سفال‌های سخنگو

تل‌ باکون در نزدیکی تخت جمشید در دشت مرودشت واقع شده و شامل دو تپه با نام‌های باکون الف و باکون ب است. تل باکون ب مربوط به حدود 4900 ـ5500 پیش از میلاد و باکون الف به حدود 4100 ـ 4500 پیش از میلاد باز‌می‌گردد.

فرهنگ باکون الف به سبب داشتن سفال‌های منقوش پرکار و دست‌ساز مشهور است. سفال‌های نخودی و قرمز شاخص سفال‌های این دوره است.‌ هنر سفالگری در ایران در اواخر هزاره پنجم و اوایل هزاره چهارم پیش از میلاد به اوج خود می‌رسد و در بین سه فرهنگ پیش از تاریخی شوشان، فلات مرکزی و فارس (بویژه باکون الف)، این فارس است که ماهرانه‌ترین سنت‌های سفال منقوش را به نمایش می‌گذارد. هنرمندان سفالگر باکون در هزاره پنجم و چهارم پیش از از میلاد در بکارگیری عناصر تصویری و هندسی نقش و استفاده گسترده از نقوش منفی استادانه عمل می‌کردند.

در رسم نقوش حیوانی از قبیل پلنگ، گوزن، قوچ، کل، انواع بزها با شاخ‌های بلند و منحنی و بزهایی با شاخ‌هایی به شکل گیاه گشنیز، انواع تازی‌ها، پرنده‌های در حال پرواز، پرندگان آبزی از قبیل قو و لک‌لک و حشرات بویژه قوچ و بز کمتر مبالغه شده‌ است. جزئیات طبیعی خاص نظیر ریش و گره‌های شاخ بزکوهی بخوبی نمایش داده شده است. البته ذکر این نکته ضروری است که در ظروف قیفی شکل به دلیل ایجاد تناسب بین نقش و شکل ظرف در نمایش شاخ بزها بشدت اغراق شده تا کف مخروطی ظرف را در برگیرد.

باکون الف تفریبا همدوره است با شوشان جدید 2 (4000 ـ 4600پ.م) در خوزستان که در این دوره نیز نقوش حیوانات پیش گفته شده به وفور دیده می‌شود. از نقوش فراوان این دوره نقش تازی است که در دوره مشابه آن در خوزستان بویژه در چغامیش و نیز در فلات مرکزی در دوره مس و سنگ در محوطه یان‌تپه در ازبکی و در تپه قبرستان می‌توان دید.

در تل باکون الف در برخی موارد نقوش سگ در اطراف حیوانات نشخوارکننده به طور پراکنده دیده می‌شود و گاهی نقش انسان نیز به همراه آن دیده می‌شود که با توجه به ترکیبات دیگری که در نقش وجود دارد، بیان‌کننده صحنه شبانی است نه شکار. در تل باکون الف با توجه به انواع نقش مایه‌های طبیعی و انتزاعی سگ‌سانان حدود ده نقش متفاوت گزارش شده است.

نکته جالب درباره تازیان به نمایش درآمده روی سفال‌های باکون الف این است که این حیوانات در صحنه شکار نیستند و همیشه به دنبال بزها یا انسان به نمایش درآمده‌اند که خود نشان می‌دهد هنرمند سفالگر باکونی زندگی روزمره دامداری و کوچ‌نشینی خود را در قالب نقش‌ها بیان کرده است. ویژگی‌های هنری نقوش سفال‌های تل باکون نشان می‌دهد هنرمند باکونی تمایل داشته تصویر نقش‌مایه‌های طبیعی را به شیوه‌ای انتزاعی نشان دهد.