صنعت نفت؛ تحولات 95 چشم‌انداز 96

ابتدای سال 95 بود که وزیر نفت مهم‌ترین برنامه‌های وزارت نفت در سال 95 را بیان کرد.

این مقام مسئول، مهم‌ترین اولویت‌های صنعت نفت را در سال 95 امضای قراردادهای توسعه برخی میادین نفتی و گازی در قالب مدل جدید قراردادهای صنعت نفت برشمرد و گفت: افزایش تولید نفت ایران و همچنین افزایش تولید گاز از میدان مشترک پارس جنوبی از مهم‌ترین برنامه‌های صنعت نفت است.

همچنین گازرسانی به زاهدان و توسعه میادین نفتی غرب کارون، دیگر برنامه صنعت نفت در سال 95 بود که با نگاهی گذرا می‌توان گفت این برنامه‌ها محقق شده است.

اما از اتفاقات مهمی که در طول یک سال گذشته در صنعت نفت رخ داد می‌توان به حادثه آتش‌سوزی پتروشیمی بوعلی و حوادث سریالی صنعت پتروشیمی ایران، توافق اعضای اوپک و غیراوپک برای کاهش سطح تولید نفت خام و بهبود بازار، قطع صادرات گاز ترکمنستان به ایران و امضای تفاهم نامه توسعه فاز 11 پارس جنوبی با شرکت توتال فرانسه اشاره کرد که به طور مختصر به هریک از این حوادث می‌پردازیم.

آتش‌سوزی پتروشیمی بوعلی

اواسط تیرماه سال 95 یکباره خبر آتش‌سوزی مهیب در پتروشیمی بوعلی همه ایران را شوکه کرد. گستردگی حادثه به اندازه‌ای بود که رسانه‌های بین‌المللی نیز به این حادثه پرداختند.

باید تاکید کرد اگرچه این گونه حوادث در صنعت پتروشیمی جهان هراز گاهی رخ می‌دهد، اما اظهارنظر مسئولان مبنی بر این که باید مواد درون مخزن نفتا بسوزد تا آتش خاموش شود، موجب شد انتقادهای فراوانی به عملکرد وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی مطرح شود.

البته باید گفت با این تصمیم پتروشیمی بوعلی بیش از 50 ساعت شرایط بحرانی را پشت سر گذاشت.

این تنها حادثه در صنعت پتروشیمی ایران نبود، بلکه آغازی برای حوادث سریالی بود، مانند حادثه آتش‌سوزی در پتروشیمی تندگویان، انفجار خط لوله اتیلن غرب، حادثه آتش‌سوزی در چند مجتمع پتروشیمی ماهشهر، قطع تولید پتروشیمی‌های فاز یک عسلویه به دلیل از کار افتادن پتروشیمی مبین که وظیفه تامین یوتیلیتی پتروشیمی‌های عسلویه را به عهده دارد.

این حوادث به اندازه‌ای مشکوک بود که سازمان پدافند غیرعامل، سازمان بازرسی و مجلس شورای اسلامی به آن ورود پیدا کردند تا احتمالات علت وقوع این حوادث را بررسی کنند و مواردی از قبیل عمدی بودن یا حمله سایبری و ضعف در نیروهای ایمنی HSE نیز مطرح شد.

توافق اعضای اوپک

اوایل آذرماه سال 95 یکصد و هفتاد و یکمین نشست اوپک با حضور اعضای این سازمان برگزار شد و اعضا در یک تصمیم تاریخی متعهد شدند سقف تولید نفت اوپک برای بهبود قیمت نفت کاهش یابد.

اعضای اوپک برای نخستین بار از سال 2008 میلادی بر سر کاهش تولید نفت خام خود به اجماع رسیدند و توانستند توافق الجزایر را اجرایی کنند.

بر اساس توافق مقدماتی (28 سپتامبر، هفتم مهرماه) الجزیره، قرار بود سطح تولید اوپک به 32 میلیون و 500 هزار تا 33 میلیون بشکه در روز محدود شود.

اعضای اوپک سرانجام در وین توافق کردند به مدت شش ماه از اول سال 2017 میلادی روزانه یک میلیون و 200 هزار بشکه از سطح تولید خود بکاهند و مجموع سقف تولید را به 32 میلیون و 500 هزار بشکه در روز برسانند و این منوط به همکاری کشورهای غیرعضو اوپک و کاستن روزانه 600 هزار بشکه نفت از تولیدشان شد.

وزیران نفت و انرژی کشورهای عضو اوپک همچنین با تولید روزانه سه میلیون و 900 هزار بشکه نفت خام ایران موافقت کردند.

اعضای اوپک با تصمیم خود در آن مقطع که به دور از انگیزه سیاسی اتخاذ شد، ثابت کردند هنوز در شرایط سخت می‌توانند تصمیم‌های مهمی بگیرند و نقش مهمی در بازار انرژی جهان بازی کنند.

پیش‌بینی‌ها حاکی از آن بود که قیمت نفت با این تصمیم اوپک به محدوده 50 تا 55 دلار برای هر بشکه می‌رسد که این پیش‌بینی محقق هم شد.

بیژن زنگنه، وزیر نفت ایران پیش از نشست اوپک اعلام کرده بود: اگر روح اقتصادی بر نشست وزیران نفت و انرژی عضو اوپک حاکم باشد ما خیلی زود به نتیجه می‌رسیم، اما اگر سیاست بخواهد تعیین‌کننده شود، تصمیم‌گیری دشوار می‌شود.

