقی تنه، گرد شدن صورت، فشار خون و قند بالا می‌شوند. پوستشان نازک و این موضوع باعث سرخی صورت و با برخوردهای کوچک دست و پایشان دچار کبودی می‌شود. این بیماران همچنین دچار بد خوابی و افسردگی شده و در زنان پرمویی و تغییرات عادت ماهانه آزاردهنده است. از دیگر علائم این بیماری ضعف عضلات و ایجاد نوارهای بنفش رنگ روی شکم و ران است.

مهم‌ترین عامل ایجاد این بیماری وجود تومور در غده هیپوفیز است که با ترشح هورمون خاصی باعث تحریک غده فوق کلیه و زیاد شدن هورمون کورتیزول می‌شود. گاهی نیز غده‌ای در خود غده فوق کلیه تشکیل می‌شود که باعث افزایش ترشح کورتیزول می‌شود. باید دانست این غده‌ها بیشتر خوش خیم هستند و عارضه اصلی شان همین زیادی هورمون کورتیزول است که باعث علائم و نشانه‌هایی در بدن بیمار می‌شود.جراحی، درمان اصلی این بیماری است.

دکتر رضا کریمی

فوق‌تخصص غدد و متابولیسم