فرهنگ وقف در اسلام

یکی از مستحباتی که دین مبین اسلام نسبت به آن سفارش فراوانی کرده، مساله وقف است. این عمل عبارت است از حبس کردن عین ملک و مصرف منفعت آن در راه خدا که به آن وقف اطلاق می‌شود.

کد خبر: ۹۸۷۲۵۰

وقف در لغت به معنای ایستادن یا به حالت ایستاده ماندن و آرام گرفتن است و در اصطلاح فقهی، عقدی است که ثمره آن حبس کردن اصل و رها کردن منفعت آن است. به بیان دیگر، اموال وقف شده به صورتی هستند که فروش آنها ممنوع است و به ارث برده نمی‌شوند. قابل هدیه دادن نیستند و در آن جهتی که شخصِ وقف‌کننده مشخص کرده مصرف می‌شود.

وقف عام، وقف خاص

دو نوع وقف داریم؛ عام و خاص. وقف عام، امور خیریه است به گونه‌ای که مخصوص گروه خاص و معینی نیست، مانند وقف درآمد حاصله از محصولات کشاورزی یک زمین زراعی برای فقرا، که این درآمد را می‌توان به هر نوع فقیری پرداخت کرد. ولی وقف خاص در مقابل وقف عام است و آن وقفی است که مخصوص دسته معین و خاصی است مانند وقف یک مدرسه برای معلولان که دیگر انسان‌های سالم جایز نیست از امکانات این مکان استفاده کنند.

تاثیرات اجتماعی وقف

با وقف کردن می‌توان بسیار از مشکلات طبقه محروم اجتماعی را حل کرد. یعنی، با فراهم کردن امکانات راه رسیدن به پیشرفت‌های مادی و معنوی برای مردم جامعه میسر می‌شود و فقر که یکی از بزرگ‌ترین موانع رسیدن به سعادت است از سر راه طالبان حقیقت برداشته می‌شود. همچنین با وقف کردن اماکنی مانند بیمارستان و درمانگاه‌های خیریه، مسائل بهداشت و درمان حل می‌شود. به بیان دیگر، در پناه یک جامعه سالم، علوم و فنون مختلف گسترش می‌یابد و پیشرفت رنگ و بوی معنوی به خود می‌گیرد و باعث ایجاد الفت در قلوب مسلمانان می‌شود. چراکه انسان‌هایی با امکانات دیگران به صورت رایگان از پرتگاه‌های هلاکت نجات پیدا کرده و توانسته‌اند به موفقیت نائل شوند.

زمینه‌های وقف

قطعا فرهنگ حاکم بر آنها یک الگوی ایرانی ـ اسلامی است که از مهد ایران زمین با نشات گرفتن از دستورات اسلامی برای آنها به وجود آمده است. این افراد موفق می‌توانند الگویی عملی برای دیگران باشند که آنها با مشاهده ثمرات وقف اقدام به این عمل خداپسندانه کنند. اگر انسان‌های نیکوکار به دنبال هدف و علتی برای وقف هستند می‌توانند با تکیه به منبع وحی الهی برای سربلندی اسلام و پیروزی مسلمانان با یکدیگر متحد و یکصدا شده و دارایی‌های مادی و معنوی خود را در این راه هزینه کنند تا شاهد جامعه‌ای به تمام معنا اسلامی باشیم. وقف کردن فقط هزینه‌های مادی نیست بلکه انسان‌ها می‌توانند علم خود و سایر داشته‌های معنوی خود را نیز وقف پیشرفت اسلام کنند. چون اگر انسان‌ها بخواهند به خاطر نداشتن تمکن مالی از کمک کردن به همنوعان خود پرهیز کنند و فقط منتظر انجام خیرات و خوبی‌ها از طرف ثروتمندان باشند، داشتن این روحیه باعث دلسردی متمولین شده و آنها از انجام کارهای شایسته پرهیز می‌کنند. دلیلش هم این است که جامعه انتظار خیرات از آنها دارد و این عمل مضرات جبران‌ناپذیری برای جامعه به ارمغان خواهد آورد، اما با اعمال شایسته و در حد توان نیز قلوب مسلمانان قوی‌تر شده و به فراخور آن نقش دین در زندگی بشریت پررنگ‌تر خواهد شد.

وقف به مثابه امری اخروی

در کیفیت مصرف اموال در دنیا باید سهمی برای آخرت مشخص شده باشد که در روایتی چنین آمده است: همه دنیا را دو درهم قرار بده یعنی همه موجودی خودت از دنیا ـ آنچه از مال دنیا به دست می‌آوری ـ را به دو قِسم تقسیم کن، قسم سومی نداشته باشد. یک قِسم آنچه صرف می‌کنی برای زندگی خودت و عیالت که این یک امر لازم و واجبی است و باید انجام بدهی. بخش دیگر، آنچه خرج می‌کنی برای آخرتت. بنابراین وقف یک امر اخروی است که با انجام آن، دنیای دیگران و آخرت همه مسلمانان آباد خواهد شد.