یاددادن نظم به بچه‌ها

شلخته‌خانم انگار اسم دوم مریم شده است و همین باعث بی‌تفاوتی او می‌شود. او همین است که هست. شلخته. از شلخته هم بیش از این بر نمی‌آید.

راه‌حل‌های بهتری از انگ‌زدن به بچه‌ها و اسم گذاشتن برای آنها باید پیدا کنیم تا بتوانیم نظم و ترتیب را به آنها بیاموزیم.

با شلخته‌ خواندن کودکی که اسباب‌بازی‌های خود را جمع نمی‌کند، وسایل او جمع نخواهد شد و این برچسب به وی نظم و ترتیب را نمی‌آموزد. تنها ممکن است او تصویری نادرست از خویش پیدا کند و این رفتار موقت او، با برچسب شما به رفتاری ثابت و دائم تبدیل شود و احتمالا در آینده آن را تکرار کند.

اعمال این روش‌های کنترل‌کننده، عملا بر کودکان و نوجوانان تأثیر مثبتی نمی‌گذارد. کودکی که به انجام کاری مجبور شده، در واقع تأثیر نپذیرفته است، بلکه تنها رفتار خود را در آن لحظه برای فرار از تهدید تغییر داده است.

برای تأثیرگذاری عمیق و مداوم بر زندگی کودکان و نوجوانان، باید از هرگونه رفتار مستبدانه و توسل به زور برای کنترل آنان خودداری کرد و به جای آن از روش‌های مفید و متفاوتی بهره جست که بتدریج انگیزه‌ها و تمایالات کودک را تحت تأثیر قرار دهد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد کودکانی که درسایه ترس تربیت شده‌اند، چون همیشه در برابر بزرگ‌تر‌ها تسلیم بوده‌اند، در بزرگسالی هیچ ابتکاری از خود نشان نمی‌دهند. در مقابل کودکانی که بیش از اندازه آزاد گذاشته می‌شوند نیز در آینده به مقررات و قوانین پشت پا می‌زنند و افرادی بی‌قید و لاابالی بار می‌آیند.

اما راهکار مناسب انضباط را به معنای اطاعت محض و فرمانبرداری نمی‌داند و کودک ضمن حفظ شخصیت‌اش می‌آموزد که در سایه نظم زندگی بهتری خواهد داشت و با نظم، لذت و بهره‌ کامل‌تری از زندگی خواهد برد.

در مرحله اول باید با محبت خود اعتماد کودک را جلب کنید تا به حرف شما گوش کند.

باید کودک را با واژه نه آشنا کرد و اجازه داد او خود با مشکلات روبه‌رو شود و آنها را حل کند.

در مرحله دوم باید برنامه ارائه شده طبق توانایی کودک باشد.

سهیلا مادر دو کودک سه و هفت ساله است. با اولی بازی چی‌رو کجا بذارم را انجام می‌دهد تا در مرتب‌کردن خانه کمک کند، ولی وقتی فرزند بزرگ‌تر اتاقش را خوب تمیز و مرتب می‌کند جلوی بابا و اقوام از او تعریف و او را با صفت دختر تمیز و باسلیقه توصیف می‌کند.

وقتی دختر بزرگ‌تر بی‌نظمی به خرج می‌دهد در اتاق خود باید بماند تا همه چیز سرجایش گذاشته شود، اما در مورد دختر کوچک‌تر اگر اسباب بازی‌ها سر جایشان نروند راه خانه‌شان را گم می‌کنند و او مدتی آنها را نخواهد دید!

قواعد و محدودیت‌ها باید متناسب با سن بچه‌ها تغییر کند. اگر تکالیف سنگین بر دوش کودکانمان بگذاریم، کودک نمی‌تواند از عهده آن برآید و این مسأله سبب ناکامی وی می‌شود که این خود عامل مشکلات بسیاری مانند پرخاشگری، انزواطلبی و دروغگویی است.

