شوریده چند هزار سـاله در راه ثبت جهانی

دوتار عمری دراز دارد و گفته می‌شود چند هزار سال است که در ایران زندگی می‌کند. امروزه حوزه‌های نواختن دوتار عبارتند از شمال خراسان در شهرهای قوچان، بجنورد، شیروان، اسفراین و درگز و جنوب و شرق خراسان در شهرهای نیشابور، فردوس، تایباد، بیرجند، بجستان، بردسکن، قائنات، تربت جام، کاشمر، باخرز، خواف و سرخس و سبزوار و نواحی ترکمن‌نشین شمال شرق از جمله استان گلستان و بخش علی‌آباد کتول همچنین برخی مناطق استان مازندران. این ساز در نواحی مختلف، با اندکی تغییر در شکل و نحوه نوازندگی دیده می‌شود.

انواع دوتار در محدوده مرزهای جغرافیایی ایران به «دوتار خراسان» با دو گونه شمال و جنوب، «دوتار ترکمن» و «دوتار مازندران» تقسیم می‌شود. شکل ساز و نحوه در دست گرفتن و سبک نواختن در شمال و جنوب خراسان تا حدودی با هم تفاوت دارد. مردم مناطق خراسان قصه‌ها و داستان‌های خود را در قالب آهنگ‌هایی زیبا سینه به سینه به نسل‌های کنونی منتقل کرده‌اند. در شهرهای کاشمر، فردوس، تربت حیدریه، قائن و بیرجند نیز در پی سفر هنرمندان زبده دوتار نواز شرق خراسان این ساز نواخته می‌شود. تیره ترکمن‌های سالور تربت جام در شرق خراسان نیز دوتار ترکمنی می‌نوازند.

دوتار چند هزار ساله ایرانی که هر چند عمری دراز دارد، اما هنوز پویا و زنده است این روزها قرار است بار و بندیلش را جمع کند، پرونده‌اش را دست بگیرد و راهی سفری طولانی شود، سفری پربار که قرار است نامش را در میراث معنوی جهانی ثبت کند و «دوتار» این شوریده موسیقی نواحی کشورمان را بیش از پیش به جهان معرفی کند. در ادامه به بررسی ساز دوتار، نوازندگان برجسته این ساز و کارشناسان و مسئولان پرداخته‌ایم.