تک و پاتک بورس و بانک مرکزی

موضع بانک مرکزی

ولی‌الله سیف اوایل این هفته درخصوص بالا بودن نرخ سود بانکی در کنار نرخ تورم زیر 10 درصد گفت: بانک مرکزی بازار را رصد می‌کند چون بخشی از عدم تعادل ایجادشده به دلیل حجم اوراق (اوراق اسناد خزانه) بود. رئیس‌کل بانک مرکزی، در پاسخ به این سوال که بانک‌ها نرخ سود مصوب بانک مرکزی را به هیچ عنوان رعایت نمی‌کنند لذا بانک مرکزی برای وادار کردن بانک‌ها به رعایت نرخ سود چه برنامه‌ای دارد، گفت: این مساله موجب حرکت نرخ سود به سمت بالا شد، اما برخی بانک‌ها هم دارند افراط می‌کنند.

رئیس‌کل بانک مرکزی با بیان این که بانک مرکزی بانک‌های افراط‌کننده در نرخ سود بانکی را دنبال می‌کند، گفت: پرونده‌هایی به همین دلیل تشکیل و به هیأت انتظامی بانک‌ها ارجاع شده است.

سیف تصریح کرد: این اقدامات نظارتی بانک مرکزی بتدریج بانک‌ها را به سمت کاهش نرخ‌های سود سپرده و تسهیلات هدایت می‌کند‏.

رئیس شورای پول و اعتبار با اشاره به تورم 9 درصد، گفت: در چنین شرایطی نرخ‌های بالای سود بانکی منطق ندارد و باید دو کار را همزمان انجام دهیم؛ اول تلاش کنیم سطح تورم در وضعیت تک‌‌رقمی پایدار بماند و دوم نرخ سود تسهیلات بانکی را به سمت پایین هدایت کنیم.

واکنش بورسی‌ها

این در حالی است که کارشناسان معتقدند کل اوراق خزانه منتشره تنها معادل 5 درصد از سپرده‌های بانکی است. این حجم آنقدر اندک است که صحبت از اثر عرضه این اوراق بر افزایش سود بانکی به یک شوخی شبیه شده است. به عقیده کارشناسان، کشف قیمت این اوراق روی اعدادی مثل 25 درصد باعث آشکار شدن وضعیت واقعی در بازار پول شد و فقط آنچه بود را آشکار کرد و از این بابت بهانه‌ها را برای کاهش شبه دستوری نرخ سود مسدود ساخت، اما نباید فراموش کرد وضع بازار پول بد بود که این اوراق روی 25 درصد کشف قیمت شد، نه آن که کشف قیمت 25 درصد باعث بحران پولی شود.

نکته مهم بعدی آن است که به نظر می‌رسد، رقابت روی خرید اوراق خزانه را بانک‌های تحت نظارت بانک مرکزی و صندوق‌های با درآمد ثابت ایجاد کرده‌اند. در واقع حجم عرضه‌شده اوراق دلیل افزایش نرخ سود نیست بلکه صرفا رسواکننده آن است. بانک مرکزی می‌توانست براحتی مانع انجام چنین اقدامی از سوی بانک‌ها شود یا حداقل از شدت رقابت با حذف بانک‌ها از گردونه خرید بکاهد که این اقدام به شکل موثری صورت نگرفته است.

امیر هامونی، مدیرعامل شرکت فرابورس ایران در واکنش به سخنان رئیس‌کل بانک مرکزی تاکید کرد: من این که بازار بدهی نرخ‌های بازار پول را تحت تاثیر قرار می‌دهد رد می‌کنم.

وی گفت: حجم گردش مالی بازار بین بانکی 60 برابر بازار بدهی است؛ بازار بین بانکی در سال 95، دو میلیون میلیارد تومان گردش مالی داشته در حالی که کل گردش بازار بدهی 38 هزار میلیارد تومان بوده است.

هامونی تصریح کرد: در صورتی که جریان خروج پول از سمت بانک‌های معتبر به سمت بانک‌های مشکل دار و موسسات غیرمجاز متوقف شود، نرخ سود در بازار پول را می‌توان مدیریت کرد. وی همچنین از محدودیت انتشار اوراق بدهی خبر داد و گفت: میزان، نرخ و زمان انتشار اوراق بدهی در حال مدیریت شدن است. کمیته‌ای متشکل از اعضا و دستگاه‌های مرتبط باید تشکیل و هماهنگی‌های لازم درباره نحوه و زمان انتشار اوراق انجام شود و معتقدم رئیس سازمان بورس باید در این باره حق وتو داشته باشد.

واکنش رئیس بورس

شاپور محمدی، رئیس سازمان بورس هم انتشار اوراق کوتاه‌مدت را یکی از چالش‌های سرمایه‌گذاری خواند و گفت: در قانون، اسناد خزانه سه‌ساله پیش‌بینی‌شده که دولت اقدام به انتشار اسناد یک‌ساله می‌کند ولی بتازگی اوراقی راکه دوساله یا سه‌ساله بوده را نیز منتشر کرد.

وی در خصوص این سؤال که اقتصاد باید «بازار پایه» باشد یا «بانک پایه»؟ افزود: به نظر من هر کدام از این دو که بتوانند ارزان‌تر تأمین مالی را انجام دهند بهتر است و نمی‌شود گفت به اجبار یک اقتصاد را بازار پایه در نظر گرفت یا بانک‌پایه و این موضوع در تمام دنیا در قالب نرخ تأمین مالی جواب داده است.

محمدی گفت: این که گفته می‌شود حتما ما باید بازارپایگی را نفی کرده و بانک‌پایگی را تبلیغ کنیم، این شاید نگاهی باشد که باید تعدیل شود و البته باز جایگاه بازار سرمایه باید تقویت شود.

رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار مجموع تأمین مالی کوتاه‌مدت و بلندمدت در بازار سرمایه اعم از افزایش سرمایه شرکت‌ها و ورود شرکت‌های جدید به بورس و تأمین مالی از طریق پیش‌فروش کالا و اوراق و صندوق‌های مشترک سرمایه‌گذاری را بیش از صد‌هزار‌میلیارد تومان عنوان کرد البته این مبلغ نسبت به 400 هزار میلیارد تومان تسهیلات بانکی‌ که پرداخت شده چیزی حدود 25 درصد است.