حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
انقلاب مشروطه کنترل استبداد با مهار دین
انقلاب مشروطیت از ابتدا برخاسته از انگیزه های درونی و افکار بومی بود. در خواست اولیه ، تاسیس عدالتخانه بود، اما بتدریج درخواست ها به تاسیس مجلس شورا تبدیل شد.
علمای تهران مانند شیخ فضل الله نوری مجتهد بزرگ تهران ، سیدمحمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی به عنوان رهبران انقلاب در تهران عمل می کردند. حضور گسترده علمای شیعه در انقلاب مشروطه با توجه به ماهیت ضد استبدادی آن ، چیزی جز تقابل دین و دولت در دوره قاجار نیست.
علما و مردم خواستار حکومتی بودند که در آن اعمال گسترده قدرت مطلق و خودکامه ، ناممکن باشد. مشروطه ، واژه ای فارسی عربی است که به معنای «شرطی»، «محدود» و یا «تعدیل یافته» است. خواست مرکزی انقلاب مشروطه ، تاسیس سلطنتی محدود یا تعدیل یافته بود که بزرگترین دستاورد هر چند ناپایدار انقلاب نیز بود. بر مبنای تفکر شیعه در عصر غیبت ، نیابت امام زمان برعهده مجتهد اعلم است. از دوران صفویه ، نواب عامه بدون قائل شدن حدودی برای قدرت سلطنت ، آن را به شاه ، تفویض می کردند. 4در مشروطه این امر تعریف و تبیین جدیدی یافت. علمائ برای اعمال این محدودیت و به منظور واداشتن شاه به قبول آن ، خود را در یک انقلاب و قیام گسترده وارد کردند. انقلاب مشروطیت و جنبش تنباکو، ابطال کننده نظریاتی است که در مورد ماهیت غیرانقلابی علمای شیعه ابراز می شود.
محدودیت سلطنت با اجرای احکام دینی
انقلاب مشروطیت علاوه بر این که تجدید نظری اساسی در نظریه شیعه پیرامون سلطنت است ، دارای بعد برجسته دیگری نیز در مورد اجرا شدن احکام و قوانین الهی براساس مصوبات مجلس شورا می باشد. در بعد عملی و مبارزاتی ، تلاشها و مجاهدت های شیخ فضل الله نوری منجر به اصلاح قانون اساسی و افزودن متممی بر آن گردید.
براساس آن مقرر شد 5 نفر از علمای طراز اول بر مصوبات مجلس شورا از جهت تطبیق با احکام و موازین شرعی نظارت کنند. البته باید گفت از زمان صفویه قضای اسلامی به شکل سنتی عمدتا بر عهده علما بوده است ، اما تلاشهای علما چنین کارکردهایی را در قالب قانون اساسی نهادینه کرد و احکام الهی را علاوه بر مردم ، بر اعمال شاه و دولت نیز حاکم ساخت.
در همین راستا علامه نائینی نیز اجرای احکام دینی را یکی از راههای مهار استبداد و سلطنت مطلقه می دانست.
لطفعلی عیوضی
گفت و گو
