ابیورد ، حکایتگر تاریخ خراسان بزرگ

پس از کشته شدن نادرشاه افشار خراسان بزرگ به تصرف احمدخان ابدالی درآمد و با قتل نادر میرزای افشار آخرین بازمانده افشاریه در زمان فتحعلی شاه قاجار در سال 1217 قمری سراسر خراسان به اطاعت حکومت قاجاریه درآمد

کد خبر: ۸۲۶۵

در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار به علت سرپیچی حسینعلی خان سالابار که چند سال با استقلال در قسمتی از خراسان حکومت می کرد و از طرف روس و انگلیس حمایت می شد، بی ثباتی در بلاد خراسان ظاهر شد و موقعیت روس و انگلیس در شهرهای شرقی و شمال شرقی خراسان )مرو، هرات ، بلخ ، ابیورد، خوارزم و غیره ( تحکیم و تثبیت گردید و سپس این قسمتها که از مهمترین بخشهای خراسان بودند، از کشور ایران جدا شدند و بخشی از آن جزو کشور شوروی و در جمهوری ترکمنستان قرار گرفت و قسمتی نیز به کشور افغانستان تبدیل گردید بنابراین خراسان فعلی جزیی از خراسان بزرگ است.در بررسی تاریخی شهرهای استان خراسان می توان دریافت که برخی از شهرهای خراسان بزرگ یا دارالحکومه بوده اند و یا دارالعلم ، و در واقع در روزگار خود نقش برجسته ای در امور سیاسی و اجتماعی ایفا می کردند از جمله این شهرهای تاریخی ، شهر ابیورد است که اکنون تنها خرابه ای افتاده بر شانه راست راه عشق آباد به مرو در جمهوری ترکمنستان است براساس قدیمی ترین کتابهای جغرافیایی اسلامی ، ابیورد از نواحی نیشابور بوده و در شمال خراسان بر دامنه شمالی کوههای هزار مسجد واقع بوده و شیب آن به سوی صحرای قره قوم کشیده می شده است این شهر در متون قدیم با سه نام ابیورد، باورد و اباورد ضبط شده است در حال حاضر شهر کهن ابیورد بدون هیچ سکنه ای در120 کیلومتری جاده عشق آباد به مرو و اندکی مانده به شهر "کاکا" )یا قهقهه ( به فاصله 50 متر از سمت راست جاده قرار دارد. خانه ها و اماکن زیادی در این شهر وجود دارد که سقف هیچیک برجای نمانده است ، دیوارها و پنجره ها و دهلیزها نشان از زیستگاه دیروز داردانگاره های برج و بارو و خندق و توده های خشت و آجر و گچ و پاره سفالها حکایت از عظمت و شکوه ابیورد در دوران حیات افزون بر هزار ساله آن دارد که اینک خوار در بادیه افتاده است اگر تک مزاری که بر کناره ابیورد است و با نام محلی "صاندیقلی اولیا" خوانده می شود که گویا شخص صالحی در آن آرمیده است نبود، چه بسا گذرنده ای از اهالی محلی هرگز پای در آن دیار نمی نهاد. مشاهده خیوه آباد و کلات نادر نیز تا مدتها پیش به دلیل قرار گرفتن در منطقه مرزی و وجود نیروهای مرزی ناممکن بود خوشبختانه چندی است این محدودیت از میان برداشته شده است امروز نیز در آن محل روستایی برپاست با نام خیوه آباد که تکیه بر کوههای کپت داغ داده است و فضای سبز آن منطقه در میان کویر ترکمنستان بسیار زیبا جلوه می کند بقایای کلات نادری نیز همچنان در آستانه ورود به آن روستا قرار دارد بجز اینها، در ابیورد آثار تاریخی زیادی باقی مانده است ؛ چرا که ابیورد مدفن بسیاری از بزرگان و اندیشمندان ، عارفان و شاعران بوده که به برخی از آنها اشاره می شود ابوسعید ابوالخیرابوسعید فضل الله بن ابی الخیر از عرفای بنام قرن چهارم هجری ، زاده میهنه از توابع ابیورد است وی در روز یکشنبه اول ماه محرم سال357)قمری ( برابر با7 دسامبر967 میلادی به دنیا آمده است . ابوسعید در علوم تفسیر، حدیث ، فقه و تصوف تبحر داشت و کرامات بسیاری نیز به وی منسوب است.وی پس از هزار ماه عمر در روز پنجشنبه 4 ماه شعبان سال 440 ) قمری( برابر با12 ژانویه 1049 میلادی در میهنه درگذشت و در همانجا مدفون شد که اکنون نیز مزار او در میهنه و216 کیلومتری عشق آباد به سمت مرو است.انوری ابیوردیاوحدالدین علی بن محمدبن اسحاق ابیوردی ، بنابر اتفاق نظرتذکره نویسان ، زاده منطقه ابیورد است او دانشمند و شاعر سترگی است که از جوانی شعر می گفت ابتدا خاوری تخلص می کرد، ولی بعدها تخلص خود را به انوری تغییر داد.اشعار وی پر از اصطلاحات و اشارات به مسائل علمی دقیق و حکمت است . اگر چه در تاریخ وفات او اختلاف زیادی وجود دارد، ولی به یقین بین سالهای 540 و597 ) قمری( اتفاق افتاده است و مزار او در بلخ است.ابیوردی حسام الدین ابومحمد حسن بن حسن محمد761 ) 816 ق(، دانشمند، فقیه و خطیب شاخص ، اصل وی از سرخس بود؛ ولی در ابیورد تولد یافت و در همانجا نشو و نما کرد. وی شاگرد ملاسعدالدین تفتازانی بود وی به بغداد رفت و پس از آن به اصفهان و در این شهر به تحصیل علوم ریاضی پرداخت ابیوردی در مکه سکونت گزید و در آخر عمر راهی یمن شد و در آنجا مجلس درس دایر کرد از آثار وی "ربیع الجنان فی المعانی والبیان "، حاشیه بر شرح قطب الدین رازی بر "مطالع الانوار" سراج الدین ارموی است.ابیوردی کاشانی مولی ابوالحسن بن مولی احمد ابیوردی کاشانی )م یکشنبه 26 رمضان 966 (، از علمای معقول و از معاصران امیر فخرالدین سماکی است برخی از آثار او عبارت است از: روضه الجنان در کلام و حکمت ، شرح رساله فرائض خواجه نصیرالدین طوسی ، اثبات الواجب ، رساله در اصول دین ، الحسنی در حکمت طبیعی ، رساله در منطق ، تعلیقاتی بر برخی از کتب کلامی.برخی دیگر از نویسندگان ، این دیار عبارتند از: فضیل بن عیاض ، ابوسهل زید بن عبدالجبار ابیوردی ، محمدبن عبدالله اباوردی معروف به ابن ابی القطری ، ابوالعباس احمدبن محمدبن عبدالرحمن بن سعید ابیوردی ابوذر ابراهیمی ترکمان وابسته فرهنگی رایزنی سفارت جمهوری اسلامی ایران در ترکمنستان