مساله‌ای به نام بی‌تاثیری پژوهش‌ها

‌ بهروز ابطحی، معاون پیشین پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی معتقد است این ایراد هر چند وارد است، اما دو سو دارد و دانشگاه در یک طرف این ماجرا قرار دارد. او به جام‌جم می‌گوید: سمت دیگر این ضعف را باید در نهادها و دستگاه‌هایی جست‌وجو کرد که مشکلات مختلف در آن وجود دارد.

آن طور که او توضیح می‌دهد این دستگاه‌ها مشکلاتشان را بدرستی به دانشگاه ارجاع نمی‌دهند و برای این که این کار درست صورت بگیرد نیاز است دستگاه‌های متولی و نهادهایی که مشکل در حوزه آنها وجود دارد با دانشگاه تفاهم داشته باشند و به این نهاد اعتماد کنند.

ابطحی ادامه می‌دهد: وقتی بخواهیم سریع وارد کاری بشویم و نتیجه بگیریم ممکن است به وضعیت کنونی دچار بشویم. توان علمی دانشگاه‌های ما کم نیست. نیروی انسانی خیلی خوبی در آن وجود دارد. فقط باید به این افراد اعتماد کرد و مشکلات را با آنها در میان گذاشت و البته از آنها حمایت کرد .

معاون پیشین پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی البته چالش‌های پژوهش دانشگاه‌ها را محدود به این نقد نمی‌داند. او معتقد است مهم‌ترین چالش در این حوزه نبود حمایت‌های مالی مناسب برای پژوهش است.

آن طور که او می‌گوید این حمایت‌ها فقط محدود به بودجه نیست. بخش مهم‌تر این است که دستگاه‌ها موظف هستند بودجه‌ها را صرف پژوهش کنند و این کار بدرستی صورت نمی‌گیرد.

ابطحی با اشاره به برخی مصداق‌های این آفت عنوان می‌کند: خیلی از دستگاه‌های دولتی در ایران خودشان فعالیت‌های پژوهشی یا شبه‌پژوهشی انجام می‌دهند و بودجه را با عنوان پژوهش، هزینه برگزاری کنفرانس می‌کنند.

پژوهش‌های بی‌مخاطب

حمایت‌های مالی نکته مورد اشاره کاظم ملکوتی است. معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی ایران با بیان این که پژوهش در صورتی اثربخش است که در بازار برای آن خریدار وجود داشته باشد، به ایسنا می‌گوید: کلید حل چالش‌های پژوهش در کشور آن است که پژوهشگر در مورد مساله‌ای پژوهش کند که مخاطب آن را بخواهد. این خریدار می‌تواند مدیر یک شرکت، دفتر بهداشتی، بیمارستان، یک شرکت تولیدی یا هرکس دیگری باشد، برای این که پژوهش بتواند بازار داشته باشد باید نیاز مخاطب را در نظر گرفته و بر اساس نیاز مخاطب پژوهش انجام شود.
در این صورت مخاطب با خاطر آسوده نتایج پژوهش را می‌پذیرد.

به گفته ملکوتی، اگر پژوهش‌ها کاربردی و معطوف به حل یک مساله نباشند، در نهایت ارتباطی بین صنعت و پژوهش ایجاد نمی‌شود. به همین دلیل صنعتگران و مصرف‌گران خدمات، منتظر نیستند کسی با انجام پژوهش به آنها راهی برای حل مشکلات و معضلات نشان دهد.

بهروز ابطحی اما معتقد است کاربردی بودن پژوهش‌ها جنبه دیگری هم دارد. او به جام‌جم می‌گوید:‌ وقتی صنایع و اقتصاد بومی باشند، زمینه ایجاد می‌شود تا دانشگاه‌ها و نهادهای علمی کشور هم با آن مرتبط شوند و در حل مشکلات کاراتر باشند. به هر حال بخشی از صنایع و فناوری‌های ما، صنایع وارداتی است و طبیعی است که بخشی از نیاز در خارج دنبال شود، اما هر چه بومی شدن فراگیرتر شود این ارتباط استحکام بیشتری پیدا می‌کند.

چالش دیگر حوزه پژوهش، آفت فردگرایی است. ابطحی این آفت را مهم می‌داند و می‌افزاید: برنامه‌های جامع و کلان برای پژوهش کمتر دیده می‌شود؛ برنامه‌هایی که روی آن فکر شده باشد و بتواند هم افزایی ایجاد کند.