یکی از خوانندگان ما می‌گوید: اگر می‌خواهید بچه‌ها فرمانبران خوبی باشند در وهله اول شما باید یک فرمانده خوب باشید.

او سی و دو ساله و پدر دو پسر است. این پدر خود را در آموزش فرزندان موفق می‌داند و می‌گوید: پدرم یک چشم غره به ما می‌رفت و فقط می‌گفت: پدرت را درمی‌آورم. آن وقت ما فقط فرار می‌کردیم و اصلا نمی‌دانستیم چه کاری کرده‌ایم که او تهدید می‌کند و عصبانی است. گاهی نیز با غضب نگاهت می‌کرد و باز نمی‌فهمیدی که کاری را نکرده‌ای و باید بکنی یا این‌که کاری کرده‌ای که نباید می‌کردی.

بچه با این‌جور والدین بلا تکلیف است و یک روز به او می‌گوید باباجان من آخر نفهمیدم شما حرف حسابت چیست.

پس من به خودم قول دادم که بابای صریحی باشم و به بچه‌ها درست بگویم که قانون چیست و حد وحدود آن کجاست و خطا چه عواقب و عمل‌کردن به قوانین چه مزایایی دارد. این‌طوری بچه‌ها با همه چیز بهتر کنار می‌آیند.

والدین علاوه بر فرمانده خوب باید یک قهرمان و یک الگوی خوب برای بچه‌ها باشند و هر چیز را که از آنان می‌خواهند اول خودشان سر آمد آن باشند.

اگر والدین خود منظم نباشند، تنبیه یا توصیه‌های پیاپی به نظم، برای ایجاد آن و رفع بی‌نظمی‌های کودک، سودی ندارد.

مجید همتی درکتاب نظم آموزی به کودکان قوانینی را برای نظم آموزی به کودکان بر می‌شمارد که قاطعیت در قوانین موضوعه خانواده از آن جمله است.

به اعتقاد وی وقتی برای فرزند خویش مقرراتی را لازم می‌دانیم، باید در اجرای آن استوار باشیم و از تردید و دودلی بپرهیزیم، زیرا سستی و سهل انگاری موجب بی‌انضباطی می‌شود و ما را از هدف باز می‌دارد.

اگر فرزندانمان از تردید و دودلی ما باخبر شوند، از رعایت مقررات سر باز می‌زنند و به بحث و جدل می‌پردازند.

فراموش نکنید با مراقبت و استقامت می‌توان شخصیت کودک را بر پایه نظم و انضباط استوار ساخت و او را بتدریج و گام به گام به سوی هدف رهنمون ساخت تا نظم به عادت وی بدل شود.

ـ از خطاهای کوچک چشم‌پوشی کرده آن را ندیده بگیرید تا کودک فرصتی برای جبران داشته باشد.

ـ انتظارات خود را واضح و روشن به کودک بگویید.

ـ دستورات را به صورت بازی درآورید.

ـ رفتارهای درست را تشویق یا نکوهش کنید نه خود کودک را.

ـ نگذارید کودک به پاداش‌گیری عادت کند.

ـ با کودک کشمکش نکنید. هنگامی که می‌خواهید فرزندتان رختخوابش را جمع کند استفاده از روش «مهلت زمانی» به وسیله تنظیم زنگ ساعت به کاهش کشمکش میان شما و کودک کمک می‌کند، زیرا به این ترتیب، قدرت خود را به یک مرجع بی‌طرف، یعنی ساعت منتقل می‌کنید.

ـ بر رفتار او نظارت کنید.

ـ‌ به کودک خود احترام بگذارید. وقتی به کودک احترام می‌گذارید، او نیز در مقابل می‌آموزد که به شما و مقررات‌تان احترام بگذارد و فرمان‌های شما را اطاعت کند.

ـ برای کودکان شنونده و توضیح دهنده خوبی باشید.

ماندانا ملاعلی