براساس توافق اعضای اوپک، عربستان تولید خود را 500 هزار بشکه در روز کاهش داد و به ده میلیون و 60 هزار بشکه در روز ‌رساند.

ترکمنستان شیر گاز خود را روی ایران بست

مسئولان شرکت ترکمن گاز روز یکشنبه 12 دی‌ماه سال 95 باوجود مذاکرات فشرده میان مسئولان شرکت ملی گاز ایران با این شرکت یکباره گاز صادراتی خود را به ایران قطع و به تعطیلات کریسمس رفتند.

مسئولان صنعت نفت می‌گفتند ترکمنستان به دلیل درخواست اضافه گازبها به قطع گاز اقدام کرده است، اما در طرف مقابل ترکمن‌ها مدعی بودند آنچه موجب قطع گاز شده است، نپرداختن گازبها از سوی ایران بوده است.

حمیدرضا عراقی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اعلام کرد مشکل ایران پول است و بحث در مورد نحوه نقل و انتقالات نیست، بلکه می‌توانیم براحتی پول را از طریق بانک و بدون واسطه به ترکمنستان برسانیم.

با این حال، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اعلام کرد حاضر است با شرکت ترکمن‌گاز مذاکره کند و اگر این مذاکرات نتیجه نداد از ترکمنستان به داوری بین‌المللی سوئیس شکایت خواهیم کرد. وی بتازگی اعلام کرده است در حال جمع آوری مدارک برای ارسال به دیوان داوری هستیم. با وجود این اقدام ترکمنستان، ایران مشکلی در تامین گاز زمستان پیدا نکرد.

امضای تفاهم‌نامه توسعه فاز 11 بعد از 16 سال

اواسط آبان‌ماه بود که تفاهم‌نامه توسعه فاز 11 پارس جنوبی با مشارکت شرکت‌های فرانسوی، چینی و ایرانی با رهبری شرکت توتال فرانسه در قالب قراردادهای جدید نفتی امضا شد تا با این حساب، پرونده توسعه پارس جنوبی برای همیشه بسته شود.

فاز 11 پارس جنوبی تنها فاز باقیمانده‌ای بود که در کش و قوس توسعه توسط شرکت‌های داخلی یا خارجی در رفت و آمد بود، به طوری که برخی مسئولان می‌گفتند فاز 11 توسط شرکت‌های داخلی و برخی نیز به دنبال ورود شرکت‌های خارجی به این فاز بودند. اواخر دهه 70 بود که شرکت ملی نفت ایران و شرکت توتال فرانسه برای توسعه بخش بالادستی فاز 11 پارس جنوبی و ساخت یک کارخانه حدود ده میلیون تنی تولید LNG به توافق رسیدند و تفاهم‌نامه‌ای بین دوطرف به امضا رسید.

پس از امضای این تفاهم‌نامه، شرکت پتروناس مالزی هم برای توسعه فاز 11 پارس جنوبی اعلام آمادگی کرد و با توافقی سه‌جانبه شرکت ملی نفت ایران 50 درصد، شرکت توتال فرانسه 40 درصد و پتروناس مالزی 10 درصد از سهام توسعه بخش بالادستی و پایین‌دستی را به عهده گرفتند.

اما عقد این تفاهم‌نامه و انجام مطالعات مهندسی همزمان با افزایش حساسیت‌های بین‌المللی نسبت به فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران بود و طی سال‌های 1385 تا 1387 شرکت نفتی توتال به بهانه افزایش قیمت جهانی فولاد و در پی آن بالا رفتن هزینه‌های پروژه در اجرای عملیات توسعه‌ای فاز 11 تعلل و اقدام به وقت‌کشی کرد تا این که شرکت ملی نفت با پیشنهاد افزایش هزینه اجرای پروژه از سوی فرانسوی‌ها مخالفت کرد و در نهایت توتال از فاز 11 پارس جنوبی خارج شد. پس از خروج توتال، در سال 1388 مذاکراتی بین شرکت نفت و شرکت CNPC چین آغاز و در نهایت قراردادی با ارزش حدود پنج میلیارد دلار بین شرکت نفت و CNPC امضا شد، اما چینی‌ها نیز مانند تجربه حضورشان در بسیاری از طرح‌های عمرانی کشور، در این پروژه نیز کاری از پیش نبردند و سرانجام در پاییز 91 از این پروژه خلع ید شدند.

پس از خروج چینی‌ها از این پروژه، مذاکراتی میان شرکت نفت و شرکت‌های داخلی مانند پترو ایران، تاسیسات دریایی و پترو پارس انجام شد تا این که شهریورماه 91 عملیات توسعه فاز 11 به شرکت پتروپارس واگذار شد، اما چندی پس از این اقدام، با توجه به اولویت‌بندی صورت گرفته در زمینه توسعه فازهای پارس جنوبی و با توجه به محدودیت مالی موجود، پترو پارس از این پروژه خارج شد.

آنچه در این گزارش بررسی شد تنها بخشی از اتفاقاتی است که در صنعت نفت در طول سال 95 رخ داد که شاید بتوان گفت مهم‌ترین این اتفاقات بود.

باید دید در سال 96 تحولات صنعت نفت به چه سمت و سویی خواهد رفت.

محمد حسین سیف‌الهی

جام‌جم