گروه‌های افراطی از عبدالوهاب تا بغدادی

اما ریشه این گروه‌ها از کجاست و با چه اندیشه و هدفی دست به قتل عام مسلمان و دیگر افراد بی‌گناه می‌زنند؟ برخی به اشتباه یا از روی غرض، این حرکت‌ها را ناشی از وقوع انقلاب اسلامی ایران می‌خوانند. اما همه شواهد و قراین نشان‌ می‌دهد الهام‌بخش این جنبش‌های تروریستی تکفیری در سراسر جهان، عقاید وهابی است که از عربستان سعودی به سراسر جهان ساطع می‌شود. عقاید وهابی بر جنبش طالبان در افغانستان و القاعده تأثیر بسزایی دارد و سازمان تروریستی داعش نیز از این عقاید تغذیه می‌کند.

وهابیت از کجا آمد؟

وهابیت، جنبشی مذهبی است که محمد بن عبدالوهاب در قرن هجدهم در نجد عربستان بنیان گذاشت و از سال 1744 میلادی مورد پذیرش خاندان سعودی قرار گرفت. وهابیت از نظر ایدئولوژیکی پیرو اعتقادات ابن تیمیه و از نظر فقهی پیرو مذهب حنبلی است و هدف خود را بازگشت به آموزه‌های اصیل در قرآن و حدیث (سنت پیامبر) می‌خواند و با هر نوع بدعتی مخالفت می‌کند.

محمد بن عبدالوهاب معتقد بود تمام مطالبی که پس از قرن سوم هجری به اسلام افزوده شده جعلی است و باید از این مذهب حذف شود. این دیدگاه به یک پالایش اساسی در مذهب سنی اعتقاد داشت و زیارت قبور، تقدیس اولیاء و زندگی مجلل را از بزرگ‌ترین گناهان می‌دانست.

اتحاد با آل سعود

عبدالوهاب برای تبلیغ عقاید خود به شهر مدینه رفت. اما به علت مواضعش از مدینه بیرون شد و به شمال شرقی نجد رفت و خاندان سعودی را پیرو باورهای خود کرد. این موضوع باعث شد وهابیت از نظر سیاسی، متحد دودمان سعودی باشد. شیخ‌سعودی متقاعد شد وظیفه مذهبی آنها به راه‌انداختن جنگ مقدسی علیه تمام انواع دیگر اسلام است. سعودی‌ها بر تمامی نجد مسلط شدند، مکه و مدینه را اشغال کردند، به کربلا در عراق حمله‌ور شدند و تقریبا تمام شبه‌جزیره عربستان بجز یمن به تسلط آنها درآمد. اما سلطان عثمانی که عربستان را تابع خود می‌دانست، با کمک گرفتن از حاکم مصر، نخستین حکومت وهابی را در سال 1818 ساقط کرد.

اما آنها دوباره تحت رهبری فیصل اول به احیای حکومت خود پرداختند، ولی این بار به دست خاندان رشیدیه از شمال عربستان از قدرت کنار رفتند. در قرن بیستم، سومین مرحله احیای وهابیت با موفقیت‌های ملک عبدالعزیز فرا رسید که در سال 1902 ریاض را تصرف کرد و با کمک انگلیسی‌ها تا سال 1932 با بازپس‌گیری تقریبا تمام مناطق از دست رفته موفق شد حکومت پادشاهی عربستان سعودی را بنیان‌ بگذارد و از آن زمان، تسلط سیاسی و مذهبی وهابیت بر شبه‌جزیره عربستان تضمین شد.

پیروان وهابیت خود را موحدون می‌خوانند؛ نامی که از تأکید آنها بر وحدت مطلق خداوند (اصل توحید) برگرفته شده است. آنها هر عملی را که دلالت‌کننده به شرک (چندخدایی) بدانند مانند زیارت قبور و تقدیس برخی افراد ممنوع می‌شمارند. آنها بازگشت به آموزه‌های اصیل در قرآن و حدیث (سنت پیامبر) را هدف می‌دانند و با هر نوع بدعتی مخالفت می‌کنند. چنین نگرشی به عمل تکفیر منجر می‌شود که بنابر آن هرکسی که با تفسیر آنها از اسلام موافق نباشد، کافری دانسته می‌شود که باید با او جهاد کرد.