تیغ تجزیه بر پیکر ‌سودان

بعضی از موضوعات وجود دارند که آینده آنها بستگی به نتایج همه‌پرسی دارد که عبارتند از:

تعیین مرزهای شمال و جنوب: به رغم سال‌ها درگیری و گزارش‌های تخصصی، هنوز 2 حزب اصلی شمال و جنوب در مورد 20 درصد از مرزهای مشترک خود به توافق نرسیده‌اند.

منطقه مورد مناقشه آبیه: منطقه نفتخیزی در جنوب که 2 طرف توافق کردند سرنوشت مالکیت آن طی همه‌پرسی مشخص شود.

تقسیم درآمد‌های نفتی: چگونگی تقسیم درآمد‌های ناشی از نفت از دیگر موضوعاتی است که هنوز به توافق طرفین نرسیده است. 45 درصد از درآمدهای دولت در شمال و بیش از 98 از درآمدهای جنوب از طریق نفت‌خام تامین می‌شود. بسیاری از منابع نفتی در جنوب قرار دارند، اما تنها راه رسیدن آنها به بازارهای جهانی عبور از پالایشگاه‌ها و بندرهای شمال است.

وضعیت شهروندان: در صورت جدایی جنوب، اگر وزرای حزب حاکم تصمیم به لغو شهروندی صدها هزار جنوبی ساکن شمال بگیرند، آنگاه ناآرامی و تنش می‌تواند بر مشکلات عدیده این کشور بیفزاید. در حالی‌که دولت جنوب تخمین می‌زند تعداد این افراد در شمال ‌ حدود 5‌/‌1میلیون نفر باشد، مقامات حزب حاکم تعداد این آمار را 5‌/‌2 تا 5 میلیون نفر اعلام کرده‌اند.

بسیاری از کشورهای آفریقایی طرفدار وحدت سودان هستند، زیرا می‌ترسند تنش‌های ناشی از تجزیه‌طلبی به کشورهای آنها نیز سرایت کند. سودان نقطه اتصال بین اعراب شمال آفریقا و جنوب این قاره به حساب می‌آید، بنابراین بسیاری این جدایی را ناکامی بزرگی برای غلبه بر تفاوت‌های این منطقه می‌دانند. برخی دیگر نگران هستند که تقاضای خودمختاری به دیگر مناطق سودان از جمله دارفور نیز کشیده شود.

مصر پیشتر پیشنهاد داد که به جای همه‌پرسی می‌توان اتحادی موقتی ایجاد کرد. معمر قذافی در ماه نوامبر گذشته هشدار داد که تجزیه جنوب می‌تواند حرکات جدایی‌طلبی در سراسر آفریقا را گسترش بدهد. مصر به میزان بسیار زیادی به آب رودخانه نیل وابسته است و نتایج را بدقت دنبال می‌کند، چرا که قراردادهای دوره استعماری بیشترین جریان سالانه آب این رودخانه را نصیب این کشور می‌کند. سرنوشت نیل به این دلیل برای مصر مهم است که یکی از 2 انشعاب‌های اصلی این رودخانه از جنوب سودان عبور می‌کند. مصری‌ها می‌ترسند که دولت مستقل جنوب تحت‌تاثیر کشورهایی همچون اتیوپی قرار بگیرند که همواره از مصر به دلیل استفاده بیش از حد خود از آب این رودخانه انتقاد می‌کنند.

دیگر نگرانی مصری‌ها مربوط به بروز دوباره خشونت‌ها و مهاجرت سودانی‌های بیشتری به این کشور است. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل اعلام کرده که در صورت بروز خشونت پس از همه‌پرسی، بیش از 50 هزار نفر به مصر مهاجرت کنند. این آمار برای کشورهای اوگاندا و کنیا 100 هزار و برای اتیوپی 80 هزار نفر خواهد بود. مقامات مصری اعلام کرده‌اند که نگاه خوشبینانه‌ای به مهاجرت خیل عظیمی از سودانی‌ها نخواهند داشت زیرا جمعیت خود این کشور در حال افزایش است و از کمبود زیر ساخت‌ها و خدمات اجتماعی رنج می‌برد. در حالی که مهاجرت یکی از بدترین اتفاقات آینده برای مردم جنوب سودان به حساب می‌آید، بی‌خانمان شدن هزاران نفر از دیگر چالش‌های اصلی است.

در صورت بروز هر گونه خشونت پس از همه‌پرسی نقش جامعه بین‌الملل در بازگرداندن صلح و آرامش شاید بیش از گذشته مشخص شود. آمریکا و گروه‌های آفریقایی به رهبری تابو امبکی، رئیس‌جمهور سابق آفریقای جنوبی اقداماتی را برای کاهش خشونت‌ها و تسهیل مذاکرات پس از همه‌پرسی انجام داده‌اند. واشنگتن تعهد کرده که بدهی‌های خارطوم را خواهد پرداخت و در صورت برگزاری آرام و به دور از تنش همه‌پرسی، میزان تحریم‌های اقتصادی علیه این کشور را کاهش خواهد داد. آنها همچنین تعهد کرده‌اند که در صورت پایبندی خارطوم به همه‌پرسی، احتمال دارد نام این کشور را از فهرست حامیان تروریست‌ها حذف کنند. گزینه صلح نسبت به خشونت زمانی مهم‌تر جلوه می‌کند که کارشناسان اروپایی و آفریقایی گزارش داده‌اند‌ جنگ داخلی تازه بیش از 100 میلیارد دلار برای سودان هزینه خواهد داشت و تبعات شکست اقتصادی آن می‌تواند به فراتر از مرزهای این کشور سرایت کند.

هر اتفاقی که بیفتد، همه‌پرسی مسلما چهره سودان را تغییر خواهد داد و این سوال که چه سرنوشتی در انتظار این کشور آفریقایی است، به یکی از نگرانی‌های اصلی تبدیل شده است. با جدایی احتمالی جنوب، شمال این کشور منابع غنی و سرشار خود را از دست داده و باید ساختارهای دولتی و قانون‌اساسی خود را برای مواجهه با واقعیت‌های جدید، مورد بازبینی قرار دهد. جنوب نیز در صورت جدایی، آینده درخشان‌تری نسبت به شمال نخواهد داشت. در سرزمینی به وسعت 640 هزار‌کیلومتر که تنها 75 کیلومتر آن سنگفرش شده و فساد اداری و قبیله سالاری حرف نخست را می‌زند، دولت مستقل جنوب با چالش‌هایی جدی روبه‌رو خواهد بود.